Quốc hội còn đang bàn về nợ xấu, cổ phiếu ngân hàng có tín hiệu khởi sắc

Dự thảo Nghị quyết về xử lý nợ xấu có thời hạn 5 năm, dự kiến từ 01/07/2017 nếu được Quốc hội thông qua. Trước ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội 1 tuần, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 61/2017/NĐ-CP, có hiệu lực từ 01/07/2017, trong đó quy định chi tiết việc thẩm định giá khởi điểm của khoản nợ xấu, tài sản đảm bảo của khoản nợ xấu và việc thành lập Hội đồng đấu giá nợ xấu, tài sản đảm bảo của khoản nợ.

Phần lớn nợ xấu trong suốt giai đoạn trước 31/12/2016 của hệ thống ngân hàng được xử lý bằng phương pháp kỹ thuật là bán nợ cho VAMC. Sau đó các ngân hàng trích lập dự phòng rủi ro cho khoản trái phiếu đặc biệt này với thời gian tối đa 5 năm (thời gian 7-10 năm đối với ngân hàng yếu kém, gặp khó khăn khi tham gia quá trình tái cơ cấu nợ xấu). Trong khi đó, tỷ lệ thu hồi nợ của VAMC lại ở mức rất thấp, chỉ khoảng 15% vào cuối năm 2016. Nguyên nhân quan trọng là do các vướng mắc hành lang pháp lý cho việc xử lý tài sản đảm bảo cũng như thiếu thị trường mua bán nợ.

Nhiều ĐBQH cho rằng cần thiết phải có một Nghị quyết về xử lý nợ xấu, nhưng dự thảo Nghị quyết cần bổ sung nhiều điều khoản chặt chẽ hơn.

Nghị định 61 và dự thảo Nghị quyết về xử lý nợ xấu xoay quanh việc tháo gỡ các vướng mắc trên, trong đó trọng tâm bao gồm:

Cho phép bán nợ xấu, tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu theo giá trị thị trường theo quy định của pháp luật, kể cả bán với giá thấp hơn giá trị ghi sổ của khoản nợ. Điều khoản này sẽ phần nào làm nhẹ gánh trách nhiệm của các cá nhân tham gia xử lý nợ nếu bán nợ với giá thấp hơn giá trị sổ sách. Tính hai mặt của điều khoản này là một mặt có thể thúc đẩy việc xử lý nợ nhanh hơn, nhưng sẽ có rủi ro gây tổn thất cho ngân hàng nếu khoản nợ xấu/Tài sản đảm bảo được bán thấp hơn đáng kể so với giá trị sổ sách. Mối lo này cũng đã được các Đại biểu Quốc hội đề cập trong phiên thảo luận ở tổ chiều 26/05;

Đối tượng mua nợ xấu có thể bao gồm cả các pháp nhân và thể nhân không có chức năng kinh doanh mua, bán nợ. Việc mở rộng đối tượng được phép tham gia mua bán nợ cũng là một cách tăng thêm nguồn lực tham gia xử lý nợ từ bên ngoài;

Điều kiện thực hiện quyền thu giữ tài sản bảo đảm, điều kiện chuyển nhượng tài sản bảo đảm là dự án bất động sản và điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn trong giải quyết tranh chấp về nghĩa vụ giao tài sản bảo đảm và quyền xử lý tài sản bảo đảm. Quyền thu giữ tài sản đảm bảo, quyền nhận tài sản đảm bảo là quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất và quyền xử lý tài sản đảm bảo là dự án BĐS là 3 trong 7 khó khăn lớn nhất của VAMC trong việc thu hồi và xử lý nợ/Tài sản đảm bảo. Do vậy, việc đưa các điều kiện này vào Nghị quyết nợ xấu được xem là yếu tố then chốt, có tính bước ngoặt đối với tiến độ thu hồi nợ của VAMC trong thời gian tới;

Cơ chế cho phép các tổ chức tín dụng phân bổ lãi dự thu đã ghi nhận của các khoản nợ xấu và tài sản tồn đọng chưa thoái theo quy định, với thời hạn tối đa là 10 năm. Cơ chế này chủ yếu hỗ trợ cho các ngân hàng yếu kém, nhóm ngân hàng hợp nhất/sáp nhập với ngân hàng yếu kém gây phát sinh khoản lãi dự thu lớn mà việc thoái lãi một lần có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết quả kinh doanh trong năm của các ngân hàng này.

Nghị định 61/2017/NĐ-CP trong khi đó được xem là giải pháp cho việc đấu giá nợ xấu và và tài sản đảm bảo cho khoản nợ xấu. Trong đó, khi khoản nợ xấu hoặc tài sản đảm bảo cho khoản nợ xấu cần được đấu giá nhưng không thể xác định giá khởi điểm do VAMC mua nợ theo giá thị trường hoặc do VAMC và tổ chức tín dụng hoặc bên bảo đảm không đạt được thỏa thuận về giá khởi điểm thì VAMC được phép sử dụng kết quả thẩm định giá khởi điểm của bên thẩm định độc lập. Ngoài ra, trường hợp đấu giá lần đầu không thành công, VAMC sẽ được phép giảm giá khoản nợ xấu, tài sản đảm bảo với mức giảm tối đa 10% so với mức giá đấu của lần không thành liền trước.

Yếu tố tâm lý đã khiến cho giá cổ phiếu các ngân hàng niêm yết liên tục tăng giá trong khoảng 2 tuần trở lại đây, nhất là BID vủa BIDV và CTG của Vietinbank. Trong số các ngân hàng niêm yết, ngoại trừ Vietcombank đã hoàn tất việc trích lập dự phòng rủi ro trái phiếu đặc biệt vào cuối năm 2016, tổng giá trị tài sản đảm bảo thuần sau trích lập dự phòng rủi ro của năm ngân hàng (ACB, BID, CTG, MBB và EIB) còn xấp xỉ 30.900 tỷ đồng, giảm 19% so với cùng kỳ và tương đương khoảng 14% tổng giá trị tài sản đảm bảo toàn hệ thống.

Trong đó, BIDV và Vietinbank là hai ngân hàng có giá trị trái phiếu đặc biệt thuần cao nhất, lần lượt là 15.477 tỷ đồng và 6.541 tỷ đồng. Đây cũng là hai ngân hàng có giá trị tài sản đảm bảo là BĐS nhiều nhất trong nhóm các ngân hàng niêm yết. Do vậy, kỳ vọng của nhà đầu tư về ảnh hưởng của Nghị định 61 và dự thảo Nghị quyết nợ xấu đã khiến giá cổ phiếu của một số ngân hàng liên tục tăng trong 2 tuần gần đây.

Trong vòng 2 tuần qua, giá cổ phiếu BID (BIDV) đã tăng 15%, MBB (MBBank) tăng 16%, ACB tăng 6%, CTG (Vietinbank) tăng 4,5%, EIB (Eximbank) tăng 4%, VCB (Vietcombank) tăng 1%. Các phiên tăng giá chủ yếu được thiết lập trong tuần thứ nhất, khoảng thời gian từ 15-22/5, là thời điểm NĐT kỳ vọng nhiều nhất vào Nghị quyết về xử lý nợ xấu.