Thuế và giá thuốc lá ở Việt Nam lại đang ở mức thấp nhất so với các nước

Bác sĩ Phạm Thị Hoàng Anh, Giám đốc Tổ chức phi chính phủ Nhịp cầu sức khỏe Canada (Healthbridge Canada).

PV: Theo bác sĩ, Luật phòng chống thuốc lá hiện nay tại Việt Nam đã đủ sức răn đe? Ở một số nước trên thế giới, người hút thuốc bị phạt thế nào thưa bác sĩ?

Bác sĩ Phạm Thị Hoàng Anh: Luật PCTHTL đã quy định cụ thể về các địa điểm cấm hút thuốc. Nghị định 176/2013/NĐ-CP của Chính phủ cũng đã quy định rõ các chế tài xử phạt vi phạm quy định hút thuốc lá ở nơi công cộng. Cụ thể, mức phạt với người hút thuốc tại địa điểm có quy định cấm là từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng, và mức phạt đối với chủ cơ sở vi phạm quy định cấm hút thuốc là từ 3.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng tùy thuộc vào loại hình cơ sở (địa điểm cấm hút thuốc trong nhà hay được phép có phòng cho người hút thuốc).

Chế tài xử phạt như vậy có thể nói là chưa cao so với nhiều quốc gia trong khu vực (như dưới đây) nhưng cũng đã được quy định chặt chẽ, vấn đề quan trọng là thực thi và xử lý nghiêm hành vi vi phạm.

Quy định xử lý hành vi vi phạm hút thuốc nơi công cộng ở một số quốc gia trong khu vực như: Thái Lan áp dụng mức phạt 5000 THB tương đương với khoảng 3,5 triệu VNĐ đối với người hút thuốc có hành vi vi phạm, và phạt từ 3000 THB đến 50.000 THB tương đương từ 2 triệu – 36 triệu đồng đối với chủ cơ sở địa điểm cấm vi phạm; Singapore áp dụng mức phạt lên tới 1000 SG (~17 triệu VNĐ) đối với người hút thuốc vi phạm và 2000 SG (~34 triệu VNĐ) đối với chủ cơ sở vi phạm; Malaysia áp dụng mức phạt 250 MYR (~1,4 triệu VNĐ) hoặc mức 100 MYR (~585.000VNĐ) cộng với tư vấn cai nghiện đối với người hút thuốc, và mức phạt 10000 MYR (~57 triệu VNĐ) đối với cơ sở vi phạm.

PV: Có người cho rằng, việc áp thuế với thuốc lá hiện nay tại Việt Nam còn thấp. Bà suy nghĩ thế nào về điều này?

Bác sĩ Phạm Thị Hoàng Anh: Thuế và giá thuốc lá ở Việt Nam lại đang ở mức thấp nhất so với các nước trên thế giới và trong khu vực:

Theo luật thuế hiện hành, thuế TTĐB của thuốc lá bằng 70% giá xuất xưởng. Tuy nhiên khi tính theo chuẩn quốc tế đó là “ tỷ lệ thuế trong giá bán lẻ”, thì tỷ lệ thuế của Việt Nam (bao gồm cả thuế VAT) chỉ chiếm khoảng 35,6% giá bán lẻ. Tỷ lệ này thấp hơn rất nhiều so với trung bình thế giới (56%) và thấp hơn đã số các nước ASEAN (Thái Lan 73%, Singapore 66%, Brunei 61,7%) và cách khá xa so với khuyến cáo của WHO (70%).

Vì thuế thấp nên giá thuốc lá ở Việt Nam cũng thuộc loại rẻ nhất.  Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới năm 2017, giá trung bình một bao Malboro 20 điếu ở Việt Nam chỉ khoảng 1,1 USD, chỉ cao hơn một chút so với Campuchia (

Bên cạnh đó, giá thực của thuốc lá đang có xu hướng ngày càng rẻ đi so với thu nhập. Trong giai đoạn 2005 – 2016, trong khi thu nhập theo đầu người tăng gấp 4,7 lần thì giá thuốc lá chỉ tăng 2,2 lần (Số liệu Tổng cục thống kê và Báo cáo của WHO).

Chính vì thế, chính sách thuế thuốc lá ở Việt Nam cần phải được điều chỉnh. Để đạt mục tiêu chiến lược quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc tới năm 2020: thuế thuốc lá cần tăng mức 5000 đồng/bao từ 1/1/2020. Khi đó, sẽ có tác động giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 45.3% (2015) xuống 39% (2020) và qua đó giúp tránh được 900.000 ca tử vong sớm trong tương lai.

PV: Nhiều người nắm rõ tác hại của thuốc lá nhưng vẫn hút. Theo bác sĩ nguyên nhân vì sao? Làm sao để giải quyết triệt để vấn đề này thưa bác sĩ?

Bác sĩ Phạm Thị Hoàng Anh: Theo điều tra GATS 2015, cứ 2 người hút thuốc thì có 1 người muốn bỏ thuốc, điều này cho thấy nhu cầu muốn bỏ thuốc là rất lớn nhưng việc bỏ thuốc thì không đơn giản bởi thuốc lá có chứa nicotine là chất gây nghiện do đó người hút thuốc lá khó có thể bỏ thuốc ngay cả khi ý thức được tác hại của việc hút thuốc. Bên cạnh đó, môi trường cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng, một người nghiện hút sẽ khó có thể bỏ thuốc khi luôn nhìn thấy người hút thuốc xung quanh, luôn ngửi thấy mùi thuốc lá, hay có thể mua thuốc lá một cách dễ dàng vì giá thuốc lá quá rẻ.

Chính vì vậy cần phải có những biện pháp hỗ trợ, tạo môi trường thuận lợi cho người muốn bỏ thuốc có thể thực hiện được ý định. Các biện pháp bổ trợ bao gồm từ các biện pháp về chính sách như thực thi môi trường không khói thuốc, tăng thuế thuốc lá để giá thuốc lá cao buộc người tiêu dùng phải điều tiết nhu cầu sử dụng; cho tới biện pháp hỗ trợ cá nhân như tư vấn, hỗ trợ điều trị cai nghiện để giảm bớt triệu chứng khó khăn khi cai nghiện thuốc lá.

Xin cảm ơn bác sĩ về cuộc trò chuyện!