Đưa kinh doanh đa cấp vào Luật hình sự: Nóng nghị trường bởi ý kiến nhiều chiều

Theo bà Lê Thị Nga, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, đa số ý kiến ĐBQH đề nghị bổ sung 01 điều luật mới về Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp để xử lý hình sự hành vi kinh doanh đa cấp trái phép, tránh để xảy ra hậu quả rồi mới xử lý về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản như một số vụ án liên quan đến kinh doanh đa cấp vừa qua.

Dự thảo Luật đã bổ sung Điều 217a - Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp.

Thời gian qua hoạt động kinh doanh đa cấp trá hình đang ngày càng diễn biến phức tạp, tinh vi, diễn ra khắp cả nước, đánh vào tâm lý hám lợi của một số người dân. Lợi dụng những kẽ hở của pháp luật, một số đối tượng đã biến tướng phương thức bán hàng này để trục lợi.

Hành vi phổ biến của các đối tượng là lợi dụng kinh doanh đa cấp trá hình để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, như kinh doanh tiền ảo, thực phẩm chức năng, khóa học làm giàu, chăm sóc sức khỏe, bất động sản, đầu tư tài chính...

Công ty đa cấp Cộng đồng Việt đã lừa đảo, chiếm đoạt 108 tỷ đồng của 2.929 người dân; công ty Liên kết Việt lừa đảo, chiếm đoạt hơn 2.000 tỷ đồng của 45.000 người dân.

Thảo luận tại Hội trường Quốc hội, ĐBQH Bạch Thị Khương Thủy, đoàn ĐBQH tỉnh Hòa Bình cho rằng, để phòng ngừa và ngăn chặn kịp thời hậu quả của kinh doanh đa cấp, cần thiết phải bổ sung quy định tội danh vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp, đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay.

Tuy nhiên, ĐB Thủy cho rằng, trong kinh doanh đa cấp, người đứng ra thiết lập mạng lưới điều hành, tổ chức hoạt động kinh doanh là người ký hợp đồng với tất cả những người tham gia bán hàng đa cấp, tiền thu được cũng phải chuyển về tổ chức kinh doanh đa cấp, do vậy cần xử lý nghiêm người đứng đầu tổ chức kinh doanh đa cấp.

Đại biểu Bạch Thị Khương Thủy đề xuất: “Đối với người tham gia mạng lưới đa cấp, có nhiều tầng lớp khác nhau, nếu xử lý những người này, phạm vi sẽ rất rộng và phức tạp, do vậy chỉ nên quy định trách nhiệm đối với người quản lý. Người tham gia nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm mới phải chịu trách nhiệm hình sự. Còn các đối tượng tham gia mạng lưới thì nên xem xét xử lý phù hợp”.

Tuy nhiên, ĐB Bùi Văn Xuyền, đoàn ĐBQH tỉnh Thái Bình đề nghị cân nhắc chưa nên bổ sung tội danh này vào BLHS với các lý do: Đây là tội mới, chưa được báo cáo đánh giá đầy đủ, một số vụ việc xảy ra vừa qua gây bức xúc trong nhân dân, nhưng nguyên nhân do đâu và xử lý như thế nào vẫn chưa rõ ràng. Luật Hình sự đã bỏ tội danh về kinh doanh trái phép nên không phù hợp với tình hình thực tế hiện nay.

Cũng theo ĐB Xuyền, các DN kinh doanh đa cấp đều được cấp phép đăng ký kinh doanh tương đối đầy đủ, hơn nữa, việc thiết kế khung hình phạt của tội danh này cao nhất chỉ 5 năm tù, nhẹ hơn nhiều so với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại điều 190.

“Như vậy, không cẩn thận, quy định này bổ sung sẽ là kẽ hở để các đối tượng lừa đảo lách luật”, ông Bùi Văn Xuyền nói.

Đại biểu Phạm Trí Thức, đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa cho rằng trường hợp lừa đảo, kinh doanh có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản đã được BLHS 2015 quy định tại Điều 174, 175 với những quy định nghiêm khắc hơn rất nhiều. Nếu quy định tội danh này, dễ dẫn đến nguy cơ tội phạm kinh doanh đa cấp trốn tội lừa đảo, tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Trong khi để xử lý tội danh đa cấp sẽ nhẹ hơn rất nhiều.

“Kinh doanh đa cấp ngay từ đầu đã mang dấu hiệu lừa đảo. Các đối tượng còn giả danh sỹ quan quân đội cao cấp, đi xe ô tô biển xanh, về các địa phương tổ chức hội thảo rầm rộ, trống dong cờ mở. Các cán bộ cơ sở ở địa phương cũng quảng cáo rất rầm rộ làm cho dân tin tưởng. Với lợi nhuận được quảng cáo là rất cao, dễ làm cho người dân bị dụ dỗ”, ĐBQH Phạm Trí Thức bày tỏ bức xúc. 

Quan điểm của UBTVQH là kinh doanh đa cấp là phương thức kinh doanh hiện đại, nếu tuân thủ đúng pháp luật thì sẽ phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, nếu kinh doanh theo phương thức đa cấp mà vi phạm quy định của pháp luật thì sẽ tiềm ẩn nguy cơ gây ra hậu quả rất lớn. Thực tế vừa qua, nhiều vụ kinh doanh đa cấp vi phạm quy định của pháp luật đã gây thiệt hại cho hàng chục nghìn người, chủ yếu là người dân nghèo ở các vùng nông thôn.