Thách thức lớn từ giám sát, ngăn ngừa hành vi rửa tiền qua chứng khoán

Hành vi rửa tiền thường được bọn tội phạm thực hiện kết hợp với những hình thức tội phạm khác, trong đó có thao túng thị trường, làm giá....

Các chuyên gia trong lĩnh vực chứng khoán khuyến cáo rằng, hành vi rửa tiền thường được bọn tội phạm thực hiện kết hợp với những hình thức tội phạm khác, trong đó có thao túng thị trường, làm giá.... Do vậy, công tác kiểm soát, ngăn ngừa hành vi rửa tiền cần được các công ty chứng khoán chú trọng.

Thực tế cho thấy, hoạt động của thị trường chứng khoán (TTCK) có diễn biến rất nhanh và phức tạp, các hành vi giao dịch, đặc biệt là các hành vi giao dịch vì mục đích rửa tiền thường rất tinh vi. Theo đó, mỗi giai đoạn, bọn tội phạm có thể phát sinh các vi phạm khác nhau đặt ra nhiều thách thức cho công tác giám sát trong việc đảm bảo theo kịp diễn biến của các giao dịch này.

Tuy nhiên, đội ngũ công tác làm giám sát trên TTCK hiện còn mỏng, kinh nghiệm trong xử lý công việc chưa nhiều trong khi yêu cầu của công tác giám sát giao dịch để phát hiện được dấu hiệu của hành vi rửa tiền đòi hỏi cán bộ giám sát phải có kỹ năng chuyên môn về phân tích, xử lý dữ liệu, tiếp xúc với các đối tượng giám sát thuộc nhiều thành phần khác nhau, am hiểu hoạt động của thị trường cũng như cơ chế giao dịch các công cụ tài chính mới được đưa vào thị trường.

Hơn nữa, mặc dù các phần mềm giám sát hiện đại đã được đưa vào sử dụng trên TTCK như MSS nhưng do diễn biến thị trường ngày càng nhanh và phức tạp, do vậy, để MSS hoạt động hiệu quả cần phải được đánh giá, điều chỉnh thường xuyên cho phù hợp. 

Nhưng vì các phần mềm giám sát hiện nay chưa thực sự trở thành công cụ phát hiện và cảnh báo sớm, tự động khi có dấu hiệu nghi ngờ đối với các giao dịch có dấu hiệu làm giá, thao túng trên thị trường cũng như các giao dịch nghi vấn có hành vi rửa tiền.

Theo nhận định của bà Trần Thị Xuân Anh (Học viện Ngân hàng) thì, hành vi rửa tiền trên TTCK thường được kết hợp với những hình thức tội phạm khác, như làm giá cổ phiếu, thao túng thị trường... Tuy nhiên, thì bản thân các hành vi thao túng hay vi phạm khác trên TTCK cũng mới chỉ bị xử phạt hành chính ở mức độ nhất định trừ trường hợp lừa đảo phải có sự can thiệp của công an khởi tố hình sự.

Làm gì để đẩy mạnh hoạt động PCRT qua TTCK

Với những bất cập nêu trên, việc giám sát và ngăn ngừa các hành vi rửa tiền trên TTCK hiện nay là một thách thức đối với cơ quan quản lý do vậy cần được đẩy mạnh hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực này một cách mạnh mẽ để TTCK không trở thành mục tiêu rửa tiền của các tổ chức tội phạm.

Theo luật Phòng, chống rửa tiền số 07/2012/QH13, có hiệu lực từ ngày 1/1/2013, Bộ Tài chính chịu trách nhiệm giám sát hoạt động PCRT đối với TTCK. Đồng thời, sau khi Luật PCRT có hiệu lực, Chính phủ đã ban hành Nghị định 116/2013/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật PCRT.

Về phía Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã ban hành Thông tư 35/2013/TT-NHNN với các hướng dẫn và quy trình để các ngân hàng thực hiện các hoạt động xác minh, nhận biết khách hàng cũng như tạo điều kiện thuận tiện cho việc thanh tra, giám sát ngân hàng và PCRT qua ngân hàng.

Đối với các công ty chứng khoán, cần phải đẩy mạnh thực hiện và hoàn thành tốt việc tái cấu trúc TTCK nói chung và tái cấu trúc các tổ chức kinh doanh chứng khoán nói riêng, đồng thời cần nâng cao năng lực kiểm soát, quản trị, điều hành của các công ty chứng khoán, năng lực, nhất là việc tăng cường minh bạch thông tin.

Để thực hiện tốt kế hoạch PCRT, các công ty chứng khoán cần thiết lập và tuân thủ chặt chẽ các quy trình, phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong hoạt động PCRT trong lĩnh vực chứng khoán, từ các cơ quan quản lý trực tiếp như Bộ Tài chính, UBCKNN. Ngoài ra, phải phối hợp với các tổ chức quốc tế và tuân thủ các quy định như 40 đề xuất của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF).