Chậm thông quan, thương mại Việt Nam bị hụt 1,2 tỷ USD mỗi năm

Trong bối cảnh khâu thông quan hàng hóa của Việt Nam còn nhiều vướng mắc do thủ tục kiểm tra chuyên ngành thì việc triển khai bảo lãnh thông quan hàng hóa sẽ tạo thuận lợi hơn nữa cho thương mại. (Ảnh minh họa)

Đây là một trong những nội dung báo cáo của Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính gửi Thủ tướng về đề xuất áp dụng Hệ thống bảo lãnh thông quan tại Việt Nam. Báo cáo này dựa trên cơ sở đề xuất của Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Diễn đàn Kinh tế tư nhân (VPSF) và Liên minh tạo thuận lợi hoá thương mại toàn cầu (GATF).

Trong báo cáo gửi lên Thủ tướng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng viết, thời gian qua, Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Theo kết quả đánh giá của Ngân hàng Thế giới năm 2016 về chỉ số giao dịch thương mại qua biên giới thì Việt Nam xếp thứ 93 thế giới (tăng 15 bậc so với năm 2015), giảm thời gian thực hiện từ 138 giờ xuống còn 108 giờ.

Tuy nhiên, chỉ số này của Việt Nam chưa đạt trung bình của nhóm các nước ASEAN 4, các doanh nghiệp khi tham gia hoạt động giao dịch thương mại vẫn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong khâu thông quan, đặc biệt là kiểm tra chuyên ngành, gây cản trở cho sản xuất, kinh doanh và cạnh tranh thương mại quốc tế.

Hoạt động xuất nhập khẩu, thông quan hàng hóa được điều chỉnh bởi nhiều văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực hải quan, thuế và các văn bản pháp luật chuyên ngành. Việc thông quan hàng hóa chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành thủ tục hải quan và đối với hàng hóa phải kiểm tra, phân tích, giám định để xác định đủ điều kiện được xuất khẩu, nhập khẩu thì cơ quan hải quan chỉ thực hiện thông quan hàng hóa sau khi có kết luận kiểm tra phân tích giám định hoặc thông báo miễn kiểm tra của cơ quan kiểm tra chuyên ngành.

Một thống kê được chỉ ra rằng, số lượng mặt hàng kiểm tra chuyên ngành chiếm khoảng 30% tổng lượng hàng hoá, trong khi quá trình thực hiện của cơ quan kiểm tra chuyên ngành chiếm hơn 70% tổng thời gian thông quan hàng hoá.

Theo báo cáo, mục tiêu đề ra tại Nghị quyết số 19-201/NQ-CP là đến năm 2020 giảm thời gian thực hiện thủ tục xuất khẩu từ 108 giờ xuống 60 giờ, giảm thời gian thực hiện thủ tục nhập khẩu từ 138 giờ xuống 80 giờ. Đây là thách thức rất lớn và để đạt mục tiêu này, đòi hỏi Việt Nam phải có sự cải cách, thay đổi mạnh mẽ trong thực hiện thủ tục xuất khẩu, nhập khẩu.

Theo Hội đồng tư vấn thủ tục hành chính, bảo lãnh thông quan là cơ chế tạo thuận lợi thương mại được sử dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia trên thế giới trong các giao dịch thương mại qua biên giới.

Kinh nghiệm của Mỹ cho thấy, bắt đầu tư năm 1930 nước này đã áp dụng hệ thống bảo lãnh thông quan. Ngoài ra, một số quốc gia khác như: Úc, Canada, Thuỵ Điển, Đan Mạch, Singapore, New Zealand, Malaysia, Philippines, Anh, Uganda, Thái Lan, Hàn Quốc… cũng đã sử dụng hệ thống bảo lãnh thông quan để tạo thuận lợi thương mại từ việc bảo đảm việc chi trả chi phí nhập khẩu và thuế cho đến các mục đích chuyên ngành khác.

Theo đánh giá của GATF thì bản chất của mô hình này là tách biệt việc thông quan, giải phóng hàng hoá tại cửa khẩu và thực hiện các yêu cầu về hồ sơ, giấy tờ, điều kiện thành hai luồng quy trình, hoạt động riêng thông qua việc thực hiện bảo lãnh thông quan.

Theo tính toán của chuyên gia GATF, cứ mỗi ngày phát sinh một sản phẩm bị chậm trễ trước khi được vận chuyển sẽ làm giảm thương mại hơn 1%. Xét dữ liệu xuất, nhập khẩu của Việt Nam năm 2015, điều này tương đương với con số 3,2 triệu USD, tương đương khoảng 1,2 tỷ USD mỗi năm.

Vì vậy, việc thực hiện một hệ thống bảo lãnh thông quan có thể khắc phục được việc chậm trễ trong giải phóng hàng hoá và giúp tiết kiệm được ít nhất 3,2 triệu USD mỗi ngày trong hoạt động xuất nhập khẩu ở Việt Nam. Bên cạnh đó, nguồn thu về thuế có thể gia tăng từ việc mở rộng hoạt động thương mại do giảm các rào cản, gánh nặng về chi phí…

Theo đánh giá của nhóm tư vấn, cứ mỗi ngày phát sinh một sản phẩm bị chậm trễ trước khi được vận chuyển sẽ làm giảm thương mại hơn 1%. Xét dữ liệu xuất, nhập khẩu của Việt Nam năm 2015, điều này tương đương với con số 3,2 triệu USD, tương đương khoảng 1,2 tỷ USD mỗi năm.

Và việc thực hiện một hệ thống bảo lãnh thông quan có thể khắc phục được việc chậm trễ trong giải phóng hàng hoá và giúp tiết kiệm được ít nhất 3,2 triệu USD mỗi ngày trong hoạt động xuất nhập khẩu ở Việt Nam. Bên cạnh đó, nguồn thu về thuế có thể gia tăng từ việc mở rộng hoạt động thương mại do giảm các rào cản, gánh nặng về chi phí…

Bảo lãnh thông quan hải quan: Tạo thuận lợi cho thương mại

Vào ngày 1/9, Liên minh Tạo thuận lợi thương mại toàn cầu (GATF) đã phối hợp với Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) tổ chức hội nghị toàn thể công bố kế hoạch triển khai nghiên cứu áp dụng Hệ thống bảo lãnh thông quan tại Việt Nam.

Theo ông Philippe Isler, Giám đốc điều hành GATF, Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á mà GATF lựa chọn đề nghị tham gia triển khai áp dụng Hệ thống bảo lãnh thông quan. Dự án áp dụng Hệ thống bảo lãnh thông quan tại Việt Nam đã được Chính phủ Việt Nam đồng thuận chỉ đạo nghiên cứu triển khai.

GATF sẽ cung cấp giải pháp khả thi cho Chính phủ Việt Nam để thực hiện các cam kết WTO; nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, thông qua nỗ lực hợp tác giữa GATF - VPSF với các đơn vị của Bộ Tài chính và Tổng cục Hải quan, Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ cũng như các bộ, ngành liên quan đến quản lý nhà nước về hàng hóa xuất nhập khẩu và kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa.

Dự án hỗ trợ này có sự tham gia của các chuyên gia nước ngoài đến từ các quốc gia thành viên của WTO để giúp Việt Nam hiện đại hóa và cải cách thủ tục thương mại liên quan đến xuất nhập khẩu.

Dự án hướng đến việc xây dựng một cơ chế cho phép các bộ ngành tham gia vào công tác quản lý chuyên ngành đối với hàng hoá xuất nhập khẩu áp dụng được các phương pháp quản lý rủi ro hiện đại và các thông lệ quốc tế tốt nhất, phối hợp với những quy trình thủ tục được xây dựng và áp dụng bởi Tổng cục Hải quan và Bộ Tài chính Việt Nam… Bảo lãnh thông quan sẽ là giải pháp đột phá trong việc tạo thuận lợi thương mại.

Đánh giá về dự án bảo lãnh thông quan, bà Nguyễn Việt Nga - Phó vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Tổng cục Hải quan cho biết, hoạt động bảo lãnh thông quan sẽ tạo thuận lợi hơn nữa cho thương mại, trong bối cảnh khâu thông quan hàng hóa của Việt Nam còn nhiều vướng mắc do thủ tục kiểm tra chuyên ngành.

Còn ông Đào Huy Giám, Tổng Thư ký VPSF hy vọng, bảo lãnh thông quan sẽ sớm được triển khai tại Việt Nam, bởi lẽ bảo lãnh thông quan ở các nước phát triển mang lợi ích cho doanh nghiệp, các nhà nhập khẩu, các công ty bảo hiểm và cơ quan hải quan trong việc kết nối thông tin và kiểm soát hoạt động xuất nhập khẩu hiệu quả, qua đó rút ngắn được thời gian thông quan hàng hóa.