Giải pháp vàng về can thiệp giảm hại cho người nghiện các chất dạng thuốc phiện

Giải pháp vàng 

Số liệu thống kê cho thấy, trong 10 tháng đầu năm 2022, cả nước xét nghiệm phát hiện mới 9.025 trường hợp nhiễm HIV, số bệnh nhân tử vong 1.378 trường hợp. Số người mới phát hiện nhiễm HIV tập trung chủ yếu ở độ tuổi 16 - 29 (48,6%) và 30 - 39 (28,4%). 

Nghiện hút, tiêm chích, quan hệ tình dục không an toàn là những nguyên nhân lây nhiễm HIV/AIDS. Theo số liệu ước tính và dự báo dịch HIV/AIDS của Việt Nam năm 2022, số người nhiễm HIV/AIDS còn sống là khoảng 242.000 người. 

Chia sẻ với phóng viên, Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS Phan Thị Thu Hương cho biết, trong những năm qua, cũng như nhiều nước khác trên thế giới, tại Việt Nam điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone vẫn là một giải pháp vàng về can thiệp giảm tác hại cho người nghiện các chất dạng thuốc phiện. 

Tính đến nay, sau hơn 14 năm triển khai, tổng số bệnh nhân hiện đang điều trị là 51.212 tại hơn 600 cơ sở điều trị và cấp phát thuốc trên địa bàn 63 tỉnh/thành phố. 

Hiệu quả của điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone cũng đã được chứng minh về việc (1) giảm hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV và tỷ lệ lây nhiễm HIV trong nhóm bệnh nhân tham gia điều trị và từ nhóm bệnh nhân ra cộng đồng; (2) giảm sử dụng ma túy bất hợp pháp cả về tần suất và số lượng, từ đó giảm nguy cơ quá liều do sử dụng ma túy bất hợp pháp; (3) giảm hành vi vi phạm pháp luật trong nhóm bệnh nhân tham gia điều trị và (4) chương trình đem lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho cá nhân, gia đình bệnh nhân và xã hội. 

Điều này được thể hiện rõ nhất tại TTYT Quận Nam Từ Liêm khi phóng viên được tiếp cận với những người đang được uống Methadone nhiều năm tại đây.

H. người đàn ông đã Methadone đều đặn 10 năm nay kể, lỡ sa chân vào con đường nghiện ngập, làm bạn với ma tuý, 10 năm trước anh H. quyết định cai.

“Vật vã tự cai không biết bao lần mà không thành công, một người bạn đã khuyên tôi nên điều trị nghiện các dạng thuốc phiện bằng chất thay thế Methadone. Ban đầu cũng có chút không tin nhưng thôi thì…còn nước còn tát. Phải thử mới biết được. Và thật không ngờ thuốc thực sự có hiệu quả’, anh H. nói.

Vậy là từ đó đến nay, gần 10 năm trời ngày nắng cũng như ngày mưa, anh H vẫn đến uống thuốc đều đặn chỉ với mong muốn duy nhất "đoạn tuyệt" với ma túy, quyết tìm lại cuộc đời.

Không chỉ cuộc sống của H. “sang trang” mới, người đàn ông này đã thuyết phục thêm một người bạn khác từng đồng cảnh “con nghiện” quyết tâm làm lại cuộc đời.

Người bạn đó cũng do bị lôi kéo vào con đường nghiện ngập, vợ con bỏ đi. Chán nản, bạn anh H. càng chìm sâu vào những cơn say thuốc triền miên... Thấy bạn khổ sở vì nghiện, H. đã đến động viên bạn điều trị bằng Methadone.

Ban đầu, người bạn ấy nghi ngờ không tham gia, nhưng tận mắt thấy sự thay đổi của anh H., bạn đã đến TTYT quận Nam Từ Liêm để được thăm khám, tư vấn điều trị bằng thuốc Methadone.

Đến nay, bạn anh H. cũng đã  đã tham gia điều trị được hơn 5 năm, sức khỏe được cải thiện. Mừng hơn nữa, bạn anh H. đã tìm được việc làm là công nhân cơ khí, thợ hành nhôm kính với thu nhập hơn 10 triệu đồng/tháng.

Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc TTYT quận Nam Từ Liêm cho biết: "Là đơn vị triển khai đầu tiên chương trình điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone, từ năm 2009, TTYT quận đã triển khai tốt chương trình này”

Đến nay có khoảng 400 bệnh nhân đang tham gia điều trị, họ đều đã có những kết quả tốt cả về thể chất lẫn tinh thần. Nhiều người đã đoạn tuyệt hoàn toàn với thuốc phiện, tìm kiếm công ăn việc làm nuôi sống bản thân và gia đình.

Bác sĩ Mai Thị Bích Hồng, phụ trách cơ sở điều trị Methadone (TTYT quận Nam Từ Liêm) chia sẻ thêm, việc điều trị bằng thuốc Methadone đem lại nhiều lợi ích cho người bệnh. Chính người bệnh là người cảm nhận rõ nhất về hiệu quả của mô hình điều trị thay thế bằng Methadone.

“Với bệnh nhân khi đã điều trị vào giai đoạn ổn định liều, sức khỏe của họ được phục hồi dần dần, tâm lý được cải thiện. Với những bệnh nhân vẫn còn các dấu hiệu thèm nhớ đến thuốc, cơ sở sẽ phối hợp điều trị, có thể tăng liều hoặc hỗ trợ tâm lý, đánh giá bệnh nhân".

Theo BS.  Mai Thị Bích Hồng, bệnh nhân mới sử dụng thuốc Methadone trong những ngày đầu khởi liều đã giảm và ngừng sử dụng heroin. Hầu hết sức khỏe của bệnh nhân được phục hồi dần dần sau thời gian điều trị, tâm lý vững vàng hơn, sức khỏe phục hồi tốt. Hiệu quả của chương trình điều trị ổn định dần trong những năm tiếp theo. Có những bệnh nhân được điều trị khỏi hẳn. Nhờ những kết quả tích cực của chương trình, nhiều số phận đã được thay đổi. Thời gian tới, TTYT quận Nam Từ Liêm mong muốn mở rộng để đáp ứng nhu cầu của các bệnh nhân.

Linh hoạt phát thuốc Methadone nhiều ngày

Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS cho biết thêm, trong gần 3 năm vừa qua, khi đại dịch COVID-19 xuất hiện và làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống kinh tế, xã hội trên toàn thế giới. 

Đối với các bệnh lý thông thường khác đã gặp nhiều khó khăn thì đối với nhóm bệnh nhân Methadone càng gặp khó khăn gấp bội. Trong bối cảnh đó, tháng 5/2021 Đề án thí điểm cấp phát thuốc Methadone nhiều ngày cho người bệnh điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện chính thức được triển khai tại Điện Biên, Lai Châu và Hải Phòng. 

Sau 1 năm triển khai thí điểm, với những kết quả đáng ghi nhận, Đề án đã được tiếp tục mở rộng thêm tại Nghệ An, Bắc Giang và Lào Cai. Đến 30/9/2022 có 6 tỉnh/thành phố triển khai thí điểm với gần 3.000 người bệnh được mang thuốc về nhà. 

Việc cấp phát thuốc nhiều ngày bên cạnh những hiệu quả về sức khỏe như hiệu quả của chương trình nói chung thì còn tạo thuận lợi hơn cho người bệnh, đặc biệt là những bệnh nhân ở khu vực miền núi, địa bàn đi lại khó khăn.

Thay vì hàng ngày người bệnh phải đi đến cơ sở điều trị để uống thuốc, người bệnh có thể mang thuốc về và sử dụng tại nhà, mỗi lần đến uống thuốc sẽ được mang từ 1 đến 10 ngày thuốc về nhà uống.

Người bệnh có thể chủ động bố trí thời gian để tìm kiếm việc làm, lao động, sản xuất, giúp đỡ gia đình và ổn định cuộc sống. Người bệnh không phải đi lại hàng ngày do đó giảm tụ tập tại cơ sở điều trị, góp phần ổn định an toàn, trật tự xã hội.

Nhiều người bệnh chưa đủ điều kiện mang thuốc nhiều ngày về nhà sẽ có động lực phấn đấu để được mang thuốc về nhà. 

Đối với cơ sở điều trị: việc triển khai cấp thuốc nhiều ngày giúp giảm thời gian bệnh nhân trực tiếp đến cơ sở, giảm tụ tập đông tại cơ sở điều trị, tránh lây nhiễm chéo và đặc biệt phù hợp trong giai đoạn dịch COVID-19 bùng phát tại Việt Nam trong 2 năm vừa qua. 

Được biết, đến thời điểm hiện tại Cục Phòng, chống HIV/AIDS đang tiến hành đánh giá hiệu quả triển khai Đề án thí điểm, từ đó báo cáo Lãnh đạo Bộ Y tế cho phép tiếp tục duy trì việc triển khai cấp thuốc nhiều ngày tại địa bàn 6 tỉnh và xây dựng kế hoạch mở rộng ra các tỉnh/thành phố khác khi có đủ điều kiện. 

N. Huyền