Phong trào đấu tranh của xã Long Hòa trong khởi nghĩa giành chính quyền 1945

Đến cuối năm 1930, Tỉnh ủy Gia Định đã xây dựng được 2 Huyện ủy là Huyện ủy Hóc Môn và Huyện ủy Gò Vấp. Còn Thủ Đức và Nhà Bè chưa lập được Huyện ủy. Thời gian này xã Long Hòa (thuộc Cần Giờ ngày nay) thuộc quận Nhà Bè, tỉnh Gia Định.

Trong những năm đầu thành lập Đảng, mặc dù sống trên một địa bàn cách biệt, sự hoạt động của tổ chức Đảng chưa có điều kiện vướn tới, nhưng cũng như người dân Cần Giờ nói chung, người dân Long Hòa nói riêng đã được nghe đến những câu nói “cộng sản”, “đánh đuổi thực dân đế quốc” và truyền cho nhau về những tờ truyền đơn kêu gọi nhân dân đứng lên đòi quyền sống, chống áp bức bóc lột.

Một số người dân Long Hòa ngày ấy còn vinh dự được chiêm ngưỡng lá cờ đỏ búa liềm treo ở Vàm Thạnh An tung bay.

Năm 1934, một sự kiện hết sức quan trọng đối với người dân Rừng Sác lúc bấy giờ là sự ra đời của Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tại Phước Hải (thuộc huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu ngày nay) gồm các đảng viên Trần Văn Cứ, Hồ Tri Tâm và Trần Văn Hóa.

Trong buổi lễ thành lập, Chi bộ đã xác định địa bàn hoạt động của mình gồm vùng Long Đất, Bà Rịa và Cần Giờ. Đây là những tín hiệu mới cho phong trào cách mạng của nhân dân Cần Giờ nói chung và nhân dân Long Hòa ngày ấy nói riêng.

Tháng 9/1936, đồng chí Lê Quang Sô, một đảng viên Cộng sản, đã vượt ngục từ Côn Đảo về Rừng Sác hoạt động. Tại đây đồng chí Lê Quang Sô đã móc liên lạc với các đồng chí Trần Văn Cứ, Hồ Tri Tâm và Trần Văn Hóa là đảng viên Cộng sản để tuyên truyền và gây dựng cơ sở cách mạng.

Với sự hoạt động của các đảng viên này, phong trào cách mạng của nhân dân Cần Giờ nói chung và nhân dân Long Hòa (Long Thạnh, Đồng Tranh) đã bắt đầu có sự lãnh đạo của Đảng.

Trong những năm 1936-1939, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương một cao trào đấu tranh vì dân sinh, dân chủ đã nổ ra mạnh mẽ ở nước ta.

Ở Nam Kỳ thời gian này xuất hiện phong trào Đông Dương đại hội với sự ra đời của các “Ủy ban hành động”. Phong trào Đông Dương đại hội ở Sài Gòn – Chợ Lớn và Gia Định đã có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống chính trị của người dân Cần Giờ, trong đó có người dân Long Hòa (Long Thạnh, Đồng Hòa, Tân Thạnh).

Đêm 22 rạng ngày 23/11/1940, khởi nghĩa Nam Kỳ đã nổ ra ở hầu hết các tỉnh của Nam Kỳ. Tại tỉnh Gia Định cuộc khởi nghĩa nổ ra mạnh mẽ nhất ở quận Hóc Môn.

Tuy là một địa bàn hẻo lánh nhưng ở vùng đất Quang Xuyên thuộc Rừng Sác trong đó Long Hòa (Long Thạnh, Đồng Hòa, Tân Thạnh) vẫn có nhiều người dân tham gia vào cuộc khởi nghĩa ở Phước Lại huyện Cần Giuộc do chị Nguyễn Thị Bảy lãnh đạo. Sau đó nghĩa quân ta rút về Rừng Sác để gìn giữ và xây dựng lực lượng.

Cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra trong điều kiện chưa chín muồi, bị lộ nên không thành công và bị thực dân Pháp khủng bố trả thù rất dã man. Vùng đất Rừng Sác nói chung và Long Hòa (Long Thạnh, Đồng Hòa, Tân Thạnh) nói riêng trở thành nơi tạm lánh của những chiến sĩ Cộng sản và người yêu nước trước sự ruồng bố của kẻ thù.

Sau một thời giam tạm lắng do bị khủng bố trắng, từ năm 1942 trở đi, phong trào cách mạng của nhân dân Nam Kỳ dần dần được phục hồi. Tỉnh ủy Gia Định được lập lại do đồng chí Phạm Văn Búng làm bí thư. Các Đảng bộ trực thuộc Tỉnh ủy cũng được gây dựng lại, trong đó có phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân Rừng Sác.

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, nhiều cán bộ, Đảng viên của ta bị thực dân Pháp bắt giữ đưa đi giam cầm trước đây, đã vượt ngục trở về tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng.

Ở Nam Kỳ thời gian này có sự phân tán trong lãnh đạo của Đảng, đó là sự ra đời và hoạt động của 2 Xứ ủy là Xứ ủy Tiền Phong và Xứ ủy Giải Phóng. Tỉnh ủy Gia Định chịu sự lãnh đạo của Xứ ủy Giải Phóng.

Tại Sài Gòn, Gia Định phong trào thanh niên Tiền Phong đã thu hút hầu hết các tầng lớp nhân dân. Phong trào Thanh niên Tiền phong từ Sài Gòn đã nhanh chóng lan về Cần Giờ, thu hút nhiều thanh niên tham gia.

Ngày 13/8/1945, Đảng ta họp hội nghị toàn quốc tại Tân Trào (Tuyên Quang) và thành lập Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc. Ngay sau khi thành lập Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc đã ra quân Lệnh số 1, hạ lệnh tổng khởi nghĩa. Ngày 15/8/1945, phát xít Nhật đầu hàng đồng minh.

Tại Sài Gòn và Gia Định không khí khởi nghĩa sôi động khắp thành thị và nông thôn. Ngày 21/8/1945, Xứ ủy Tiền phong họp đã quyết định chọn Tân An để khởi nghĩa thí điểm và chỉ định danh sách Ủy ban hành chính lâm thời Nam Bộ.

Ngày 25/8/1945, theo lệnh của Tỉnh ủy Gia Định, Ủy ban Khởi nghĩa của các quận thuộc tỉnh Gia Định đã tập trung lực lượng thanh niên Tiền phong và quần chúng cách mạng với cờ đỏ búa liềm và cờ vàng sao đỏ kéo về Sài Gòn tham gia giành chính quyền ở thành phố.

Tin vui thắng lợi công cuộc khời nghĩa giành chính quyền của nhân dân Sài Gòn-Chợ Lớn và Gia Định nhanh chóng truyền về Rừng Sác làm nức lòng nhân dân Cần Giờ nói chung và nhân dân Long Hòa (Long Thạnh, Đồng Hòa, Tân Thạnh) nói riêng.

Ngày 1/9/1945, lực lượng thanh niên Tiền phong Long Thạnh, Đồng Hòa dưới sự lãnh đạo của đồng chí Trương Bá Hồ và Đỗ Văn Ngà đã cùng lực lượng thanh niên Tiền phòng Cần Thạnh kéo tới trụ sở tổng Cần Giờ.

Hoảng sợ trước sức mạnh của quần chúng cách mạng, bọn cai tổng và lính bỏ trụ sở chạy, lực lượng khởi nghĩa tiến vào giành chính quyền. Sau khi giành được chính quyền ở tổng, Đoàn biểu tình của quần chúng nhân dân (Long Thạnh, Đồng Hòa, Tân Thạnh) có nòng cốt là lực lượng thanh niên Tiền phong dưới sự lãnh đạo của các đồng chí đảng viên đã kéo về giành chính quyền ở xã.

Ngày 2/9/1945, UBND cách mạng Long Thạnh được thành lập do đồng chí Nguyễn Đức Tài làm Chủ tịch. Các đoàn thể cứu quốc của xã như Hội Nông dân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc… lần lượt được thành lập. Cùng thời gian trên UBND cách mạng và các đoàn thể cứu quốc của các xã Đồng Hòa, Tân Thạnh cũng được thành lập.

Như vậy, tuy ở xã trung tâm cách mạng là Sài Gòn và ở vào địa bàn cách trở, thiếu thông tin liên lạc, nhưng chỉ sau 7 ngày nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn giành được chính quyền về tay thì nhân dân các xã Long Thạnh, Đồng Hòa, Tân Thạnh cũng đã đập tan được bộ máy chính quyền đế quốc và tay sai, giành được chính quyền về tay mình.

Với thắng lợi này nhân dân Long Thạnh, Đồng Hòa, Tân Thạnh đã góp phần cùng nhân dân vùng Rừng Sác hoàn thành sự nghiệp khởi nghĩa giành chính quyền thành công trong mùa thu 1945.