Cuộc chiến tranh chấp chủ quyền lãnh hải giữa Trung Quốc - Philippines

Những nỗ lực của Philippines nhằm buộc Trung Quốc chấp nhận Trọng tài quốc tế trong vụ kiện ở Biển Đông nhiều khả năng sẽ thất bại và sẽ gây phản tác dụng.

Hai vấn đề chính đặt ra là thẩm quyền và khả năng thực thi phán quyết của Tòa.

Dưới đây là bài viết của Julian Ku, Giáo sư về Luật Hiến định tại Đại học Hofstra đăng trên National Interest.

Cuộc chiến tranh chấp chủ quyền lãnh hải giữa Trung Quốc - Philippines - ảnh 1

Bản đồ khu vực bãi Scarborough

Tuần qua, Bắc Kinh đã cương quyết bác bỏ vụ kiện của Philippines ở tòa án quốc tế về các hoạt động của họ tại Biển Đông. Cho rằng hành động hung hăng của Trung Quốc là nguyên nhân chính gây ra tình trạng gia tăng căng thẳng trong khu vực Đông Nam Á, nhiều chính phủ trên thế giới, trong đó có Mỹ, đã ủng hộ các nỗ lực của Philippines. 

Tuy nhiên, sự hỗ trợ này là một sai lầm, bởi chiến lược "chiến tranh bất đối xứng" của Philippines có lẽ sẽ thất bại, và nó thậm chí còn có thể cản trở khả năng đạt được một giải pháp lâu bền cho các tranh chấp ở Biển Đông. 

Vào tháng 2/2013, Philippines đã đệ đơn kiện Trung Quốc lên tòa án quốc tế, chiểu theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) - văn bản pháp lý có chức năng điều chỉnh các hoạt động trên biển. Philippines đã yêu cầu tòa án trọng tài phán quyết rằng các hành động của Trung Quốc ở Biển Đông là vi phạm UNCLOS. 

Cuộc chiến tranh chấp chủ quyền lãnh hải giữa Trung Quốc - Philippines - ảnh 2

Tàu Trung Quốc áp sát khu vực bãi cạn Scarborough

Không có gì ngạc nhiên khi Mỹ ủng hộ vụ kiện của Philippines. Mỹ đã cố gắng không đứng về một bên nào trong các tranh chấp trong khu vực và tìm cách để thuyết phục Trung Quốc trở thành "một bên có trách nhiệm". Tổng thống Mỹ Barack Obama gần đây đã hối thúc Trung Quốc "tuân thủ pháp luật và các chuẩn mực quốc tế cơ bản". 

Mới đây, Mỹ còn công bố một phân tích chỉ trích mạnh mẽ lập luận của Trung Quốc trong các tuyên bố về chủ quyền của họ ở Biển Đông, đồng thời ủng hộ một số luận cứ pháp lý của Philippines. 

Nhưng việc hỗ trợ đề nghị của Philippines đang đi vào ngõ cụt. Mặc dù nhiều trong số những hành động của Trung Quốc ở Biển Đông được đánh giá là mang tính khiêu khích và hoàn toàn có thể là bất hợp pháp, song Philippines vẫn phải đối mặt với những trở ngại lớn về mặt pháp lý. Giống như nhiều quốc gia khác, Trung Quốc đã loại các tranh chấp liên quan đến biên giới trên biển ra khỏi các quá trình giải quyết tranh chấp được quy định trong UNCLOS. 

Vì vậy, Trung Quốc hẳn là đã tạo được một "tấm lá chắn" ít nhất là đối với một số tuyên bố của Philippines, đặc biệt là việc đòi hỏi công nhận các quyền chủ quyền của Philippines vốn vượt quá thẩm quyền của tòa án trọng tài. 

Ngoài ra, ngay cả khi tòa trọng tài phán quyết theo hướng có lợi cho Philippines, Trung Quốc vẫn có đủ luận chứng pháp lý để tuyên bố rằng phán quyết đó là bất hợp pháp, do tòa này không đủ thẩm quyền. 

Sau đó, họ sẽ từ chối tuân thủ phán quyết. Do trong UNCLOS không có quy định áp đặt trừng phạt đối với các quốc gia không tuân thủ phán quyết của tòa trọng tài, Trung Quốc sẽ không phải đối mặt với bất kỳ sự trừng phạt tức thì hoặc hữu hình nào đối với hành động bất tuân. 

Chính phủ Philippines và luật sư của họ nhấn mạnh rằng nếu Trung Quốc phớt lờ phán quyết của tòa trọng tài, họ sẽ bị mất uy tín. Hơn thế, họ lập luận rằng phán quyết như vậy sẽ cho phép Philippines giành được sự ủng hộ trong khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, điều này nói chung chỉ là sự mơ tưởng. 

Lịch sử cho thấy, hầu hết các quốc gia có thể vượt qua sự mất mát về uy tín như vậy mà không phải chịu hậu quả nghiêm trọng nào. Trong năm 2013, Nga đã từ chối điều trần trước Tòa án quốc tế về Luật Biển (ITLOS) về việc họ giữ một con tàu của Hà Lan chở nhiều nhà hoạt động của tổ chức Hòa bình Xanh phản đối hoạt động khoan dầu của Nga. 

Mặc dù ITLOS ra phán quyết buộc Nga phải thả các nhà hoạt động nói trên và trả lại con tàu trong vòng 30 ngày kể từ ngày ra phán quyết, song Nga phớt lờ phán quyết này và gần một năm sau họ mới thả con tàu đó. 

Vào năm 1986, Mỹ cũng đã không tuân thủ một phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) quy định ngừng hỗ trợ cho Contras và ngừng khai thác các hải cảng ở Nicaragua. Mặc dù Mỹ đã bị lên án tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, song sự mất mát về danh tiếng là rất nhỏ và vụ này cũng nhanh chóng bị lãng quên. 

Năm 2008, Mỹ lại phớt lờ một lệnh rõ ràng khác của ICJ khi họ không ngăn chặn vụ hành quyết một công dân Mexico vi phạm pháp luật. Trong vụ này, Mỹ thậm chí đã không phải đối mặt với một nghị quyết lên án nào của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. 

Việc bất tuân các phán quyết của các tòa án quốc tế trước đây sẽ tạo tiền lệ để Trung Quốc cũng làm như vậy. Vì vậy, có vẻ như vụ kiện của Philippines sẽ chỉ làm làm mếch lòng Trung Quốc mà không thể làm thay đổi hành vi của nước này. Tệ hại hơn, nó còn có thể khiến Trung Quốc không xem xét khả năng ký kết các thỏa thuận để các tòa án quốc tế phân xử đối với các tranh chấp biển trong tương lai. 

Phương Lâm (tổng hợp)

Đồn Biên phòng phát huy hiệu quả công tác tuyên truyền chống khai thác IUU

Để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của ngư dân trong việc khai thác thủy sản đúng quy định của pháp luật Việt Nam và công ước quốc tế, lực lượng Biên phòng đã tổ chức nhiều biện pháp tuyên truyền, vận động tới ngư dân.

Nghệ An: Duy trì 4 tổ công tác liên ngành kiểm soát nghề cá

Bốn tổ công tác liên ngành được bố trí tại 4 cảng cá lớn ở Nghệ An, thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch thanh tra, kiểm soát nghề cá.

Hà Tĩnh: Kiên quyết xử lý các đối tượng khai thác hải sản trái phép

Mặc dù đã được tuyên truyền và ký cam kết nhưng một số người vẫn sử dụng kích điện để khai thác hải sản trên biển, vi phạm Luật Thuỷ sản 2017 và cảnh báo "thẻ vàng" của Ủy ban Châu Âu.

Tuyên truyền chống khai thác IUU ở huyện ven biển duy nhất Ninh Bình

Huyện Kim Sơn là địa phương duy nhất của tỉnh Ninh Bình giáp biển nên việc tuyên truyền chống khai thác IUU luôn được chú trọng và ưu tiên hàng đầu.

Hà Tĩnh: Những thách thức và giải pháp trong chống khai thác IUU

Mặc dù còn nhiều thách thức và trở ngại trong quản lý, điều hành chống khai thác IUU, tuy nhiên với tinh thần quyết liệt và đồng bộ, Hà Tĩnh đang từng bước giải quyết một cách hiệu quả.

Lồng ghép tuyên truyền chống khai thác IUU cho ngư dân vùng biển

Chủ tàu cá, ngư dân xã Phú Thuận (huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên – Huế) được tuyên truyền về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) thông qua các cuộc tuyên truyền phổ biến pháp luật.

Nghệ An: Nỗ lực tuyên truyền chống khai thác IUU, đảm bảo an toàn để ngư dân vươn khơi

Trong những năm qua, các ngành chức năng Nghệ An đã chú trọng tuyên truyền cho ngư dân chấp hành nghiêm các quy định về chống khai thác IUU, đồng thời phối hợp ngăn chặn tàu cá địa phương vi phạm vùng biển nước ngoài.

Nghệ An: 100% chủ tàu cá khai thác xa bờ ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài

Tất cả chủ tàu, thuyền trưởng khai thác xa bờ ở Nghệ An đã ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài, thực hiện cập nhật dữ liệu lên phần mềm VNFishbase nhằm đảm bảo hoạt động tàu cá không vi phạm các quy định về chống khai thác IUU.

Nghệ An: Kiên quyết xử phạt các hành vi vi phạm quy định về khai thác thủy sản

Trong năm 2022, ngành chức năng ở Nghệ An đã kiên quyết xử phạt nhiều vụ vi phạm quy định về khai thác thủy sản, từ đó ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân từng bước được nâng cao.

Thanh Hóa: Gắn trách nhiệm người đứng đầu trong chống khai thác IUU

Thời gian tới, Thanh Hóa sẽ tăng cường công tác tuyên truyền cho ngư dân về chống khai thác thủy sản trái phép, kiểm soát việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho tàu cá.

Đang cập nhật dữ liệu !