Cà phê... không có caffein móc túi khách hàng

Nghiên cứu khoa học đã chỉ ra cà phê là loại thức uống tốt cho sức khỏe, phòng chống ung thư. Tuy nhiên, cà phê chỉ thật sự tốt khi người tiêu dùng uống cà phê thật, ngược lại, cà phê “dỏm” có thể gây nhiều nguy hại đến sức khỏe người dùng, đồng thời mang gây những tiêu cực khó lường đến ngành cà phê.

Ảnh minh họa: Minh Thư

Những tác hại từ cốc cà phê dởm

Dù liên tục được cảnh báo về hiện trạng cà phê “giả” và cà phê “trộn” xuất hiện tràn lan trên thị trường, nhưng người tiêu dùng vẫn tiêu thụ với số lượng lớn, thậm chí lượng cà phê tiêu thụ trong năm 2015 được ước tính lên đến 16,875 tỷ ly cà phê.

Ngày 12/7 vừa qua, Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng (VINASTAS) vừa công bố bảng báo cáo khảo sát cà phê nước trên thị trường một số tỉnh và thành phố trong thời gian qua. Sau 3 đợt khảo sát trên các mẫu cà phê bột và cà phê nước, kết quả cho thấy tổng cộng có tới 9 mẫu cà phê hoàn toàn không phát hiện hàm lượng caffeine, và một số lượng lớn mẫu có hàm lượng caffeine rất thấp (dưới 1g/lít).

Kết quả này một lần nữa gióng lên tiếng chuông cảnh báo nguy cơ về cà phê đểu đang tràn lan trên thị trường, với những ẩn họa tiềm tàng đến sức khỏe người tiêu dùng với đủ các nguyên liệu “phi cà phê”, làm từ những thứ thành phần không rõ nguồn gốc, chất lượng.

PGS.TS. Nguyễn Duy Thịnh, nguyên Trưởng khoa Công nghệ Thực phẩm, Giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm - trường ĐH Bách Khoa Hà Nội, nhận định: “Nếu người bán bán cà phê trộn đậu trộn bắp nhưng khẳng định họ bán cà phê nguyên chất 100% thì đó không còn là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm mà là vấn đề gian lận thương mại. Chính thói quen uống cà phê pha sẵn, cà phê bột của người Việt tạo điều kiện cho gian lận thương mại phát triển vì có nhiều loại ngũ cốc rang lên màu sắc rất giống cà phê, vị cũng giống cà phê nhưng giá thành lại rẻ hơn cà phê thật rất nhiều.”

Theo ông William Robert Frith Jr., chuyên gia quốc tế về kiểm soát chất lượng cà phê ở Mỹ, người từng sống và nghiên cứu về cà phê tại Việt Nam trong nhiều năm cho biết: “Vì người dùng không đủ khả năng để đánh giá chất lượng một ly cà phê “chuẩn” nên họ chỉ quan tâm đến giá cả thấp, khiến nhiều công ty tìm cách làm cho sản phẩm trở nên rẻ hơn như cắt giảm phần cà phê, trộn với nhiều loại hạt khác (bị rang cháy), hoặc thêm hương liệu làm giảm chất lượng cà phê.

Chính việc sản xuất trong môi trường không hợp vệ sinh sẽ góp phần vào việc hủy hoại sức khỏe con người. Sử dụng cà phê có trộn các loại hạt bị rang cháy quá nhiều sẽ dẫn đến căn bệnh ung thư không thể cứu chữa”. Không chỉ thế, cũng theo chuyên gia này, dù Việt Nam có truyền thống lâu đời về cà phê, nhưng cà phê chất lượng tốt nhất thì được xuất khẩu, trong khi loại tệ nhất lại được tiêu thụ nhiều trong nước. Cộng với những tiêu cực trong ngành công nghiệp cà phê khiến cho cà phê Việt được bạn bè quốc tế biết đến với chất lượng khá thấp, tệ nhất là cà phê hòa tan. 

Xử cà phê bẩn, độc, trộn thế nào?

Với kinh nghiệm cả ở thị trường Việt Nam và nước ngoài, ông William Robert Frith Jr. chia sẻ một số ý kiến cho giải pháp đẩy lùi vấn nạn cà phê dởm ở Việt Nam. Ông cho biết: nhiều nơi tại Mỹ bắt buộc phải liệt kê danh sách các thành phần được dùng trong thực phẩm và phải được sự chấp thuận của các thanh tra y tế. Các thanh tra viên sẽ quay lại kiểm tra mỗi năm một lần hoặc hơn để chắc chắn mọi thứ luôn trong tình trạng tốt. 

Bên cạnh đó, Hiệp hội Thương mại nỗ lực giáo dục công chúng về cà phê, đồng thời vận động các quan chức chính phủ đưa ra các biện pháp kiểm soát thị trường (điều tiết giá cả, chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm). Ông cũng đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của sự “trung thực” và “minh bạch” từ các doanh nghiệp cà phê lớn, đại diện cho thị trường chính: các nhà sản xuất cần phải dán nhãn rõ ràng thông tin về sản phẩm và có giá cả hợp lý để đảm bảo người tiêu dùng được biết và được quyền lựa chọn sản phẩm theo ý thích và nhu cầu của họ.

Trước những nguy hại từ cà phê dởm đã không thể thờ ơ hơn được nữa, đã đến lúc thị trường cần hành động quyết liệt hơn để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, cũng như uy tín của cà phê Việt trên trường quốc tế. Bên cạnh chỉ đạo di dời chợ hóa chất “tử thần” Kim Biên như chỉ đạo của  Bí thư thành ủy Tp.HCM Đinh La Thăng thì các Hiệp hội và nhà sản xuất cà phê cũng cần phải vào cuộc, đưa ra những quy chuẩn cụ thể, rõ ràng về cà phê để minh bạch thông tin với người tiêu dùng.

Theo báo cáo mới nhất về ngành cà phê Việt Nam của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ, chỉ tính riêng trong năm 2015, người Việt đã tiêu thụ 16.875 tỷ ly cà phê (theo chuẩn quốc tế). Tuy nhiên, với thói quen pha loãng với cà phê đá, cà phê sữa của người Việt, số ly cà phê thực tế người Việt uống một năm thậm chí còn có thể cao hơn con số này rất nhiều.