Thuốc lá - thủ phạm không chỉ của bệnh ung thư

BS Đồng kể từ ngày còn học nội trú, đi qua C6 Viện tim mạch Quốc gia các bác sĩ đã chứng kiến đủ ca các bệnh lý mạch máu ngoại vi, huyết khối…

Trong đó, bệnh động mạch ngoại vi (PAD) một bệnh lý hay gặp ở bệnh nhân hút thuốc và một số yếu tố nguy cơ khác như: tiểu đường, béo phì, tăng huyết áp, rỗi loạn mỡ máu...., căn nguyên của bệnh do các mảng xơ vữa lắng đọng trong thành mạch, viêm mạch… Gây ra chít hẹp mạch máu ngoại vi dẫn đến giảm dòng máu lưu thông, bệnh có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, thậm trí cắt cụt chi.

Yếu tố nguy cơ của bệnh được các chuyên gia chỉ ra bao gồm những người thường xuyên hút thuốc lá, bệnh tiểu đường, béo phì, huyết áp cao (140/90 milimét thuỷ ngân hoặc cao hơn).

Cholesterol cao (cholesterol trong máu hơn 240 mg / dL, hoặc 6,2 millimoles / lít). Bệnh nhân lớn tuổi, đặc biệt là sau 50 tuổi. Lịch sử gia đình mắc bệnh động mạch ngoại biên, bệnh tim, hay đột quỵ. Homocysteine vượt mức, một thành phần protein giúp xây dựng và duy trì mô. Những người hút thuốc hoặc bị bệnh tiểu đường có nguy cơ cao mắc bệnh động mạch ngoại vi do giảm lưu lượng máu.

Triệu chứng thường gặp của bệnh lý là bệnh nhân sẽ có dấu hiệu đau, tê, yếu và thấy nặng chân khi đi bộ hoặc leo bậc thang. Dấu hiệu chuột rút cũng xuất hiện ở chân bị bệnh và ở vùng cơ mông, cơ đùi, … Cơn đau sẽ giảm khi nghỉ ngơi.

Nguyên nhân của triệu chứng này là do giảm lượng máu trong động mạch. Trong quá trình vận cơ, cơ cần một lượng lớn máu giàu oxy đi tới. Do các mảng xơ vữa làm hẹp lòng mạch nên cơ sẽ thiếu máu, dẫn tới triệu chứng trên.

Thuốc lá gây ra bệnh động mạch ngoại vi

Biểu hiện kinh điển đau cách hồi: bắp chân bệnh nhân sẽ bị đau khi vận động và giảm nhanh khi nghỉ ngơi.

Nếu mạch hẹp nhiều bệnh nhân có thể gặp phải các triệu chứng như: Teo cơ, da lạnh, mầu da nhợt nhạt, hoại tử chi, bắt mạch mu chân yếu hoặc mất….

Việc điều trị với bệnh này, bác sĩ Đồng cho biết cần  sự kết hợp của điều trị bệnh nền (Đái tháo đường, rỗi loạn mỡ máu…), ngăn các yếu tố nguy cơ (hút thuốc lá…), điều trị tái tưới máu, chăm sóc triệu chứng và đôi khi bệnh nhân phải cắt cụt chi để dự phòng các biến chứng.

Hậu quả khôn lường là vậy, tỷ lệ gặp cũng rất cao (có khoảng 12 – 20% người trên 60 tuổi mắc bệnh này) nhưng cũng ít người quan tâm, bệnh khi phát hiện thường động mạch chít hẹp nhiều, các can thiệp tái tưới máu bằng phẫu thuật, can thiệp nội mạch đặt stent… ngày càng khó khăn.

Biến chứng của bệnh nếu bệnh động mạch ngoại vi là do sự tích tụ các mảng bám trong mạch máu (xơ vữa động mạch), cũng có nguy cơ phát triển:

Thiếu máu cục bộ chi. Tình trạng này bắt đầu như lở loét không lành - chấn thương hoặc nhiễm trùng chân hay tay. Thiếu máu cục bộ chi quan trọng (CLI) xảy ra khi bị thương hoặc nhiễm trùng tiến triển và có thể gây ra chết tế bào (hoại tử), đôi khi đòi hỏi phải cắt cụt chi bị ảnh hưởng.

Đột quỵ và đau tim. Xơ vữa động mạch là nguyên nhân gây các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh động mạch ngoại biên không giới hạn đến chân. Mảng chất béo cũng bám tụ trong động mạch cung cấp cho tim và não. 

Khi được chẩn đoán bệnh này, BS Đồng khuyến cáo người bệnh cần bỏ thuốc lá, duy trì cân nặng lý tưởng, vận động và ăn uống hợp lý để tránh các bệnh rỗi loạn chuyển hóa, ung thư.

Bệnh nhân ung thư cũng nên tầm soát các bệnh lý kèm theo khác, vì nhiều bệnh ung thư và các bệnh kèm theo có cùng các yếu tố nguy cơ như: thuốc lá, rượu bia, o nhiễm…. Với ung thư phổi, các báo cáo tại ASCO (Hội nghị lớn nhất nước Mỹ về ung thư) cũng đã nói lên vai trò của việc điều trị các bệnh đồng mắc với ung thư phổi, nếu chúng ta can thiệp đồng thời các bệnh khác cùng với ung thư, bệnh nhân sẽ sống lâu, sống khỏe hơn và chất lượng cuộc sống tốt hơn.

Khi có triệu chứng của PAD, hãy đến các cơ sở y tế để được tư vấn.

Khánh Chi