Ngư dân vẫn mơ hồ về “thẻ vàng” EU

Tại địa phương, một thực trạng đáng buồn là hầu hết ngư dân và cơ quan chức năng đang mơ hồ, không hiểu “thẻ vàng”, “thẻ đỏ” của EU là gì?

Ngư dân các địa phương dường như còn mơ hồ về "thẻ vàng" EU

 Chưa vi phạm nhưng phải cảnh báo trước

 Với lý do những nỗ lực của Việt Nam chưa đủ để chống khai thác bất hợp pháp, không được báo cáo và không được quản lý (theo như quy định IUU), ngày 23/10, EC đã chính thức rút “thẻ vàng” đối với hải sản Việt Nam. Đây mới chỉ là hình thức cảnh cáo, chưa đi kèm các biện pháp trừng phạt nhưng đó là thách thức lớn đối với ngành khai thác và chế biến xuất khẩu hải sản Việt Nam. Bởi uy tín, thương hiệu cũng như hoạt động xuất khẩu sẽ bị ảnh hưởng.

Hà Tĩnh, dù không phải là địa phương mạnh về khai thác thủy sản xa bờ (chỉ 346 chiếc tàu) nhưng việc tổ chức tuyên truyền để cho 3.433 tàu, với hơn 13.000 lao động khai thác chấp hành các quy định pháp luật sẽ góp phần giúp ngành thủy sản Việt Nam tránh được chiếc “thẻ đỏ” và thoát khỏi “thẻ vàng” EU đang áp.

Thực tế, ngư trường đánh bắt thủy hải sản của ngư dân Hà Tĩnh cũng chỉ ở vùng biển trong tỉnh, đảo Cô Tô – Bạch Long Vĩ và vùng Bình Thuận – Bà Rịa Vũng Tàu, còn ra Hoàng San, Trường Sa dường như chưa có. Tuy nhiên, “thẻ vàng” EU cũng là một lời cảnh báo sớm – ông Nguyễn Tông Thắng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cho biết.

Lượng đánh bắt thủy sản của Hà Tĩnh đang hạn chế, chủ yếu tiêu thụ nội địa nên việc áp “thẻ vàng” của EU trong 3 năm nữa cũng không ảnh hưởng đến ngành thủy sản Hà Tĩnh. Tuy nhiên, vấn đề đáng quan tâm hiện nay là tuyên truyền để ngư dân biết, không sử dụng các ngư lưới cụ khai thác hủy diệt, đánh bắt trong mùa sinh sản hay đánh bắt vi phạm ngư trường. Đây là 3 quy định rất quan trọng trong luật đánh bắt thủy hải sản. Việc này, rõ ràng EU áp dụng rất chặt.

Các công cụ đánh bắt thủy sản của ngư dân chủ yếu là lưới bát quái, một loại lưới bị cấm sử dụng vì mang tính hủy diệt

Theo ngư dân Nguyễn Văn Thuận (thị xã Kỳ Anh, Hà Tĩnh) cho biết: Từ trước tới nay, tôi chưa từng nghe hay cơ quan quản lý nhà nước phổ cập đến từ “thẻ vàng”, “thẻ đỏ” của EU. Tôi chỉ biết thẻ vàng trong bóng đá. Tuy nhiên, giờ nghe cô giải thích “thẻ vàng” của EU áp dụng cho Việt Nam tôi mới mơ màng hiểu chuyện. Thực tế, ngư dân như tôi hay bao nhiêu người khác tại thị xã Kỳ Anh thuyền nhỏ nên chỉ đánh bắt gần bờ, bắt con ghẹ, tôm, cá đủ trang trải cuộc sống.

Khi hỏi ông Thuận về nông cụ ông đang đánh bắt thủy sản, ông trả lời là lưới bát quái. Rõ ràng, lưới này trong đánh bắt bị cấm sử dụng vì mang tính hủy diệt. Loại lưới này và dã cào bay đang là một trong những thiết bị được ngư dân Hà Tĩnh sử dụng nhiều khi vươn khơi.

Tương tự, ngư dân Đỗ Văn Nghĩa (quê tại tỉnh Thanh Hóa) có tàu neo đậu tại cảng cá Cửa Sót, huyện Lộc Hà cũng vô tư nói, “Tôi chuyên về bắt ốc, cá nên to hay nhỏ không kể mùa vụ, tôi đánh bắt hết”. Phạm vi tàu anh đánh bắt là trong 20 hải lý, tại vùng biển từ Thanh Hóa đến Quảng Trị. Bình quân mỗi ngày bắt được 20 – 50kg ốc.

Khi được hỏi về “thẻ vàng” của EU, bản thân anh Nghĩa cũng rất mơ hồ. Anh chỉ nói được rằng: Do tàu cá Việt Nam vi phạm ngư trường đánh bắt các nước khác trong khu vực, nhưng lại không biết rằng hành vi khai thác từ lớn đến bé, theo kiểu hủy diệt của anh cũng là một hình thức khai thác bất hợp pháp khiến EU “phạt” thủy sản Việt Nam.

Cần áp dụng chế tài "mạnh" trong đánh bắt thủy hải sản

Ông Bùi Tuấn Sơn, Giám đốc Ban quản lý Cảng cá Hà Tĩnh cho biết: Dù Việt Nam được mệnh danh là “rừng vàng, biển bạc” nhưng cách khai thác tận thu như hiện nay thì chẳng bao lâu tài nguyên biển cạn kiệt.

“Cách đây 20 năm, sản lượng một số loài như tôm sắt, rắn biển, ốc hương ở vùng viển Hà Tĩnh cực kỳ lớn nhưng bây giờ giảm đến trên 90%, đây chính là minh chứng cho nạn khai thác thủy sản hủy diệt” – ông Sơn nói.

Ông Sơn cũng ý kiến, từ việc áp “thẻ vàng” của EU là một lời cảnh báo dù không sớm nhưng chưa quá muộn để ta cảnh tỉnh, thay đổi, đưa ra quy định cho việc khai thác thủy hải sản. Cần đánh giá lại thực trạng, tổ chức lại sản xuất, hoàn thiện hệ thống quản lý nghề cá để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Ông Bùi Tuấn Sơn, Giám đốc Ban quản lý Cảng cá Hà Tĩnh

“Thực tế, “thẻ vàng”, “thẻ đỏ” ngay đến cơ quan chức năng còn mơ hồ, thì ngư dân không hiểu là điều đương nhiên. Tôi nghĩ, cần có chế tài sớm trong quy định đánh bắt thủy sản sớm đối với ngư dân”  - ông Sơn nói.

Theo như ông Sơn thì ngay lúc này, việc cần làm là tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ và ngư dân hiểu được tác hại của việc EU áp “thẻ vàng”. Mặc dù tác động tiêu cực của việc giơ thẻ phạt này đang gián tiếp nhưng về lâu về dài nó sẽ ảnh hưởng rất lớn đến ngành khai thác, xuất nhập khẩu thủy sản của Việt Nam nói chung, Hà Tĩnh nói riêng. Ngoài ra, cần tăng cường lực lượng kiểm ngư ở vùng biển để hạn chế việc đánh bắt thủy sản kiểu hủy diệt, tận thu.

Cụ thể, phải làm cho ngư dân hiểu, ngư trường là của người dân không phải của cán bộ nên việc đánh bắt theo quy định, không khai thác tận diệt, trong mùa sinh sản là để tái tạo nguồn lợi cho mùa sau. Ngư dân cũng không thể vin vào đói nghèo mà đánh đổi, sử dụng dã cào bay, thuốc nổ khai thác bằng mọi cách. Hãy học một số nước khác, họ có luật cấm biển một năm bao nhiêu tháng đó – ông Sơn nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Tông Thắng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Hà Tĩnh cũng cảnh báo: Trước viễn cảnh có thể bị rút “thẻ đỏ” trong thời gian tới, nếu tình hình không được cải thiện, các doanh nghiệp xuất khẩu hải sản đề nghị Nhà nước cần xử lý một cách quyết liệt đối với các tàu cá khai thác bừa bãi, gây ảnh hưởng đến uy tín của hải sản Việt Nam, đồng thời tăng cường kiểm tra, xử phạt vấn nạn khai thác theo kiểu tận diệt để tránh cạn kiệt ngư trường. 

Muốn vậy, các tỉnh cũng hạn chế phát triển tàu vỏ gỗ, ưu tiên đóng mới tàu vỏ thép, composite có kích thước, công suất lớn, trang bị hiện đại. Buộc các tàu cá khai thác hải sản xa bờ có công suất máy chính từ 90 CV trở lên phải lắp thiết bị giám sát hành trình theo quy định của pháp luật; không cấp, gia hạn giấy phép khai thác đối với những tàu cá chưa trang bị lắp thiết bị giám sát hành trình. Tổ chức thực hiện tốt công tác truy xuất nguồn gốc hải sản khai thác, kiểm tra, xử lý nghiêm việc khai thác, tiêu thụ, chế biến hải sản quý hiếm trái phép – ông Bùi Tuấn Sơn nhấn mạnh.