Thêm “cửa” quét sạch nợ xấu

Nợ xấu thực chất là bao nhiêu?

Có thể thấy những dấu hiệu nợ xấu gia tăng tại báo cáo tài chính của một số NH thương mại niêm yết. Cụ thể, tại Vietcombank (VCB), so với đầu năm, nợ xấu đã tăng từ mức 2,03% lên 2,87% vào cuối tháng 3 vừa rồi. Trong đó, nợ có khả năng mất vốn tăng 32% lên trên 3.100 tỷ đồng. Nợ xấu của "ông lớn" khác là Vietinbank cũng đã tăng từ mức 0,75% hồi đầu năm lên 1,85% vào cuối quý I. Trong đó, nợ nghi ngờ tăng mạnh từ 220 tỷ đồng lên trên 900 tỷ đồng. Hay như con số nợ xấu thực của Habubank khiến nhiều nhà đầu tư "choáng váng" khi lên tới 16,06% tính tới hết tháng 2/2012 (theo chuẩn mực kế toán Việt Nam), còn nếu theo chuẩn mực quốc tế thì nợ xấu của Habubank lên tới 32,06%.

Đáng nói có tới 70% dư nợ trong hệ thống NH lại là do khối DNNN "gây ra". Vì thế, nếu không thu hồi kịp thì con số nợ xấu của các nhà băng sẽ còn tăng lên chứ chưa chịu dừng lại như hiện tại.

Nợ xấu trong hệ thống tài chính đang gia tăng nhanh chóng, buộc NHNN phải tính tới phương án thành lập công ty mua bán lại số nợ này

Ông Phạm Huy Hùng – Chủ tịch Vietinbank thẳng thắn, nếu kiểm soát tốt nợ xấu của NH này vào cuối năm cũng rơi vào khoảng trên 2%.

Tuy nhiên, theo báo cáo của NH Nhà nước (NHNN) tính tới cuối tháng 4/2012 nợ xấu trong hệ thống tài chính khoảng 3,6%. Nhưng một nghiên cứu mới đây của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội lại cho thấy, nợ xấu trong NH lên tới 8,25-14,01%, không bao gồm nợ xấu từ Vinashin và các DNNN.

TS. Nguyễn Đức Thành – Giám đốc VEPR cho biết, con số nợ xấu được VEPR đưa ra trên cơ sở báo cáo cho vay từ hai lĩnh vực cho vay nóng nhất là chứng khoán và bất động sản của 41 NHTM trong giai đoạn 2010 - 2011.

Năm 2011, dư nợ cho vay chứng khoán và bất động sản lên tới 108.760 tỷ đồng, do 2 thị trường này giảm một nửa, nên toàn bộ số nợ này có thể đã là nợ xấu. Ở khía cạnh tích cực hơn, tức là chỉ tính 50% số dư nợ này là nợ xấu thì nợ xấu của riêng khối chứng khoán và bất động sản đã lên tới 54.760 tỷ đồng. Trong khi đó, tỷ trọng dư nợ chứng khoán và bất động sản chiếm 10 - 12% tổng dư nợ hệ thống NH.

Như vậy, con số nợ xấu thực tế hiện đang cao hơn con số công bố chính thức tới 3-4 lần?

"Theo quan điểm của chúng tôi, con số này là hợp lý vì ước lượng dựa trên số liệu của 41 NH thương mại lớn ở Việt Nam. Tôi nhấn mạnh đây là con số ít nhất, vì đã loại trừ các khoản nợ của DNNN”, TS. Quách Mạnh Hào – Trưởng khoa Tài chính NH (ĐH Kinh tế, ĐH Quốc gia Hà Nội) – người tham gia vào cuộc khảo sát và nghiên cứu trên cho biết.

Mua bán nợ để "quét" nợ xấu

Nhìn nhận về con số nợ xấu đang dần tăng lên và là mối nguy trong hệ thống NH, chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành tỏ ra không mấy bất ngờ. Theo ông, vấn đề nằm ở chỗ trong hệ thống tài chính tồn tại những NH là "sân sau" của một số đại gia nào đó, huy động vốn trong nhân dân để cho vay dự án của mình. NHNN cũng đã thấy hiện tượng đó rồi, những trường hợp này lên tới 60-70% nợ xấu.

"NHNN phải khoanh các đối tượng này, giám sát chặt chẽ. Vấn đề bây giờ phải tách phần nợ xấu trong các báo cáo tài chính của NH, quản lý vốn NH phải tốt hơn. NHNN đã có chương trình bán nợ xấu đó qua một công ty tài chính có vốn dài hạn hơn, công ty đó có thể mua lại các khoản nợ xấu, nợ khó đòi và xử lý trong thời hạn 5-10 năm để thu hồi lại" – ông Thành nói.

NHNN sẽ đứng ra mua lại nợ xấu của hệ thống NH cũng là một trong những nội dung quan trọng tại buổi làm việc giữa NHNN và 14 NHTM lớn diễn ra mới đây. Theo đó, công ty mua bán nợ xấu dự kiến sẽ được thành lập với số vốn 100.000 tỷ đồng. Cơ chế hoạt động của công ty này hiện ra sao vẫn chưa rõ, nhưng nhiều ý kiến cho rằng đối tượng được mua nợ sẽ rộng và thoáng hơn nhiều so với Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng (DATC – Bộ Tài chính).

Tuy nhiên, TS. Vũ Viết Ngoạn – Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho rằng, không nên quá kỳ vọng vào việc thành lập công ty mua bán nợ xấu. "Đây chỉ là một trong những giải pháp để xử lý nợ xấu và cơ cấu lại NH. Còn thành lập ra công ty xử lý nợ xấu để mong giải quyết được toàn bộ nợ xấu thì khó có thể thực hiện hết được" – TS. Ngoạn nói và lưu ý ở một số nước, người ta áp dụng các biện pháp mạnh, Chính phủ đứng ra mua lại nợ xấu, chỉ trong vòng mấy tháng là xử lý xong nợ xấu, tái cơ cấu xong hệ thống NH. Còn ở Việt Nam, chúng ta không có đủ nguồn lực nên sẽ có cách làm riêng, trong đó mua bán nợ xấu chỉ là một trong những giải pháp.

Còn theo Giám đốc điều hành Sở giao dịch của một NHTMCP lớn, thì việc thành lập một công ty mua bán nợ độc lập thuộc NHNN để "quét" sạch nợ xấu là cần thiết, dù từ trước tới nay các NHTM vẫn thường thông qua các công ty quản lý nợ và khai thác tài sản (AMC) để xử lý nợ. "Thời gian qua, dù đã có AMC nhưng rõ ràng việc xử lý nợ thông qua các AMC này không hiệu quả, buộc các NH phải thực hiện tái cơ cấu. Chưa kể mối quan hệ giữa NH mẹ và công ty con AMC thiếu minh bạch, việc mua bán nợ với giá chiết khấu bao nhiêu, hạch toán kế toán không rõ ràng cùng môi trường pháp lý để hoạt động còn bất cập" – vị này nói.

Song ông cũng cho rằng, thành lập công ty mua bán nợ xấu phải rất thận trọng dựa trên đánh giá rủi ro của từng khoản nợ xấu và chức năng của các AMC hiện nay để tránh sự chồng chéo không đáng có.

Trường Giang