Ô nhiễm bụi khi vào mùa xay xát cà phê ở Gia Lai

Sẽ chẳng có gì để nói nếu hoạt động xay xát cà phê không gây nhiều bụi bặm và tiếng ồn, ảnh hưởng đến cuộc sống sinh hoạt của những hộ dân xung quanh và bay ra đường mù mịt làm cản trở giao thông của các phương tiện, gây mất an toàn.

Bụi mịt mù đường sá…

Đi ngang qua địa phận thôn Hồ Nước (thị trấn Chư Sê, Gia Lai) vào chiều một ngày giữa tháng 12 vừa qua, chúng tôi thấy hai bên của đoạn đường dài chỉ chừng vài trăm mét đã có tới hơn chục chiếc máy xay xát cà phê cỡ nhỏ đang hoạt động. Tất cả đều chĩa ống xả vỏ ra phía mặt đường. Khoảng cách từ nơi đặt máy không xa đường là mấy nên bụi đất đỏ từ cà phê khô bao trùm khắp một đoạn đường dài.

Bụi bặm khiến nhiều người đi đường gặp trở ngại và thật mất an toàn khi người lái xe cứ vừa lái vừa lấy một tay để che mặt hoặc chỉ líu ríu mở mắt để tránh bụi. “Vẫn biết là cả năm chỉ có một mùa xay xát cà phê, nhưng họ nên để ý chọn địa điểm, đừng gần đường quá hay chí ít cũng che chắn lại một chút thì đỡ biết mấy. Đường sá đang sửa chữa đã khổ, thi thoảng lại gặp cảnh bụi bặm thế này, đi đường cảm thấy rất khó chịu”, anh Phạm Văn Trà (tổ 3, phường Trà Bá, TP Pleiku), khá bức xúc.

Những năm trở lại đây, người trồng cà phê thường chọn cách phơi khô sau đó xát cà phê thành nhân để tích trữ lâu dài. Máy xay xát là dụng cụ không thể thiếu đối với nhiều nhà vườn, hơn nữa, giá cả một chiếc máy xay cũng khá rẻ (3-10 triệu đồng/chiếc), nên hầu hết các gia đình có cà phê đều sắm máy xay xát. Đối với những hộ không có máy thì đi xay thuê cũng chỉ 300 ngàn đồng/tấn nhân. Vì thế, mỗi khi vào mùa thu hoạch cà phê, đâu đâu cũng thấy xay xát, từ hộ gia đình đến các cơ sở doanh nghiệp thu mua cà phê khiến bụi bặm bao phủ khắp nơi từ chính hộ xay xát cho đến những hộ vùng lân cận và cả những nơi công cộng như đường sá…

Tận mắt chứng kiến cảnh người dân đang xay cà phê. Chỉ một chiếc máy xay cỡ nhỏ đã có thể khiến cho 2-3 người phải hoạt động liên tục, cà phê đổ vào đến đâu, bụi túa ra đến đó, bay xa cả chục mét vẫn chưa tan. Người xay cà phê dù bịt kín mít nhưng bụi bặm vẫn bám đầy trên quần áo và mặt mũi khiến toàn thân phủ đầy một màu đỏ của đất. Người đi ngang qua chỗ xay cà phê thì tăng ga phóng nhanh để vượt qua khỏi đám bụi mù mịt đến nỗi không thấy rõ đường phía trước.

… Bụi bao vây khu dân cư

Đến làng Klah 2, xã Ia Đer (huyện Ia Grai, Gia Lai) vào lúc khoảng 12 giờ trưa, là giờ nghỉ trưa nhưng cả làng chìm trong tiếng ồn phát ra từ những chiếc máy xay cà phê của 3,4 doanh nghiệp chuyên thu mua cà phê nằm bao quanh ngôi làng. Nhà nào nhà nấy đóng cửa kín mít, những lỗ hổng cũng được bịt lại bởi vải và các miếng xốp. “Bịt kín thế đấy, nhưng trong nhà bụi vẫn bám khắp nơi, từ bàn ghế, giường, chiếu đến nền nhà, đâu đâu cũng có bụi”, bà Dol (làng Klah) bức xúc.

Sau lưng một doanh nghiệp thu mua và xay xát cà phê là trường mầm non làng Klah, cũng đóng cửa kín để tránh bụi và cản bớt tiếng ồn. Ông Kbuih Mlah, một người dân sống trong làng cho biết: “Nhà tôi nằm sát với doanh nghiệp Sơn Huyền, chuyên thu mua và xay xát cà phê nên chịu rất nhiều ảnh hưởng. Mỗi lần nhà máy xay cà là chúng tôi không thể nghỉ ngơi được, con cái học hành cũng bị ảnh hưởng. Chưa kể, đang xay mà có gió là tạt hết bụi về phía nhà tôi và bà con trong làng. Họ xay bất kỳ lúc nào, có khi sáng, có khi lại ban đêm. Ngủ dậy là đã thấy bụi một lớp trong nhà rồi. Năm nào cũng vậy, dân làng tôi phải chịu cảnh sống chung với bụi bặm và tiếng ồn trong suốt 3-4 tháng mùa thu hoạch cà phê”.

Theo thống kê của ngành chức năng tỉnh Gia Lai, tính riêng khu vực thành phố Pleiku đã có 28 cơ sở doanh nghiệp đăng ký kinh doanh xay xát cà phê, tập trung ở khu vực ngoại thành như phường Yên Thế, xã Biển Hồ, xã An Phú, xã Diên Phú, phường Trà Bá... Bên cạnh những cơ sở có nhà kho đảm bảo môi trường, nhiều cơ sở khác đã cũ kỹ, không có quạt thông gió, nhà xưởng lại nằm ngay trong khu dân cư nên tiếng ồn và ô nhiễm bụi bặm là điều dễ thấy.

Mặt khác, cà phê chỉ là cây công nghiệp được thu hoạch theo mùa và hoạt động xay xát cũng diễn ra tương tự, cho nên các ngành chức năng ít quan tâm đến vấn đề ô nhiễm mà nó gây ra. Tuy nhiên, những tác động môi trường từ hoạt động này đã và đang gây nhiều bức xúc trong nhân dân. Hi vọng, các cơ sở kinh doanh cần chú trọng hơn nữa tới việc đảm bảo môi trường, làm sao để hài hòa giữa lợi ích doanh nghiệp và vấn đề dân sinh của nhân dân vùng phụ cận, hạn chế thấp nhất các tác động xấu tới môi trường sống của người dân.

Quế Mai