Tổng Kiểm toán nhà nước: Sabeco là công ty nội điển hình về chuyển giá, tránh thuế

Tại Việt Nam, chuyển giá đã là hoạt động phổ biến không chỉ đối với các doanh nghiệp FDI mà còn xảy ra ở cả các doanh nghiệp khác.

Mục đích của hoạt động chuyển giá là tối thiểu hóa nghĩa vụ tính nộp thuế trong doanh nghiệp nhằm tối đa hóa lợi nhuận.

Theo ông Hồ Đức Phớc, Tổng Kiểm toán Nhà nước (KTNN), thời gian qua, KTNN đã kiến nghị thu hồi hàng trăm ngàn tỷ đồng cho ngân sách nhà nước.

Trong đó, có các khoản kiến nghị tăng thu từ hoạt động chuyển giá của đối tượng kiểm toán. Không chỉ các doanh nghiệp FDI mà đến nay có cả nhiều doanh nghiệp nội địa đã có dấu hiệu rõ ràng của việc chuyển giá làm thất thu ngân sách nhà nước, trong đó có vụ việc tiêu biểu là Sabeco.

Dưới góc độ pháp lý, việc kiến nghị của KTNN truy thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với Sabeco có thể xem như đã gián tiếp chỉ ra một lỗ hổng trong việc quản lý thuế tiêu thụ đặc biệt theo quy định hiện hành.

Tuy nhiên, công tác kiểm toán chống chuyển giá chưa bao giờ được đưa ra bàn thảo và triển khai thực hiện một cách chính thức, hệ thống, đầy đủ đúng với bản chất của nó nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật, tăng cường vai trò của cơ quan quản lý Nhà nước dẫn đến công tác quản lý nhà nước về chuyển giá còn nhiều bất cập và hạn chế.

Một số ví dụ điển hình trong thực tiễn thanh tra giá chuyển nhượng đã thực hiện trong thời gian gần đây như trường hợp của Công ty Hualon Corporation Việt Nam. Đây là Công ty 100% vốn đầu tư nước ngoài từ Malaysia, Đài Loan - British Virgin Island chuyên sản xuất sợi và dệt vải.

Suốt gần 20 năm hoạt động tại Việt Nam, Hualon liên tục báo lỗ. Tính đến hết năm 2010, số lỗ lũy kế của công ty tới hơn 1.000 tỷ đồng và Hualon chưa từng đóng thuế TNDN.

Mặc dù bị lỗ nhưng công ty vẫn mở rộng sản xuất liên tục. Qua thanh tra, Tổng cục Thuế đã buộc công ty phải giảm hết toàn bộ số lỗ. Trong đó, cắt giảm số lỗ phát sinh giai đoạn 2006-2009 tới 621,1 tỷ đồng, giảm chuyển lỗ của giai đoạn trước năm 2006 vào giai đoạn 2006- 2009 và giảm tiếp chuyển lỗ sang năm 2010 là 335,2 tỷ đồng.  

Tổng Kiểm toán nhà nước nêu trường hợp Sabeco là công ty nội điển hình về chuyển giá, tránh thuế tại Hội thảo về chống chuyển giá

Trường hợp thứ hai là Metro Việt Nam, một doanh nghiệp vào Việt Nam từ năm 2002. Từ đó đến năm 2013, đơn vị này kê khai lỗ với tổng số tiền 1.657 tỷ đồng và chỉ duy nhất 1 năm lãi 173 tỷ đồng.

Mặc dù đã được thanh tra nhiều lần, song chỉ sau khi Metro công bố thương vụ bán hệ thống của mình tại Việt Nam cho Tập đoàn Berli Jucker của Thái Lan, với giá trị lên tới 879 triệu USD, gấp gần 3 lần tổng vốn đầu tư thì nghi vấn chuyển giá của tập đoàn này mới được đặt ra đối với các cơ quan chức năng.

Sau khi thực hiện thanh tra năm 2014, Tổng cục Thuế đã yêu cầu Metro điều chỉnh giảm lỗ, giảm khấu trừ và truy thu thuế tổng cộng 507 tỷ đồng.

Theo PGS-TS. Lê Xuân Trường,  Trưởng khoa Thuế - Hải quan, Học viện Tài chính, để nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát chuyển giá ở Việt Nam trong thời gian tới, cần quan tâm trước tiên đến việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động kiểm soát chuyển giá và thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp trong quản lý thuế nói riêng và quản lý nhà nước nói chung.

Bên cạnh việc tạo hành lang pháp lý, PGS-TS. Lê Xuân Trường cho rằng cần thu hẹp các ưu đãi thuế cho doanh nghiệp; giao quyền điều tra cho cơ quan thuế; hoàn thiện hệ thống thông tin, dữ liệu về người nộp thuế.