Nguyên nhân nào khiến cổ phần hóa DNNN chưa được như kỳ vọng?

Việc sắp xếp, đổi mới DNNN ở nhiều Bộ, địa phương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước trong những năm qua chưa đạt kế hoạch đã được phê duyệt. Kết quả thoái vốn đầu tư ngoài ngành và tại các doanh nghiệp nhà nước không cần nắm giữ còn thấp so với  yêu cầu. Các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước mới chỉ thoái vốn được khoảng 42% tổng số vốn phải thoái ra khỏi 5 lĩnh vực: Chứng khoán, ngân hàng, bảo hiểm, tài chính, và bất động sản.

Giai đoạn 2011-2015, vốn đầu tư ở 5 lĩnh vực nhạy cảm trên đã thoái được 9.835 tỷ đồng theo giá trị sổ sách, thu về 11.086 tỷ đồng. Thoái vốn ở những doanh nghiệp nhà nước không cần nắm giữ được 16.387 tỷ đồng theo giá trị sổ sách, thu về 25.451 tỷ đồng. Tổng cộng đã thoái được 26.222 tỷ đồng theo giá trị sổ sách, thu về 36.537 tỷ đồng.

Ảnh minh họa.

Ở các doanh nghiệp đã cổ phần hóa còn chưa tách bạch chức năng chủ sở hữu nhà nước với chức năng quản lý nhà nước. Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển doanh nghiệp, những hạn chế yếu kém này có nguyên nhân khách quan và chủ quan, nhưng nguyên nhân chủ quan là chủ yếu.

Nguyên nhân khách quan là quá trình cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước chịu tác động từ những diễn biến bất lợi của kinh tế thế giới và khu vực. Sự suy giảm của thị trường tài chính, chứng khoán đã tác động tiêu cực, làm giảm cầu về đầu tư tài chính trên thị trường.

Nguyên nhân chủ quan là nhận thức và tầm nhìn của không ít DNNN về sắp xếp, đổi mới, tái cơ cấu DNNN chưa đầy đủ, có nơi còn bị ảnh hưởng bởi lợi ích cục bộ và tư duy nhiệm kỳ. Một số cán bọ quản lý e ngại không còn vị trí lãnh đạo, quản lý đối với doanh nghiệp sau cổ phần hóa, thoái vốn nên vẫn chần chừ hoặc đề nghị Nhà nước tiếp tục nắm giữ tỷ lệ chi phối vốn sau khi cổ phần hóa;

Việc phê duyệt đề án tái cơ cấu các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước và DNNN từ 2012, nhưng nhiều bộ, ngành, địa phương, tập đoàn, tổng công ty nhà nước còn thụ động, chậm chễ và thiếu hiệu quả. Sự phối hợp giữa các bên liên quan chưa chặt chẽ;

Chưa có sự đổi mới căn bản về tổ chức hoạt động và cơ chế quản lý đối với DNNN, năng lực quản lý, điều hành của không ít cán bộ quản lý DNNN chưa theo kịp yêu cầu quản trị hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp trong cơ chế thị trường. Công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý đối với DNNN chưa hiệu quả. Một số doanh nghiệp phải thực hiện nhiệm vụ chính trị, xã hội nhưng chưa có cơ chế hạch toán rõ ràng nên sản xuất kinh doanh lỗ, gây khó khăn cho doanh nghiệp và việc đánh giá DNNN. Điển hình như Tổng Công ty Xăng dầu Quân đội lỗ lũy kế 69,188 tỷ đồng, VTC lỗ 102,801 tỷ đồng giai đoạn 2011-2015.

Ngoài ra, mô hình tổ chức và cơ chế thực hiện chức năng chủ sở hữu nhà nước còn phân tán, thiếu chuyên nghiệp, phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn nhiều vướng mắc, lúng túng làm giảm hiệu lực, hiệu quả của quản lý, gây khó khăn cho tổ chức, hoạt động và đổi mới quản trị DNNN.