Tuân thủ luật chơi hay tăng vốn kiểu Agribank khiến kẻ cười, người bức xúc

Tại Việt Nam, Ngân hàng nhà nước (NHNN) đã ban hành các văn bản pháp lý nhằm hướng dẫn cụ thể việc triển khai Basel II. Các văn bản này bao gồm: Thông tư 41/2016/TT-NHNN (Thông tư 41) quy định tỷ lệ an toàn vốn; Thông tư 13/2018/TT-NHNN quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng.

Theo thông tư 41, ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam phải thường xuyên duy trì hệ số an toàn vốn (CAR) ở mức 8%, dựa trên số liệu báo cáo tài chính.

Theo hãng kiểm toán PwC Vietnam, việc tuân thủ theo quy định mới sẽ đòi hỏi các ngân hàng phải nắm vững phương pháp tính tài sản có rủi ro điều chỉnh theo trọng số, thu thập và xử lý dữ liệu một cách chi tiết, cũng như cần có một hệ thống phân loại tài sản đủ mạnh. Khi áp dụng tiêu chuẩn này, các ngân hàng có thể sẽ gặp một số thách thức như thiếu vốn, hay chiến lược kinh doanh và cơ cấu danh mục tài sản chưa phù hợp nên nguồn lực về vốn không được tối ưu hóa.

Thông tư 41 sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2020. Tuy vậy, các ngân hàng nếu đáp ứng trước hạn thì có thể nộp đơn xin áp dụng sớm thông tư này.

10 ngân hàng thương mại, bao gồm: Vietcombank, BIDV, Vietinbank, Techcombank, ACB, VPBank, MBB, Maritime Bank, Sacombank và VIB, đã được NHNN lựa chọn để thí điểm áp dụng Thông tư 41 sớm hơn một năm so với thời hạn quy định, tức là từ 01/01/2019. Trong số này, Sacombank đã xin rút khỏi danh sách thí điểm và yêu cầu được áp dụng từ 01/01/2020.

Cho đến nay, thời hạn 01/01/2019 đã cận kề, mới chỉ có 3 ngân hàng trong số này, gồm Vietcombank, VIB, và VPBank và ngân hàng OCB (không nằm trong đối tượng thí điểm) nộp đơn xin phê duyệt tuân thủ sớm tiêu chuẩn về vốn mới.

Trong đó, Vietcombank và VIB là 2 ngân hàng đầu tiên nhận được phê duyệt chính thức của NHNN về việc áp dụng thông tư 41. VPBank và OCB vẫn đang chờ phê duyệt chính thức của NHNN về việc áp dụng thông tư 41.

Dựa trên hệ số an toàn vốn hiện nay, Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho rằng có thể 4/6 ngân hàng còn lại (Techcombank, Maritime bank, MBB, ACB) sẽ đáp ứng yêu vầu của Thông tư 41 từ năm 2019.

Tuy nhiên, để có thể có khoảng cách an toàn vốn đủ cho tăng trưởng trong giai đoạn tiếp theo, các ngân hàng sẽ phải nỗ lực rất nhiều để huy động thêm vốn trong năm 2019.

Các ngân hàng này sẽ tiếp tục tăng Vốn cấp 1 bằng việc phát hành thêm và chia cổ tức bằng cổ phiếu, và tăng Vốn cấp 2 bằng việc phát hành trái phiếu dài hạn hoặc vay nợ dài hạn các tổ chức quốc tế.

Dù vậy, việc thực hiện huy động Vốn cấp 2 cũng không phải là dễ dàng, bởi trong 2 tháng đầu quý cuối năm 2018, tỷ lệ phát hành trái phiếu dài hạn thành công của các ngân hàng ở mức không cao, chỉ từ 50%-60%. Câu chuyện cười ra nước mắt của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank) mới đây cho thấy đã có ngân hàng do sốt sắng với việc tăng vốn cấp 2 nên đã có những bước đi không hợp lý.

Đó là việc Agribank chạy đua phát hành 4.000 tỷ đồng trái phiếu bằng việc giao chỉ tiêu xuống các chi nhánh. Vì trái phiếu không mấy đắt hàng, nên một số chi nhánh đã bắt buộc nhân viên mua, không có tiền thì… ngân hàng sẽ cho vay để hoàn thành chỉ tiêu. Nhiều nhân viên bức xúc vì số tiền mua cũng vài chục triệu đồng. Câu chuyện tăng vốn bằng cách này đang là câu chuyện gây nhiều tiếng cười những ngày qua.

Đối với trường hợp của BIDV và Vietinbank, do hệ số CAR tính theo quy định hiện hành đã rất gần 9%, còn CAR tính theo Thông tư 41 nhiều khả năng thấp hơn 8%, các ngân hàng này sẽ phải tăng vốn chủ sở hữu mới có thể đáp ứng được tiêu chuẩn vốn mới.

Đối với BIDV, ngân hàng này có thể đáp ứng tiêu chuẩn vốn Basel II nếu thương vụ phát hành cổ phiếu cho đối tá chiến lược cho KEB Hana Bank diễn ra thành công.

Tuy nhiên đối với Vietinbank, VDSC lo ngại rằng việc tuân thủ sẽ khó khăn hơn nhiều do việc tăng vốn khó có thể hoàn thành trong năm 2019. Sở hữu nhà nước tại Vietinbank đã ở mức tối thiểu cho phép là 65%, trong khi Chính phủ chủ trương không đầu tư thêm ngân sách vào các ngân hàng thương mại.

Trong khi chờ đợi việc tăng vốn, BIDV và Vietinbank vẫn sẽ tiếp tục tìm cách cải thiện hệ số CAR bằng việc tái cơ cấu danh mục tài sản theo hướng tập trung vào các tài sản có mức dộ rủi ro thấp hơn, cùng với đó tăng cường xóa nợ xấu và trích lập dự phòng chung.

Theo chia sẻ của lãnh đạo các ngân hàng, các khó khăn khác trong việc áp dụng Thông tư 41 như: chi phí và việc triển khai kho dữ liệu, khung quản trị dữ liệu và công cụ tính toán CAR tự động; những thay đổi trong chiến lược và vận hành kinh doanh của ngân hàng; cũng như nhu cầu đào tạo cho nhân viên về quy định/hệ thống mới.

Mặc dù vậy, các ngân hàng khi tuân thủ theo quy định vốn mới sẽ có được nhiều lợi ích. Thứ nhất, việc áp dụng theo quy định mới sẽ giúp nâng cao năng lực quản trị rủi ro và cải thiện kết quả kinh doanh trong dài hạn. Thứ hai, các ngân hàng nộp đơn đăng ký phê duyệt tuân thủ sớm nhiều khả năng sẽ được hưởng nhiều chính sách ưu đãi, như về tăng trưởng tín dụng và mở rộng mạng lưới. Thứ ba, dù ngân hàng ở quy mô nào, việc sớm áp dụng các điều kiện vốn mới cho thấy họ có năng lực cạnh tranh tốt và mức độ tài chính ổn định hơn các đối thủ khác. Việc không tuân thủ được Thông tư 41 khi văn bản này chính thức có hiệu lực có thể khiến ngân hàng mất điểm trong mắt các nhà đầu tư, thị trường nói chung và các cơ quan xếp hạng tín nhiệm quốc tế.