Mỹ chùn bước, Trung Quốc “tạm thắng” trên biển Hoa Đông

Tờ Lợi ích Quốc gia (NationalInterest) của đã có một bài xã luận, trong đó nhận định sự yếu thế của Mỹ trước Trung Quốc trong vấn đề tranh chấp trên biển Hoa Đông. Theo những lập luận của tờ báo, Mỹ đang dần mất thế trên mọi mặt trận và Trung Quốc đang dần chiếm lại vị thế số một thế giới của Washington bằng mọi cách.

Ngay sau khi Bắc Kinh thông báo thiết lập “Vùng phòng không”, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel phản đối dữ dội và 2 máy bay ném bom B-52 được Mỹ điều động vào khu vực này mà không báo trước cho Bắc Kinh. 

Bản đồ “Vùng phòng không” trên biển Hoa Đông do Trung Quốc thiết lập.

Nhưng sau đó, có vẻ chính quyền của Tổng thống Barack Obama lo sợ làm tổn hại mối quan hệ với Trung Quốc nên quyết định “nhường” để Trung Quốc giành chiến thắng tạm thời và không tỏ ra quyết liệt trong việc bảo vệ các lợi ích của Mỹ và đồng minh. 

Dấu hiệu đầu tiên cho thấy người Mỹ thoái chí là việc Cơ quan quản lí hàng không liên bang (FAA) cách đây 2 tuần đã hướng dẫn các hãng hàng không nước này tuân thủ các qui định của Trung Quốc, mặc dù đây là những qui định vô lý và phi pháp. Động thái đó cho thấy sự rời rạc giữa Washington và các đồng minh Nhật Bản, Hàn Quốc trong cách phản ứng về “Vùng phòng không”. Nhưng sau đó, hóa ra đây chỉ là bước đi đầu tiên trong một loạt hành động của Washington nhằm tránh đối đầu với Bắc Kinh.

Hồi đầu tuần trước, phó Tổng thống Mỹ Joe Biden đã công du tới châu Á; tại đây, ông Biden không hề nhắc lại lời kêu gọi xóa bỏ “Vùng phòng không” mà Nhà Trắng đưa tra trước đó. Thay vào đó, ông kêu gọi xây dựng “các cơ chế giải quyết khủng hoảng và các kênh giao tiếp hiệu quả” (giữa các bên liên quan). Với tuyên bố đó, vấn đề thiếu công cụ xử lý khủng hoảng lại trở nên đáng lo ngại hơn chính hành động đơn phương tạo ra khủng hoảng của Trung Quốc.

Sau đó, Nhà Trắng ngày càng tỏ ra chùn bước trước.

Ngày 4/12, tại Lầu Năm Góc, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chuck Hagel tuyên bố lập trường của Mỹ là “bản thân Vùng phòng không không phải là điều gì mới mẻ hay đơn lẻ”. Còn Tướng Martin Dempsey thậm chí còn đi xa hơn với lời khẳng định: “Thực ra tuyên bố (của Trung Quốc) về “Vùng phòng không” không phải là nguyên nhân gây bất ổn”. 

Trong khi đó, khi nói chuyện riêng với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, có vẻ như Phó tổng thống Mỹ dường như chẳng làm gì ngoài việc “cầu chúa ban phước lành” cho “Vùng phòng không”.

Theo tờ Thời báo phố Wall (Wall Street Journal), trong cuộc họp với giới lãnh đạo Trung Quốc, ông Biden tập trung vào việc xác định “các qui định về ứng xử” giữa Trung Quốc và các quốc gia trong khu vực nhằm tránh để xảy ra thảm họa”. Phó tổng thống Biden tỏ ra rất hài lòng với kết quả “hai bên hiểu rằng Trung Quốc sẽ không duy trì vùng phòng không theo cách thức đe dọa tới an ninh khu vực và tính mạng của các phi công hay hành khách”.

Phó tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần trước.

Theo nhà nghiên cứu Michael Mazza, kết quả chuyến công du của ông Biden là chiến thắng đã thuộc về Trung Quốc. 

Thứ nhất, ông Biden rời Trung Quốc với lời đảm bảo đầy mơ hồ của Bắc Kinh về việc thực thi các qui định đối với “Vùng phòng không” (điều đáng nói là Trung Quốc có “tiền sử” không thực hiện tốt các lời hứa của mình).

Thứ hai, Trung Quốc không hề chỉnh sửa các qui định chính thức về “Vùng phòng không”. Vùng này vẫn bao gồm cả không phận quần đảo Senkaku/Điếu Ngư mà Tokyo đang quản lý và Mỹ có nghĩa vụ phải bảo vệ theo Hiệp ước quốc phòng song phương Mỹ - Nhật. Rõ ràng đây là một thắng lợi của Trung Quốc và thắng lợi đó được trả giá bằng lợi ích của Mỹ và các đồng minh.

Tất nhiên, bề ngoài Nhà Trắng sẽ vẫn khẳng định không chấp nhận “Vùng phòng không” của Trung Quốc. Nhưng trên thực tế, có vẻ chính quyền Obama đã chấp nhận vùng này và bỏ qua hành động đơn phương của Trung Quốc.

Có thể đó là lí do tại sao các quan chức Mỹ bắt đầu chuyển từ việc cáo buộc Trung Quốc gây căng thẳng sang quan điểm rằng Bắc Kinh, Tokyo và Seoul có lỗi ngang nhau.

Trong bài phát biểu tại Đại học Yonsei ở Hàn Quốc, ông Biden cho rằng: “Các quốc gia nên thực hiện một số bước đi thực tế để gảm căng thẳng và nguy cơ xung đột”.

Còn Bộ trưởng Hagel bày tỏ thẳng thắn hơn: “Điều quan trọng là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và tất cả các quốc gia trong khu vực phải bình tĩnh và có trách nhiệm”. Tình cờ, nhận xét của ông Hagel rất giống với những tuyên bố của Trung Quốc mỗi khi Triều Tiên thử tên lửa tầm xa hay thử hạt nhân.

Vào thời điểm hiện tại, Washington có thể không gây căng thẳng với Bắc Kinh, nhưng cách xử lí vụng về của Mỹ trong cuộc khủng hoảng vừa qua về “Vùng phòng không” lại khiến nguy cơ xung đột trong khu vực Đông Bắc Á cao hơn. Nhật Bản và Hàn Quốc cảm thấy bất an hơn còn Trung Quốc cảm thấy như được khuyến khích. Mỹ đã tỏ ra yếu đuối, hoặc không quan tâm lắm tới vấn đề này và đó không phải là công thức cho một châu Á hòa bình.