Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn trong xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Ninh Bình

Toàn tỉnh Ninh Bình hiện có 121 xã, trong đó có 102 xã đã hình thành được mô hình tổ thu gom giác tự quản, đạt 90,1% số xã có mô hình thu gom rác thải. Rác được thu gom, tập kết tại chân núi hoặc các bãi rác của các xã để đốt hoặc chôn lấp. Tuy nhiên do chưa có nguồn kinh phí duy trì hoạt động nên các mô hình thường có tỉ lệ thu gom thấp, không thường xuyên và khó nhân rộng. Các bãi rác chưa được thiết kế theo tiêu chuẩn hợp vệ sinh mà chủ yếu để lộ thiên hoặc đốt gây mùi khó chịu. Công tác thu phí và vận động nhân dân còn gặp nhiều khó khăn.

Hiện nay rác thải tại các xã với một lượng lớn được thu gom vận chuyển tới bãi rác thải tại thôn Quèn Khó, xã Đông Sơn, thành phố Tam Điệp để xử lý.

Sở Tài nguyên và Môi trường có trách nhiệm thẩm định các báo cáo đánh giá tác động môi trường các dự án xử lý chất thải rắn (CTR) trên địa bàn tỉnh thuộc thẩm quyền của UBND tỉnh; thực hiện thanh tra, kiểm tra, giám sát công tác bảo vệ môi trường đối với các dự án xử lý chất thải rắn.

Đường giao thông nông thôn xã Yên Hoà (Yên Mô, Ninh Bình) sạch đẹp. (Ảnh: Ninhbinh.gov.vn)

Hàng năm, UBND tỉnh Ninh Bình đã giao Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng mở các chuyên mục tuyên truyền phổ biến kiến thức và pháp luật về BVMT; thực hiện các chương trình phối hợp hành động BVMT phục vụ phát triển bền vững; tổ chức các lớp tập huấn về công tác BVMT cho Chủ tịch UBND, cán bộ địa chính các xã, phường, thị trấn, đơn vị, các tổ chức xã hội trên địa bàn tỉnh; hướng dẫn, kiểm tra UBND các huyện, thị xã, thành phố tổ chức triển khai các hoạt động BVMT hưởng ứng Ngày môi trường thế giới và Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn; chỉ đạo các xã, phường, thị trấn, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn đồng loạt ra quân vệ sinh đường làng ngõ xóm, thu gom, vận chuyển rác thải về nơi quy định; khơi thông cống rãnh; phát quang bụi rậm; các huyện, thị xã đã tổ chức mít tinh, kết hợp với ra quân dọn vệ sinh môi trường tại các xã trên địa bàn. Công tác tuyên truyền đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ.

Đồng thời, theo chức năng nhiệm vụ Sở đã tổ chức các đoàn thanh tra, kiểm tra tình hình tuân thủ quy định pháp luật BVMT nói chung và công tác quản lý chất thải rắn nói riêng lồng ghép vào kế hoạch kiểm soát môi trường định kỳ trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, do lực lượng cán bộ thanh tra, giám sát môi trường tại tỉnh còn rất mỏng, không đủ người, không đủ thiết bị cần thiết nên công tác này đã gặp không ít các khó khăn khi giải quyết các vấn đề thực tế. Đây cũng là một thách thức đối với công tác quản lý chất thải rắn.

Trong những năm qua, công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm soát tập trung vào các vấn đề môi trường bức xúc, xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, công tác bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp trong các xã và làng nghề. Ở tỉnh, công tác thanh tra, kiểm tra xử lý các vi phạm cũng được củng cố và tăng cường qua các năm.

Tuy nhiên, Sở Tài nguyên và môi trường Ninh Bình cho biết, tỷ lệ xử lý CTR sinh hoạt hợp vệ sinh tại khu vực nông thôn còn thấp. Việc đầu tư cho công tác quản lý chất thải rắn còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Đầu tư tài chính còn thiếu và chưa cân đối, quá trình vay vốn thực hiện các dự án xử lý chất thải rắn còn nhiều thủ tục và khó khăn, số dự án xử lý chất thải rắn được vay từ các nguồn vốn ưu đãi là rất ít. Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm còn nhiều hạn chế. Hiệu quả xử lý chất thải tại các khu xử lý chưa cao. Việc quản lý chất thải rắn chưa phù hợp với xu thế tái sử dụng, tái chế trên thế giới. Phần lớn các cơ sở tái chế có quy mô nhỏ, mức độ đầu tư công nghệ không cao, đa số công nghệ đều lạc hậu, máy móc thiết bị cũ, gây ô nhiễm môi trường thứ cấp.

Nguyên nhân của những tồn tại đó là do ý thức của người dân đối với công tác quản lý chất thải rắn, giữ gìn vệ sinh công cộng còn hạn chế, đặc biệt là tại các khu vực nông thôn. Các văn bản pháp luật về BVMT chưa đồng bộ, nhiều văn bản chồng chéo và thay đổi; một số văn bản ban hành chậm nên việc áp dụng các văn bản pháp luật về BVMT vào thực tế gặp nhiều khó khăn; trách nhiệm về quản lý CTR sinh hoạt, CTR nông thôn và CTR công nghiệp còn chồng chéo.

Công nghệ xử lý rác thải hiện tại chủ yếu là chôn lấp; Công tác xã hội hóa đầu tư cho xử lý chất thải rắn hạn chế. Thiếu các chính sách hỗ trợ đầu tư cho lĩnh vực xử lý chất thải; thiếu nguồn vốn đầu tư cho các công trình xử lý rác thải; mức thu phí vệ sinh môi trường còn thấp nên chưa khuyến khích được các doanh nghiệp tham gia đầu tư.

Do đó, cần nâng cao nhận thức cộng đồng, khuyến khích hoạt động phân loại chất thải rắn tại nguồn, tăng cường các hoạt động truyền thông về thu gom rác thải, bảo vệ môi trường. Đẩy mạnh xã hội hóa và huy động cộng đồng tham gia quản lý CTR. Đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong hoạt động quản lý CTR tại các cơ sở sản xuất kinh doanh và hoạt động thu gom xử lý CTR. Cải cách thủ tục hành chính trong việc giải quyết các thủ tục đầu tư dự án xử lý CTR.

Sở Tài nguyên và môi trường Ninh Bình kiến nghị, cần hoàn thiện cơ cấu tổ chức hệ thống quản lý môi trường về chất thải rắn của từng cấp, ngành, đặc biệt chú ý việc phân cấp và phân công trách nhiệm rõ ràng, cụ thể; tăng cường năng lực của bộ máy quản lý các cấp. Ban hành cơ chế hỗ trợ đầu tư xây dựng cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt tập trung theo hướng giảm thiểu lượng rác chôn lấp.

Tăng cường xã hội hóa công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn; huy động doanh nghiệp cộng đồng và các tổ chức chính trị- xã hội tham gia các hoạt động quản lý chất thải rắn. Tổ chức các lớp tập huấn nâng cao nhận thức BVMT cho các cán bộ quản lý môi trường ở các sở, huyện, xã, các tổ chức doanh nghiệp…

Tăng cường thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường trong thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế chất thải rắn, chú trọng công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát công tác bảo vệ môi trường, có chế tài xử lý nghiêm khắc các hành vi vi phạm pháp luật; áp dụng có hiệu quả công cụ kinh tế và công cụ truyền thông…

Phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng cho hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý, tái chế chất thải rắn sinh hoạt nhằm đẩy mạnh và phát huy hiệu quả hoạt động phân loại rác thải tại nguồn ở các xã. Đề nghị các đơn vị sản xuất, kinh doanh và dịch vụ hoạt động sản xuất trên địa bàn các xã thực hiện nghiêm túc các nội dung trong báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc đề án bảo vệ môi trường đã được phê duyệt hoặc cam kết bảo vệ môi trường hoặc kế hoạch bảo vệ môi trường đã được xác nhận.