Tái cơ cấu lại ngân hàng: Bình mới, rượu có mới?

Một lần nữa, câu trả lời cho giải pháp tối ưu nhất để tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thành công lại được các chuyên gia đặt lên “bàn cân” tại hội thảo Tái cấu trúc ngân hàng, công ty bảo hiểm và công ty chứng khoán do Học viện Tài chính tổ chức ngày 30/11.

Hiện tại, nợ xấu vẫn là một ẩn số đối với hệ thống NH

Nợ xấu là một ẩn số

Số liệu báo cáo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, tính đến hết tháng 8/2011, nợ xấu của hệ thống NH thương mại chiếm 3,21%, tương đương 76.000 tỉ đồng. Tỷ lệ này tăng nhanh, từ mức 2,16% của năm 2010 và có khả năng lên tới 5% vào cuối năm nay. Con số trên sẽ tiếp tục gia tăng nếu tính cả số tiền mà các NHTM đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp nhưng chưa được trích lập dự phòng và số tiến mà các NHTM đã cho vay đối với lĩnh vực bất động sản. Trong đó, nợ nhóm 5 (nợ mất vốn) có nguy cơ tăng nhanh từ đầu quý III/2011 khiến các NH có nguy cơ mất trắng 33.000 tỉ đồng.

PGS.TS Nguyễn Bá Minh – Học viện Tài chính nhận xét: chỉ tính riêng 8 NHTM đang được niêm yết trên sàn chứng khoán thì mức độ nợ xấu cũng đã đang báo động, ngay cả những NH lớn, trụ cột như Vietcombank, Vietinbank, Eximbank… nợ xấu nhóm 5 đã tăng nhanh và mạnh kể từ đầu năm trở lại đây. Cụ thể, tính tới thời điểm hiện tại, nợ xấu tại Vietcombank là khoảng 5.000 tỷ đồng Vietinbank là trên 1.960 tỷ; Sacombank 169 tỷ đồng; Eximbank 190 tỷ đồng…

Phát biểu một cách thẳng thắn, TS. Nguyễn Đắc Hưng tính toán, nợ xấu và nợ dưới chuẩn của các NHTM tính đến hết tháng 6/2011 ước vào khoảng 4 tỷ USD (vào khoảng 90.000 tỷ đồng). Theo ông Hưng, con số nợ dưới chuẩn 4 tỷ USD kể trên cũng chỉ là tổng hợp báo cáo của các nhà băng, chưa phản ánh đầy đủ, trung thực tình trạng này. Và trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế hiện nay thì nợ xấu vẫn là một ẩn số.

Không nêu ra con số nợ của từng NH cụ thể, nhưng con số mà TS. Nguyễn Văn Hiệu (Trường đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực Vietinbank) đưa ra tại hội thảo lại khiến nhiều người giật mình. Theo TS. Hiệu, nếu tính đầy đủ và theo đúng tiêu chuẩn kế toán quốc tế thì nợ xấu của Việt Nam không phải là 3,21% như hiện tại, mà có thể lên tới 13%.

Muốn tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, các chuyên gia cho rằng, nhất thiết phải “dọn sạch” nợ xấu của hệ thống, nhưng số tiền mà cơ quan quản lý phải bỏ ra để dọn dẹp các khoản nợ này không hề nhỏ.

Thực tế, đây không phải lần đầu tiên việc loại bỏ nợ xấu được đề cập tới, bởi trước đây, giai đoạn 2001-2005, ngân sách Nhà nước đã phải bỏ ra 19.000 tỷ đồng để xử lý 23.000 tỷ đồng nợ xấu của hệ thống NH nhằm làm trong sạch bảng cân đối kế toán cho nhiều nhà băng. Một số tiền lớn đã được bỏ ra, nhưng mọi việc lại “đâu đóng đấy” sau vài năm, và chỉ làm lợi cho một vài tổ chức, cá nhân. “Việc tập trung xử lý nợ xấu bằng cách sử dụng ngân sách trong thời gian qua chẳng khác nào xử lý phần nổi của tảng băng. Xử lý xong phần nổi, sau một thời gian ngắn phần chìm lại nổi lên. Kết quả là hệ thống ngân hàng vẫn yếu kém như cũ”, TS. Phí Trọng Thảo, Giám đốc Trung tâm đào tạo Bảo Việt bình luận.

Tái cấu trúc NH: Không phải là làm mới bình rượu cũ

Trước thực trạng trên, PGS.TS Nguyễn Bá Minh cho rằng, việc tái cấu trúc hệ thống NH đang trở nên rất cấp bách. Tuy nhiên, lựa chọn hình thức nào cho quá trình tái cơ cấu NH: sáp nhập, mua bán hay thậm chí là đóng cửa một vài NH yếu kém, thì theo ông Minh cần rất cân nhắc.

Cũng cho rằng, không thể chậm trễ hơn cho quá trình này, TS. Nguyễn Thị Mùi - Hiệu trưởng Trường Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực (thuộc NH VietinBank) nhấn mạnh, trước tiên phải rà soát lại hoạt động NH và các công ty con để làm rõ mọi hoài nghi về công ty sân sau trong hoạt động NH cũng như có hay không nhóm lợi ích đứng sau gây lũng đoạn một số NH. Đây được coi là là vấn đề theo chốt trong tiến trình tái cấu trúc.

Để khởi động quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, theo bà Lã Thị Lâm (Học viện Tài chính), NHHN phải rất kiên quyết trong việc yêu cầu các NHTM công bố công khai tình hình nợ xấu năm 2011, qua đó rà soát lại những NH yếu kém, NH mất khả năng thanh khoản. Với những ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao hoặc tỷ lệ cho vay dưới chuẩn cao hơn mức cho phép, NHNN phải cương quyết chỉ đạo thu hồi nợ.

Theo quan điểm của PGS.TS Nguyễn Đắc Hưng, thực chất đây là lần thứ 2 hệ thống NHTM bước vào cuộc cải tổ (lần thứ nhất vào giai đoạn 2001-2005). Tái cơ cấu lần này, ông Hưng cho rằng, cần chấn chỉnh lại công tác quản trị điều hành của từng NHTM, xây dựng chiến lược kinh doanh và hoạt động tín dụng phù hợp. Mặt khác cơ quan quản lý Nhà nước cần chủ động ban hành quy định quản lý phù hợp, tránh tình trạng cho vay kinh doanh chứng khoán, bất động sản quá lớn, rủi ro cao rồi mới ban hành quy định hạn chế.

Tuy nhiên, ông Hưng cũng cho rằng, không nên nghiêm trọng thái quá công việc tái cấu trúc ở nước ta hiện nay mà phải đặt ra một lộ trình hợp lý với thời gian thích hợp kèm theo việc thông tin đầy đủ cho người dân và DN để mọi người cùng hiểu rằng đây là việc làm bình thường cần thiết của Nhà nước và mọi quyền lợi của người gửi tiền phải được đảm bảo vô điều kiện.

“Tái cấu trúc ngân hàng phải đảm bảo không để vỡ hệ thống vì sẽ gây hiệu ứng dây chuyền. Nợ xấu gia tăng như thời gian vừa qua có một nguyên nhân quan trọng từ quản trị yếu kém. Và vấn đề then chốt vẫn là con người” – PGS.TS Nguyễn Bá Minh khuyến cáo.

Trường Giang