DN bất bình, đòi truy tới cùng hiện tượng Coca Cola

Theo ông Lê Bá Cơ, nếu DN kể cả là DN FDI nếu làm ăn thua lỗ 3-5 năm liên tiếp kiên quyết không cho mở rộng đầu tư kinh doanh

Ông Lê Bá Cơ - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Bia rượu nước giải khát cho rằng, đã tới lúc phải tìm hiểu nghiêm túc, cặn kẽ bản chất của vấn đề chuyển giá, phải "truy" tới cùng để tránh sự bất bình đẳng cho các DN trong nước.

Lời giải thích... cửa miệng

Thưa ông, điều gì là lý do để Coca Cola khai lỗ triền miên trong khi vẫn quyết định mở rộng tại Việt Nam?

Hiện tượng các DN nước ngoài chuyển giá không những có ở Việt Nam mà ở nhiều nước khác cũng có, cơ bản là cơ quan quản lý làm thế nào để hạn chế thiệt hại thấp nhất. Chiêu thức để các DN sản xuất nước giải khát như Coca Cola có thể liên tục kê khai lỗ là nâng giá nhập nguyên vật liệu từ công ty mẹ (hoặc đối tác do công ty mẹ chỉ định) cao hơn thực tế để đẩy giá thành lên, dẫn tới thua lỗ và né thuế.

Với một DN đầu tư nước ngoài nếu lỗ qua nhiều năm, kinh doanh mà không đóng một đồng thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) nào cho thấy một lỗ hổng lớn trong chính sách quản lý.

Trở lại câu chuyện lỗ kéo dài 20 năm qua của Coca Cola tại Việt Nam, lãnh đạo tập đoàn này cho rằng do năng suất và quy mô lao động thấp. Theo ông, lời giải thích này có hợp lý?

Quá vô lý. Đây chỉ là lời nói cửa miệng, cách giải thích thường thấy của những ông chủ tư bản làm ăn kinh doanh lõi đời. Năng suất lao động cao hay không chủ yếu dựa vào máy móc thiết bị. Coca Cola khi đầu tư vào Việt Nam chắc chắn đã đầu tư cả một hệ thống máy móc thiết bị hiện đại, cũng như công nghệ tự động hóa tốt nhất để tối đa hóa lợi nhuận, giảm tối đa sự tham gia của con người trong dây chuyền sản xuất. Không có lý gì khi công nghệ tốt, máy móc hiện đại mà năng suất lao động lại thấp.

Tất nhiên việc kiểm tra xác định lỗ lãi có khó khăn nhất định, nhưng nếu không có sự kiểm soát của cơ quan quản lý, sẽ dẫn tới sự cạnh tranh bất bình đẳng giữa DN trong và ngoài nước.

Chính sách pháp luật của chúng ta phải quy định chặt chẽ, cụ thể hơn. Ví như nếu một DN nước ngoài, nhất là DN đầu tư về tiêu dùng nếu lỗ trong 3-5 năm liên tiếp thì kiên quyết không cho mở rộng đầu tư, vì nếu tiếp tục mở rộng sẽ kéo dài thêm thua lỗ.

Nhưng có mâu thuẫn không khi kinh tế khó khăn việc thu hút thêm một đồng vốn FDI nào cũng là đáng quý, thưa ông?

Tất nhiên thu hút vốn FDI quan trọng, nó giúp tạo thêm việc làm, thêm sự cạnh tranh và sản phẩm cho thị trường. Nhưng ngoài hiệu quả mà các DN FDI đem lại cho nền kinh tế thì họ cũng phải thể hiện sự đóng góp cho Nhà nước bằng cách đóng thuế TNDN. Việc DN FDI lâu nay trốn thuế không những gây thất thu lớn cho ngân sách, còn tạo một tiền lệ xấu. Nghịch lý ở chỗ, trong lúc DN nội "cày kéo" để vượt qua khó khăn, "gò lưng" đóng thuế thì DN nước ngoài lại được dịp hả hê vì "qua mặt" được cơ quan thuế.  

Để DN ngoại hả hê qua mặt cơ quan thuế sẽ tạo tiền lệ xấu và sự cạnh tranh bất bình đẳng với DN sản xuất trong nước

Rõ ràng việc một tập đoàn lớn như Coca Cola không đóng một đồng thuế nào trong nhiều năm đang tạo ra sự bất bình đẳng và bóp nghẹt các DN sản xuất NGK trong nước, thưa ông?

Đúng vậy. Cách làm này của các DN FDI không chỉ gây thất thoát nguồn thu thuế trong nước mà còn tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các DN trong sản xuất kinh doanh, thậm chí thôn tính đối tác kinh doanh.

Nhưng cũng mừng là gần đây đã có một số DN sản xuất trong nước vươn lên bằng chiến lược kinh doanh bài bản như: Chương Dương (chuyên sản xuất nước soda) hay như Tân Hiệp Phát (sản xuất Trà xanh Không độ, trà thảo mộc Dr.Thanh...)... nhờ tận dụng nguồn nguyên liệu hoa quả trong nước, đảm bảo đầu ra cho sản phẩm của nông dân ... đã chiếm một thị phần đáng kể trong phân khúc thị trường đồ uống trong nước. Tất nhiên, đây là một trong số ít ỏi các DN sản xuất NGK trong nước có khả năng đương đầu với những ông lớn như Coca Cola, Pepsi...

 Phải "truy" tới cùng

Thực tế chuyện những tập đoàn nước ngoài lớn như Coca Cola né thuế không phải bây giờ mới phát hiện mà đã là chuyện "biết rồi khổ lắm nói mãi", vì sao những "hiện tượng" như Coca Cola vẫn tồn tại?

Nhận biết được dấu hiệu bất bình thường ở những DN như Coca Cola không khó, nhưng việc đấu tranh để các DN này thừa nhận lỗi của mình không hề dễ. Vì khi đã có mục đích trốn thuế, chắc chắn họ đã chuẩn bị rất kỹ hồ sơ, hợp đồng... để có thể qua mặt cơ quan thuế.

Theo tôi, điều cần quan tâm lúc này là tìm ra bản chất thực hư vấn đề. Câu chuyện này không hề đơn giản, vì nếu như cách chuyển giá truyền thống là nâng giá nhập nguyên vật liệu cao hơn thực tế để làm tăng giá thành, dẫn tới thua lỗ và DN né thuế... thì cần sự so sánh với giá nguyên vật liệu ở các khác. Nhưng dù khó thì ngành thuế cũng nên làm, và làm dứt điểm, xử lý cho thấu đáo, tránh sự thiệt thòi cho các DN trong nước vẫn đang phải gồng mình đóng thuế dù rất khó khăn.

Để xảy ra chuyện này kéo dài cả mấy chục năm mà không giải quyết được tôi cho rằng có sự tắc trách của nhiều ngành, không chỉ riêng ngành thuế.

Khi các DN FDI rót vốn đầu tư vài chục triệu, vài tỷ đô la vào Việt Nam chúng ta đã có nhiều chính sách để chào đón, thu hút... nhưng rồi chúng ta lại phải có cách thức phù hợp "khơi" dòng vốn này thành lợi ích kinh tế, đem lại nguồn lực cho quốc gia.

Tôi xin nhắc lại, đã tới lúc chúng ta phải tìm hiểu nghiêm túc, cặn kẽ bản chất của vấn đề chuyển giá này, phải "truy" tới cùng để tránh sự bất bình đẳng cho các DN trong nước.