phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam

  Vừa qua Ngân hàng Thế giới đã hỗ trợ cho ngành thủy sản Việt Nam triển khai dự án “Nguồn lợi ven bờ vì sự phát triển bền vững (CRSD)” trong đó thực thi các phương thức quản lý mới đó là quản lý tổng hợp thông qua quy hoạch không gian biển, dựa vào hệ sinh thái hướng tới phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam.

 Cần bằng nhu cầu phát triển – bảo vệ nguồn thủy sản

Thời gian qua, ngành Thủy sản Việt Nam liên tục duy trì nhịp độ tăng trưởng cao theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiêu quả gắn sản xuất với thị trường trong nước và xuất khẩu, đóng góp quan trọng cho nền kinh tế quốc dân. Vị thế của thủy sản Việt Nam ngày càng được khẳng định trong cộng đồng nghề cá quốc tế với vị trí thứ 3 thế giới về sản lượng nuôi trồng thủy sản và thứ 4 thế giới về giá trị xuất khẩu thủy sản.

Tuy nhiên, sau thời gian tăng trưởng “nóng”, ngành thủy sản đang đối mặt với nguy cơ khai thác cạn kiệt, thiếu bền vững. Cộng đồng dân cư ven biển bị phụ thuộc nhiều vào sự suy giảm nguồn lợi ven bờ và chịu nhiều rủi ro do trong công tác quy hoạch, kế hoạch quản lý nguồn lợi ven bờ lâu nay chỉ thực hiện theo tiêu chí truyền thống nặng về tăng trưởng khai thác, chưa chú trọng đến vấn đề bảo vệ nguồn lợi, duy trì hệ sinh thái biển. Mặt khác, cách làm này dẫn tới sự thiếu thống nhất, thậm chí mâu thuẫn giữa các ngành có cùng chung một khu vực khai thác biển như du lịch, nông nghiệp phát triển nông thôn, đô thị, cơ sở hạ tầng, năng lượng… do thiếu sự điều phối một cách tổng thể cũng như thường xuyên chia sẻ thông tin. Chính vì vậy, trong khuôn khổ dự án CRSD, quy hoạch không gian biển  sẽ hỗ trợ  đắc lực cho nhiệm vụ quản lý tổng hợp thống nhất biển, hải đảo, bước đầu  được áp dụng  cho khu vực ven biển của 8 tỉnh trọng điểm nằm trong dự án đó là: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa và Sóc Trăng, Cà Mau nhằm tạo dựng một cách tổ chức hợp lý hơn đối với việc sử dụng  không gian biển và sự tương tác giữa các mục đích sử dụng không gian biển.  Thông qua quá trình công khai về phân tích và thực hiện việc phân bổ không gian, thời gian cho các hoạt động kinh tế của con người trên một vùng biển nhất định, sẽ giúp các ngành cùng khai thác biển đạt được mục tiêu về cả sinh thái và phát triển kinh tế, xã hội.

Đây cũng là một loại hình quy hoạch đa ngành, có sự tham gia của các bên liên quan nhằm giải quyết và ngăn ngừa các xung đột về lợi ích  giữa các bên cùng sử dụng khu vưc biển thông qua việc đảm bảo sự cân bằng mục đích khai thác song vẫn phải duy trì và phát triển hệ sinh thái biển.

Chấm dứt “khai thác tự do”

Khi thực thi giải pháp quy hoạch không gian biển ở vùng ven bờ cũng đồng nghĩa với việc hoạt động quản lý nghề cá sẽ được quản lý chặt chẽ hơn dựa trên việc phân hoặc giao quyền khai thác thủy sản cho một số tổ chức, cá nhân nhất định trên vùng chức năng. Phương thức này giúp những người được giao sử dụng khu vực biển có động lực quản lý bền vững nguồn lợi thủy sản do mình được giao quản lý, chấm dứt tình trạng “khai thác tự do” như hiện nay. Việc làm này vẫn đảm bảo và không hạn chế các quyền  khai thác của nhóm ngư dân, quyền được tiếp cận các nguồn lợi của các cá nhân, quyền được khai thác một số lượng thủy sản nhất định, quyền khai thác trên ngư trường truyền thống... Song  cũng đồng thời khuyến khích được việc tổ chức lại sản xuất, phát triển các mô hình tổ hợp tác, cộng đồng tự xây dựng các biện pháp quản lý  nghề cá của chính mình gắn khai thác, sử dụng mặt nước và nguồn lợi ven bờ với việc bảo vệ môi trường và nguồn lợi thủy sản để phát triển sản xuất theo hướng bền vững.

Bằng cách này, các nhà quản lý cũng sẽ xác định được các khu vực cần bảo tồn nguồn lợi thủy sản về mặt không gian và thời gian. Qua đó, hình thành cơ chế quản lý cụ thể  cho từng loại hình khu bảo tồn cũng như cơ chế cho hoạt động nghề cá ngoài phạm vi khu bảo tồn.

Dự án CRSD sẽ được triển khai trong 5 năm (2012 – 2017), các địa phương nằm trong dự án sẽ được đào tạo đội ngũ cán bộ có khả năng áp dụng loai hình quy hoạch không gian biển ở vùng ven bờ, các công cụ kỹ thuật cần thiết, đánh giá môi trường, quy hoạch, giám sát thực thi.

Tất cả các huyện ven biển thuộc các tỉnh trọng điểm của dư án  sẽ được thực hiện phân vùng tổng hợp vùng ven bờ và quy hoạch không gian thông qua khảo sát thực địa và tham vấn của các ngành và các bên liên quan nhằm tạo cơ sở cho việc xây dựng quy hoạch bền vững cho nuôi trồng  và khai thác thủy sản ven bờ. Song song với hoạt động quy hoạch là việc triển khai đánh giá môi trường chiến lược biển cho quy hoạch tổng thể nghề cá cấp tỉnh và đưa ra những khuyến nghị cho việc điều chỉnh quy hoạch tổng thể nghề cá ven bờ ấp tỉnh đến 2020.