Còn độc quyền, giá điện còn "tù mù"

Chừng nào chưa xóa bỏ được cơ chế độc quyền của EVN ở cả ba khâu (phát điện, truyền tải, phân phối điện) thì chừng đó giá điện chưa thể minh bạch. Ảnh: Internet

Giá điện sắp tăng?

Tuy chưa nhận được đề xuất trình tăng giá của EVN, nên lãnh đạo Cục Điều tiết Điện lực (Bộ Công Thương) không bình luận gì quanh thông tin lùm xùm “nhà đèn” đang muốn tăng giá điện. Nhưng theo đại diện Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), việc giá điện tăng trong thời gian tới là hiện hữu. Theo tính toán của cơ quan này, riêng năm 2011, giá điện bình quân được điều chỉnh hai lần từ ngày 1/3/2011 tăng thêm 15,28%, từ 20/12/2011 tăng thêm 5%. Tuy nhiên, giá điện vẫn chưa phản ánh hết được biến động của các chi phí sản xuất kinh doanh đầu vào hợp lý, hợp lệ. Do đó, Cục Quản lý giá cho rằng, đã tới lúc thích hợp tiếp tục thực hiện lộ trình giá điện thị trường.

Cũng theo đại diện Cục Quản lý giá, giá điện phải dần bù đắp được các chi phí thực tế, hợp lý khi bỏ ra sản xuất và kinh doanh điện; trong đó có cả các chi phí sản xuất, kinh doanh điện còn "treo" lại chưa được tính vào phương án giá điện. Giá than cho điện phải tiến dần đến thị trường, trong khi giá than bán cho điện hiện tại mới bằng 57-63% giá thành. Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ cho hộ sử dụng điện là hộ nghèo, hộ thu nhập thấp cần tiếp tục được thực hiện, đồng thời thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra theo quy định và công bố công khai để tạo sự minh bạch, đồng thuận của xã hội.

Trả lời câu hỏi giá điện sẽ tăng tới bao giờ mới có thể bù lỗ được hết các khoản lỗ của "ông lớn" EVN? Ông Đặng Huy Cường, Cục trưởng Cục Điều tiết Điện lực cho rằng, theo lộ trình thì tới năm 2013 một số mặt hàng trong đó có giá điện phải tiệm cận giá thị trường. Vì thế, phải có một lộ trình điều chỉnh giá điện hợp lý để đạt mục tiêu này. "Giá điện tới năm 2013 dứt khoát phải theo giá thị trường", ông Cường nói.

Không đồng tình với ý kiến này, chuyên gia kinh tế Nguyễn Thị Hiền đưa ra một thực tế vô lý là người dân đang phải gánh các khoản ngành điện bù chéo cho các ngành sản xuất tiêu thụ nhiều điện năng. Theo bà Hiền, phải xem lại các khoản bù chéo này, vì các ngành này sản xuất và xuất khẩu ra nước ngoài, không thể được hưởng giá thấp.

Ông Đặng Huy Cường giải thích: "Các khoản lỗ không phải từ sản xuất kinh doanh điện mà do ngành điện đầu tư ngoài ngành thì chắc chắn không được thu hồi thông qua giá điện, còn xử lý thế nào thì Chính phủ sẽ chỉ đạo EVN".

Độc quyền tạo ra nhiều nghịch lý

Chủ trì hội thảo, ông Hoàng Trần Hậu, Phó Hiệu trưởng Học viện Tài chính đã phải thốt lên: “Gần 4 tháng chuẩn bị nhưng tiếc là hội thảo không nhận được bản tham luận nào của EVN cũng như các công ty của ngành điện. Điều này đã cho thấy sự nhạy cảm nhất định về cơ chế điều hành giá điện hiện nay”.

Thẳng thắn hơn, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong nêu ra những nghịch lý đang tồn tại như những “tàn dư” của ngành điện, mà bấy lâu nay dù đã nói nhiều nhưng “đâu vẫn hoàn đấy”. Nghịch lý đầu tiên mà ông Phong đưa ra là giá điện luôn chỉ có một chiều tăng lên, bất chấp những trồi sụt giá cả trên thị trường trong và ngoài nước. Thứ hai, DN đòi áp dụng giá thị trường trong khi chưa có cạnh tranh đầy đủ trên thị trường. Thứ ba, cả nước thiếu điện nhưng một số nhà sản xuất điện tư nhân lại không được ký hợp đồng bán điện với EVN vì lý do dây dẫn quá tải, không đủ sức tải lên mạng lưới quốc gia. Đáng nói, ngành điện luôn kêu lỗ và thiếu vốn đầu tư nhưng lương nhân viên của EVN gấp nhiều lần lương trung bình của xã hội. “Nghịch lý khó chấp nhận nhất là thị trường điện ngày càng mở rộng và có nhiều tiềm năng phát triển, trong khi các nguồn vốn tài chính và nhân lực xã hội bị tắc nghẽn và cả nước lâm vào tình trạng thiếu điện kéo dài do lỗi cơ chế…”, ông Phong nói.

Riêng về việc giá điện chỉ thấy tăng mà chẳng giảm, lãnh đạo Bộ Công Thương giải thích: “Nếu không điều chỉnh đúng giá thành thì việc cung ứng điện trong tương lai vô cùng khó khăn. Lâu nay giá điện chỉ có một chiều tăng, không có giảm - tình hình này cũng giống như hầu hết các nước. Giá điện cũng không thể giảm trong khi tất cả đều tăng”.

Các chuyên gia tham gia góp ý kiến tại hội thảo đều cho rằng, chừng nào chưa xóa bỏ được cơ chế độc quyền của EVN ở cả ba khâu (phát điện, truyền tải, phân phối điện) thì chừng đó giá điện chưa thể minh bạch. Và trên hết, người dân sẽ phải dùng điện giá cao, bài ca “thiếu điện do thiếu vốn” của nhà đèn khó mà giải quyết.

Hải Nam