Lo lạm phát "tụt áp"

CPI tháng 5 dự kiến chỉ tăng dưới 0,2%

Theo TS. Ánh, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) giảm mạnh, tổng mức bán lẻ hàng hóa quý I/2012 chỉ bằng một nửa so với cùng kỳ, sức mua sụt giảm... nền kinh tế đang rơi vào tình trạng đình trệ cả sản xuất lẫn tiêu dùng. "Diễn biến quy luật lạm phát năm 2012 đã nảy sinh những nhân tố mới so với những năm trước. Lạm phát không đơn thuần do chi phỉ đẩy, cầu kéo gây ra, mà bắt nguồn từ đình trệ sản xuất, hàng hóa không bán được và lượng tồn kho cao. Giải quyết bài toán này còn phức tạp hơn nhiều" – ông Ánh nói.

TS. Vũ Đình Ánh: Kinh tế Việt Nam đang đối mặt với đình trệ sản xuất, thiểu phát (tăng trưởng quá thấp)

Đừng nghĩ tới "gói kích cầu"

- Tổng cục Thống kê vừa Chỉ số CPI tháng 4 cả nước chỉ tăng 0,05%, con số này nói lên điều gì, thưa ông?

Lo ngại. Đơn cử trường hợp CPI tháng 3/2012 chỉ tăng 0,16%, nếu xét theo quy luật thì CPI tháng 3 thường sụt giảm, thậm chí đạt âm sau những tháng tăng cao. Tuy nhiên, diễn biến lạm phát năm nay lại đi "chệch" quy luật. Chỉ số giá trong tháng 1 và 2 tăng không cao, tháng 3 chỉ tăng 0,16% và tháng 4 tăng rất thấp – 0,05%... cho thấy tổng cầu nền kinh tế có vấn đề.

Thực tế, con số từ Tổng cục thống kê cho thấy, tổng mức bán lẻ hàng hóa dịch vụ tiêu dùng quý I/2012 chỉ tăng 5%, bằng phân nửa so với con số 10% của những năm gần đây.

Trong khi đó, chỉ số sản xuất công nghiệp quý I cũng tăng rất thấp, khoảng 4,1% (nếu tính riêng ngành chế tạo chế biến con số này là 3,2%). Chỉ số tiêu thụ (cả khâu trung gian) gần như không tăng, tính chung các ngành công nghiệp khoảng 0,5%; chỉ số tồn kho ngành công nghiệp lên tới 35%. Riêng đối với một số ngành sản xuất như thép, xi măng... chỉ số tồn kho lên tới 60-70% so với cùng kỳ năm trước. Mấy tháng đầu năm chỉ nhập khẩu tổng cộng 7,9 tỷ USD nên với tình hình sản xuất đình đốn như hiện nay trong vài tháng tới sẽ không có nguyên vật liệu để sản xuất.

Rõ ràng, xét về cả cầu sản xuất và tiêu dùng đang "có vấn đề". Từ nay tới cuối năm, dấu hiệu đình đốn sản xuất trở nên nghiêm trọng.

- CPI tháng 4 lại sụt giảm quá mạnh bất chấp hiệu ứng từ việc tăng giá xăng dầu qua 2 đợt điều chỉnh (ngày 7/3 và 20/4). Nguyên nhân vì sao, thưa ông?

Bất chấp giá xăng tăng 10% vào ngày 7/3 (mức tăng 2.100 đồng/lít) và gần 5% vào ngày 20/4 (tăng 900 đồng/lít) song hiệu ứng từ 2 đợt tăng giá này không hề phản ánh vào mức tăng giá CPI của cả tháng 3 và 4. Nguyên nhân lạm phát ở Việt Nam đã không còn nằm ở nguyên nhân do chi phí đẩy hay cầu kéo như trước đây, mà do tổng cầu sụt giảm mạnh. Hiện sức mua giảm sút rõ rệt cho thấy dấu hiệu thiểu phát.

- Sản xuất đình trệ, sức mua yếu, đồng nghĩa chúng ta sẽ phải tính tới một gói "kích cầu" cho nền kinh tế như năm 2009, thưa ông?

Thời điểm năm 2009 chúng ta cũng rơi vào tình trạng đình trệ, nhưng có động lực là gói kích cầu của Chính phủ lên tới 8 tỷ USD. Còn năm 2012, điều kiện để đưa ra một gói kích cầu lần thứ 2 gần như không có, do phải chi phí thực hiện tái cấu trúc nền kinh tế dù nguồn dự trữ ngoại hối của Việt Nam đang khá dồi dào, gần 20 tỷ USD.

Trong bối cảnh hiện nay, kích cầu là không sai, nhưng quan trọng là, phải kích thế nào khi nguy cơ lạm phát cao vẫn đang rình rập, quả là bài toán khó.

Xưa nay chúng ta vẫn hay "kích" vào khu vực sản xuất chứ không phải tiêu dùng. Nhưng năm 2012 "cội nguồn" của đình trệ xuất phát từ phía cầu, chứ không phải cung.

Doanh nghiệp đừng trông chờ gói kích cầu như năm 2009 Ảnh: M.H

"Kích" tiêu dùng hay đầu tư?

- Sẽ không có một gói "kích cầu" tổng thể, toàn diện như năm 2009. Vậy theo ông, để vực dậy sản xuất và kéo nền kinh tế thoát khỏi tình trạng đình trệ, thì kích cầu tiêu dùng hay đầu tư quan trọng hơn?

"Kích cầu" buộc phải làm nếu không muốn nền kinh tế rơi vào cảnh đình trệ kéo dài.

Câu chuyện kích cầu đầu tư chắc chắn sẽ không thể thực hiện được trong năm 2012. Số liệu thống kê cho thấy, chỉ số hàng tồn kho của các ngành sản xuất sắt thép, xi măng…, với mức tăng 60-70%, như vậy một lượng vật liệu xây dựng khổng lồ đang cần được tiêu thụ.

Kết thúc quý I/ 2012, tổng mức đầu tư toàn xã hội đạt 1,36% GDP, tăng trưởng nền kinh tế 4%, nếu tiếp tục kích cầu đầu tư thì hiệu quả nền kinh tế sẽ ngày càng đi xuống. Cộng thêm việc cơ cấu lại nền kinh tế, trong đó có cơ cấu đầu tư, trọng tâm là đầu tư công thì kích cầu đầu tư có thể sẽ khiến hiệu quả đầu tư sụt giảm, đi ngược lại với xu hướng cơ cấu đầu tư/

Còn với kích cầu tiêu dùng, chỉ số tồn kho của ngành công nghiệp chế biến - chế tạo tăng tới 35% so với cùng thời điểm năm trước, một mức tăng quá cao. Trong bối cảnh như vậy, kích cầu tiêu dùng là vô cùng cần thiết.

- Từ 1/5, lương cơ bản sẽ tăng thêm 26,5%. Liệu mức tăng này có đủ để kích thích tiêu dùng, thưa ông?

Nới tín dụng hay tăng lương cũng là một trong những biện pháp hữu ích để kích cầu tiêu dùng. Tuy nhiên, tăng lương cơ bản từ 1/5 tới sẽ chỉ có hơn 6 triệu người lao động hưởng lương từ ngân sách được thụ hưởng. Nên dù mức tăng tới 26,5% - cao nhất từ trước tới nay thì hiệu ứng của nó tới tổng cầu, lạm phát là không lớn.

Cũng giống như việc tăng giá xăng dầu, dù chi phí đầu vào tăng 15% qua 2 đợt điều chỉnh ngày 7/3 và 20/4 vừa qua, nhưng cũng không phản ánh vào giá, nên dù có tăng lương cơ bản cũng khó đẩy giá lên.

Hoài Thu

thực hiện