Khởi nghĩa giành chính quyền ở Bà Rịa, Vũng Tàu

Lịch sử Ban Tuyên giáo tỉnh ủy Bà Rịa – Vũng Tàu còn ghi lại những mốc son lịch sử này. Sau khi đặt ách cai trị ở Bà Rịa, Vũng Tàu, thực dân Pháp đã ra sức khai thác, bóc lột nhân dân vùng đất này.

Phong trào yêu nước chống Pháp tại Bà Rịa, Vũng Tàu diễn ra sôi nổi qua các thời kỳ lịch sử. Trước năm 1945, ở Bà Rịa, Vũng Tàu đã bắt đầu xuất hiện các tổ chức của các đảng viên Tân Việt cách mạng Đảng như: Hội phổ thông lao động, Hội Châu Viên kết nghĩa. Tháng 2/1934, Chi bộ cộng sản đầu tiên được thành lập ở Phước Hải.

Đầu năm 1945, tổ chức Thanh niên Tiền phong được thành lập, các chi bộ Đảng ở Bà Rịa, Vũng Tàu đã lập tức cử người đứng ra lãnh đạo hoạt động. Sử dụng tính chất hợp pháp của Thanh niên Tiền phong, cấp ủy Đảng chủ trương phát triển rộng rãi tổ chức này. Chỉ trong một thời gian ngắn, đến tháng 7/1945, tổ chức Thanh niên Tiền phong đã phát triển rộng khắp các huyện trong tỉnh.

Đến tháng 8/1945, lực lượng Thanh niên Tiền phong với hàng ngàn hội viên, được trang bị vũ khí cùng hàng trăm khẩu súng các loại. Có những nơi như Bến Đá (Vũng Tàu), Thanh niên Tiền phong đổi tên thành đội Cảm tử quân, tự trang bị súng trường, lựu đạn, là đơn vị tiền thân của Lực lượng vũ trang Vũng Tàu sau này.

Đối với các giáo phái như Cao Đài, Thiên Chúa giáo, cơ sở Đảng cử người tới tuyên truyền, giải thích, thuyết phục họ theo cách mạng hoặc chí ít đứng trung lập… Như vậy, cho đến trước tháng 8/1945, công tác chuẩn bị lực lượng cho khởi nghĩa ở Bà Rịa, Vũng Tàu đã cơ bản hoàn thành, hầu hết quần chúng nhân dân được tuyên truyền, giác ngộ đi theo cách mạng.

Cũng trong tháng 8/1945, tình hình chuyển biến mau lẹ và tích cực do Nhật đã đầu hàng đồng minh. Chớp thời cơ thuận lợi, Hà Nội, Huế, Sài Gòn và nhiều tỉnh lần lượt đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền thành công. Tin chiến thắng nhanh chóng bay đi khắp nơi. Ở miền Nam, Xứ ủy Nam Kỳ quyết định chọn Tân An làm nơi thí điểm đầu tiên cho cuộc khởi nghĩa, sau đó là thành phố Sài Gòn và các tỉnh Nam kỳ khác.

Nắm bắt được chủ trương của Đảng, ngày 23/8, chi bộ Đảng ở Bà Rịa đã tổ chức cuộc họp ở Long Điền chuẩn bị khởi nghĩa. Tối 24/8, cờ đỏ sao vàng treo khắp trong thị xã, Mặt trận Việt Minh công khai hoạt động.

Lực lượng được Việt Minh sử dụng làm nòng cốt, đi đầu trong ngày cướp chính quyền là tổ chức Thanh niên Tiền phong. Đồng thời, Mặt trận huy động toàn bộ quần chúng nhân dân các huyện trong tỉnh đổ về thị xã biểu dương lực lượng, gây áp lực buộc chính quyền thực dân bàn giao lại chính quyền cho cách mạng.

Sáng 25/8, hơn một vạn quần chúng từ khắp các ngả đường rầm rập đổ về thị xã, giương cao cờ đỏ sao vàng, tập trung mít tinh xung quanh Tháp nước (Nhà Tròn) ở trung tâm thị xã Bà Rịa (nay là thành phố Bà Rịa).

Trong lễ mít tinh, đại diện Ủy ban Khởi nghĩa đọc lời tuyên bố độc lập. Sau khi cuộc mít tinh kết thúc, đoàn người dưới sự hướng dẫn của tổ chức Thanh niên Tiền phong đã kéo về các địa phương giành chính quyền ở cơ sở.

Tại Vũng Tàu, khởi nghĩa nổ ra muộn hơn. Ngày 25/8, Ủy ban Khởi nghĩa được thành lập, lực lượng nòng cốt là Thanh niên Tiền phong lúc này đã đổi tên thành đội Cảm tử quân Bến Đá.

Sau lễ mít tinh vào sáng 28/8, quần chúng tỏa ra khắp các ngả đường, chiếm công sở của chính quyền cũ… Tại Côn Đảo, địa bàn tuyên bố độc lập muộn nhất trong tỉnh cũng được giải phóng hoàn toàn vào ngày 17/9/1945.

Cách mạng Tháng Tám thắng lợi là kết quả của đường lối đấu tranh tự lực tự cường, biết chớp thời cơ, “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” dưới sự lãnh đạo đúng đắn, tài tình của các tổ chức cách mạng, của Ðảng Cộng sản Đông Dương.