Thí điểm tràn lan các "vua con"

Tư duy nhiệm kỳ và đầu tư công
Đau nhưng vẫn phải chấp nhận

Tái cấu trúc nền kinh tế là vấn đề nóng, nhất là khi kinh tế thế giới suy thoái, nguồn FDI hụt đi, VN trở thành nước thu nhập trung bình, các nguồn tài trợ, hỗ trợ siết chặt lại. Tất cả những yếu tố đó đòi hỏi đầu tư công cần phải quản lý một cách tinh xảo, có kỹ năng hơn, để quản lý có hiệu quả hơn.

DN lỗ, lãi không chết ai

-Theo công bố mới nhất, khối DNNN nợ xấp xỉ 900 ngàn tỷ đồng, chiếm 54,2% GDP, trong khi khối DNNN cũng là chủ đầu tư hàng loạt dự án sử dụng vốn ngân sách. Con số này nói lên điều gì?

TS.Ngô Minh Hải, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ DNNN

-Theo phân cấp, các DNNN, tập đoàn Nhà nước cũng được làm chủ đầu tư, và đây là vấn đề đáng bàn. Hiện nay dù chưa có luật riêng để điều chỉnh, đã có rất nhiều tập đoàn được hình thành.

Tập đoàn Nhà nước sinh ra theo cơ chế thí điểm nhưng chưa bao giờ rút kinh nghiệm về các thí điểm đó. Lẽ ra chỉ thí điểm một vài ví dụ thôi, rồi rút kinh nghiệm nhưng ta đang trăm hoa đua nở, đang từ tổng công ty thành tập đoàn, có cơ chế riêng, cơ chế đặc thù, do 1 văn bản nào đó ban phát cho.

Tôi đã đi một số tập đoàn, đơn vị thành viên tập đoàn hướng dẫn quản lý đầu tư mua sắm công, đấu thầu, thấy họ có những văn bản cho phép đặc quyền nằm ngoài khuôn khổ pháp luật. Nếu đi thanh kiểm tra, bảo là họ có lỗi vì không làm đúng luật thì cũng phải, hoặc bảo họ không có lỗi cũng phải, vì họ được ưu đãi riêng.

Quá nhiều ưu đãi cho tập đoàn, tổng công ty trong khi đó là những đơn vị tiêu khối lượng vốn khổng lồ từ ngân sách.

Ở DNNN, bản chất là Nhà nước cử người đại diện điều hành. Sự sống chết của DN không gắn liền với lợi ích cá nhân nên hoạt động không hiệu quả là bình thường.

Việc sắp xếp DN làm tới làm lui rồi nhưng vẫn trong tình trạng không có người quản lý khối DNNN. Hiện nay đang hoàn toàn giao quyền cho chủ tịch HĐQT, tổng giám đốc. Ban kiểm soát cũng do DN trả lương, nên cũng không kiểm soát được họ.

“Cái gì cũng đi chợ được”

-Ông có nói, muốn tái cơ cấu DNNN, việc quan trọng là đặt người có chuyên môn vào đúng vị trí. Tuy nhiên, với mức lương hiện tại không thu hút người tài và không đủ để công chức vững tâm cống hiến?

-Về cán bộ, nhiều khi anh có chuyên môn thì không được làm, mà anh được giao chỉ học tại chức. Cơ chế bây

giờ thì cái gì cũng đi chợ được, cả bằng cấp, chức vụ, dù nói chung không ai nhìn thấy cái chợ đấy, không ai dám công khai nói ra. Phải chăng đấy là lý do khiến đầu tư kém chất lượng, thất thoát lãng phí là không tránh được.

Về chế độ đãi ngộ, hiện nay chính sách tiền lương đối với công chức rất không công bằng. Mức lương so với giá trị đồng tiền hiện nay quá thấp, không đủ sống nên người ta phải tìm cách lấy từ công việc hàng ngày. Nếu làm quản lý dự án mà không xà xẻo vào đấy thì làm sao mà lương nuôi được mình, gia đình.

Còn nhiều vấn đề khi DNNN làm chủ đầu tư. Ảnh minh hoạ: NLĐ

Do vậy không thể có chuyện giữa chủ đầu tư và nhà thầu mà không có hoa hồng, lại quả. Đó là một điểm trong tái cơ cấu đầu tư cần quan tâm.

Cơ chế, chính sách cũng là do con người tạo ra thôi, hiện nay cơ chế không đồng bộ, một số chính sách chưa phù hợp, như về phân cấp. Theo phân cấp quản lý đầu tư thì cấp thấp nhất là xã phường cũng được làm chủ đầu tư công, đầu tư bằng tiền Nhà nước, chứ tiền của họ thì không nói làm gì. Đội ngũ cán bộ cấp xã trở lên đều được làm chủ đầu tư.

-Như vậy, tái cơ cấu sẽ phải bắt đầu từ gốc rễ là câu chuyện quản lý?

-Từ khi có Luật Đấu thầu, quy định tất cả những người làm chủ đầu tư, đánh giá hồ sơ dự thầu, đều phải đi học và có chứng chỉ. Đã có hàng trăm nghìn người đi học về Luật đấu thầu. Nhưng nghịch lý là những người làm đấu thầu, công việc liên quan đến tiêu pha tiền của Chính phủ, mua sắm công, thì phải có chứng chỉ, phải đi học nhưng người đi dạy thì lại không có quy định, tiêu chuẩn nào cả cho nên bất kể ai cũng có thể mở ra các trung tâm đào tạo, mở lớp, giáo viên dạy thì không ai kiểm soát được.

Tôi từng đi nghe giảng ở một số lớp về quản lý đầu tư, đấu thầu, thấy chất lượng quá kém, thậm chí có người đang làm ở cơ quan quản lý nhà nước về quản lý đấu thầu , quản lý đầu tư nhưng đi giảng cũng giảng sai, khi học viên hỏi thì đưa ra cách xử lý tình huống không đúng luật. Người đi học thì đa số học để lấy chứng chỉ hình thức.

Gần đây, Bộ KHĐT mới ra thông tư quy định về tiêu chí đối với giáo viên, nhưng tôi nghĩ chất lượng cũng chưa lập tức cải thiện được.

-Chúng ta đã nói nhiều đến Luật đầu tư công, nhưng đến nay vẫn chưa thể ban hành?

-Cho đến bây giờ Luật Đầu tư công vẫn chưa có, theo tôi biết, sau rất nhiều lần "thai nghén", nhiều tổ biên tập thành lập rồi giải tán. Hiện nay đang có một ban soạn thảo nhưng vẫn dự thảo luật cũng chưa ra được. Vướng ở chỗ do ta chưa minh bạch, làm rõ về quyền sở hữu thì luật không ra đời được, nên văn bản dưới luật quy định về đầu tư đặc biệt là đầu tư công còn chồng chéo khiến cho chế tài trong quản lý đầu tư chưa minh bạch, đầu tư dàn trải, cơ quan thẩm định dự án đầu tư sử dụng nguồn nhân lực thiếu chuyên môn...

Chỉ bán sắt thép cho tập đoàn, lãi hàng trăm tỷ

-Ông có nắm được con số lỗ thực của các DNNN không?

-Nếu có con số thống kê ở đâu đó thì tôi cho đó là con số không thật. Xăng dầu, điện, nếu không lãi sao lương cán bộ nhân viên cao như thế? Nhiều DN tôi tiếp xúc họ cũng nói thật là có 2 báo cáo để sử dụng vào các mục đích khác nhau, báo cáo thực thì chỉ có cán bộ nghiệp vụ biết.

Có những tình huống DN hỏi, tôi nhắc là họ đang làm sai luật, nhưng họ bảo chúng em có cơ chế đặc thù, từ xưa nay sếp em bảo thế. Có lãnh đạo tập đoàn, tổng công ty là ông “vua con” ở các vùng.

Tôi biết có vị làm môi giới buôn bán sắt thép xây dựng, có mối quan hệ quen biết với chủ tịch một tập đoàn lớn, chỉ cần ông chủ tịch này giới thiệu, các công trình của tập đoàn phải mua sắt thép ở đó, người môi giới từ chỗ thất nghiệp sau vài năm đã thu về hàng trăm tỷ tiền lãi.

-Xin cảm ơn ông.

Thiên Giang