DNNN: Hết lỗ lại đến nợ xấu

Hết lỗ lại đến nợ

Bộ Tài chính vừa trình Chính phủ bản đề án tái cơ cấu DNNN, đáng chú ý nhất trong bản đề án này là con số nợ "khủng" của các DNNN, tập đoàn, tổng công ty. Dư nợ vay ngân hàng của DNNN lớn, đến tháng 9/2011 là 415.347 tỷ đồng, tương đương 16,9% tổng dư nợ tín dụng. Trong đó, dư nợ cho vay 12 tập đoàn kinh tế của Nhà nước lên tới 218.738 tỷ đồng (Tập đoàn Dầu khí là 72.300 tỷ, EVN 62.800 tỷ đồng, Vinacomin 20.500 tỷ đồng và Vinashin 19.600 tỷ đồng), tương đương 8,76% tổng dư nợ tín dụng toàn ngành ngân hàng và chiếm 52,66% dư nợ cho vay DNNN.

Tập đoàn Dầu khí dẫn đầu DNNN về số nợ ngân hàng tới 72.300 tỷ đồng

Bên cạnh đó, có đến 30/85 tập đoàn và tổng công ty có tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu cao hơn 3 lần, đặc biệt có 7 tập đoàn, tổng công ty có tỷ lệ này trên 10 lần (như Tổng công ty Xây dựng Công nghiệp, Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 1, Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 5, Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 8, Tổng công ty Xăng dầu Quân đội, Tổng công ty Thành An và Tổng công ty Phát triển đường cao tốc).

Tình hình tài chính tại nhiều tập đoàn, tổng công ty chưa đảm bảo các yêu cầu về an toàn tài chính, tiềm tàng nhiều nguy cơ rủi ro và đổ vỡ khi kinh doanh không hiệu quả. Mức lỗ bình quân của các tập đoàn, tổng công ty cao gấp 12 lần so với DN ngoài nhà nước.

Lỗ rồi nợ lớn khiến hiệu quả kinh doanh của DNNN èo uột. Theo số liệu của Tổng cục thống kê, DNNN phải sử dụng tới 2,2 đồng vốn để tạo ra 1 đồng doanh thu năm 2009, trong khi đó DN ngoài quốc doanh chỉ cần 1,2 đồng vốn và DN FDI là 1,3 đồng (mức trung bình của toàn bộ DN Việt Nam là 1,5 đồng).

Trao đổi với PVInfonet, ông Phạm Đình Soạn – nguyên Cục trưởng Cục Tài chính DN (Bộ Tài chính) cho rằng, con số dư nợ lớn của các tập đoàn, DNNN cần phải được phân tích thật kỹ, xem trong số nợ này nợ nào là bình thường, nợ nào không có khả năng hoàn trả. Còn việc DN thiếu vốn nên phải đi vay để sử dụng vốn đó trang trải hoạt động kinh doanh, đầu tư là bình thường. Tuy vậy nhưng nếu sử dụng vốn đó không hiệu quả, dẫn tới sai sót thua lỗ thì lại là "lỗi" của DN, người lãnh đạo. "Phải thừa nhận thời gian qua đã có một lỗ hỏng quá lớn về giám sát tài chính tại các DNNN" – ông Soạn nói.

Thiếu "cầu chì"

Không phải bây giờ các ông lớn – được coi là đầu tàu dẫn dắt nền kinh tế mới bị phanh phui sức khỏe yếu kém, mà thực tế đã có hai ông lớn đành phải chịu "ngã ngựa", Vinashin và Vinalines.

Nhân việc nói đến những sai phạm tài chính tại các tập đoàn, DNNN Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thừa nhận, sự yếu kém của DNNN một phần là do lỗi con người.

"Vừa rồi, một số vụ đổ vỡ ở các tập đoàn, tổng công ty là bắt đầu từ các cá nhân, từ chính sách cán bộ. Nếu cơ chế tài chính vẽ rất đẹp mà người thực hiện không đủ năng lực quản lý, đạo đức thì cơ chế tài chính có đẹp mấy cũng đến thế", ông Tri nói.

Còn theo PGS. TS Đặng Văn Thanh - Chủ tịch Hội Kế toán và kiểm toán Việt nam, thì lại do quá trình thí điểm mô hình tập đoàn kéo dài quá lâu, DNNN hoạt động trên cơ chế lỏng lẻo nên mới có sai phạm.

"Các DNNN hoạt động theo mô hình thí điểm tập đoàn theo một cơ chế chẳng giống ai, Nhà nước cung ứng vốn, bao bọc nên dẫn tới tình hình tài chính xấu là đương nhiên. Tập đoàn hiện là sự độc quyền chuyển từ Nhà nước sang DN, nên mới có kiểu độc quyền giá điện, xăng dầu. Phải dừng ngay kiểu thành lập tập đoàn kiểu như hiện nay" – ông Thanh thẳng thắn.

Lỗ hỏng lớn tiếp theo được PGS. TS Đặng Văn Thanh chỉ ra là hiện chưa có một cơ chế tài chính, kế toán nào thống nhất cho các DNNN. Trong khi các DNNN hiện hoạt động đa dạng, phức tạp và đan chéo nhau rất khó kiểm soát. Thế nên các báo cáo tài chính hợp nhất, xử lý tài chính nội bộ tập đoàn, DNNN rất lúng túng. Từ đó dẫn tới thiếu vốn, lúng túng trong xử trí vấn đề, Nhà nước thất thu thuế.

Đáng nói, điều này không phải bây giờ chúng ta mới thấy mà đã nhìn thấy từ lâu nhưng không sửa. Để tới khi những "ung bướu ủ lâu ngày, ùn lên, di căn rồi vỡ thành toang hoang cả".

"Thật vô lý khi chi hàng ngàn tỷ đồng mua về một đống sắt vụn đắp chiếu để đấy mà kế toán DN hoàn toàn ... không biết" – ông Thanh nói và đề xuất, thời gian tới quá trình tái cơ cấu DNNN có hiệu quả hay không phụ thuộc vào việc có xây dựng được hệ thống kiểm soát nội bộ DN.

Hệ thống kiểm soát này sẽ như một chiếc "cầu chì" điều tiết và kiểm soát hoạt động DN. "Ít nhất những người điều hành phải chịu sự kiểm soát của cơ chế này để khi có sai phạm sẽ "nắm được tóc", có trách nhiệm giải trình, mới kiểm soát được cái sai"- ông Thanh bày tỏ.

Trường Giang