Một định nghĩa khác về Trịnh Công Sơn

Nhưng dường như với những người yêu nhạc, ông vẫn còn ở quanh đây thôi, như thể họ có thể cất lên với ông câu hát “Lại gần, gần lại với nhau, ngồi gần nhau hơn, ngồi kề bên nhau, đừng bỏ tôi đi”. Lý do thì chắc chẳng cần phải nói ra nữa, vì âm nhạc chính là con người. Vẫn còn nguyên một cơ thể đồ sộ, một cơ thể vẹn nguyên hơi thở nồng nàn của Trịnh Công Sơn ngồi kề, qua bất kỳ giọng ca ai, từ một diva hay người bán vé số lề đường, hay chính chúng ta, những người có thể trong cơn say đêm, cầm cây đàn lên, và hát.

13 năm ấy, âm nhạc Việt nam đã có thêm biết bao nhiêu tác phẩm mới, bao nhiêu bài hits, bao nhiêu phong cách mới, qua bao nhiêu giọng ca mới. Trong số những bài hát ấy, có những bài cũng có tầm vóc lắm, và cũng sẽ sống kề bên thính giả lâu lắm, như những bài hát mà Trịnh Công Sơn đã viết. Nhưng hình như vẫn còn thiếu một điều gì đó rất khác, như một tiếng nói, như một khát vọng, một ước ao…

Điều đó là gì? Hãy trả lời câu hỏi ấy để chúng ta hiểu rằng từng thế hệ cứ ra đi, để lại đằng sau một khoảng trống vời vợi mà những người đi sau đôi khi vì chút hãnh tiến của những cái ‘được-trước-mắt’ mà quên mất rằng đã không chịu nâng cấp để gắng lấp mình vào khoảng trống vời vợi ấy.

Và để trả lời câu hỏi ấy, có lẽ không gì hay hơn là tìm một định nghĩa về Trịnh Công Sơn, một định nghĩa mới mẻ, khác biệt hẳn với định nghĩa mà thế hệ trước, những người bằng hữu của ông Sơn đã đặt cho ông. Đó là một định nghĩa của thế hệ đi sau, thế hệ thậm chí có những người chưa bao giờ được nhìn thấy ông Sơn bằng da thịt bao giờ, một thế hệ chỉ biết đến một Trịnh Công Sơn qua cơ-thể-âm-nhạc mà ông để lại. Tìm một định nghĩa mới cũng có nghĩa là thoát ra khỏi lối mòn suy nghĩ mà cha anh để lại, điều chúng ta vẫn hay bỏ quên, bỏ qua và bị bỏ rơi bấy lâu nay.

Người cũ gọi ông Sơn là ‘kẻ hát rong’; ‘là người hát thơ’; là ‘người của thi ca’ (chữ của ông Văn Cao); là ‘người nghệ sỹ Troubadours’… Họ ngợi ca ông vì tình ca, vì nhạc phản chiến, vì hiện sinh, vì Thiền, vì siêu thực và cả vì siêu hình nhưng rốt cuộc, nói cho cùng, chưa một ai nói được đúng bản chất của việc Trịnh Công Sơn đã làm, dù việc ông làm ấy không phải là cố tình để tạo nên điều đó, mà chỉ vô tình chúng được xâu chuỗi lại với nhau nhờ vào tình yêu bất diệt mà ông dành cho đất Việt này.

Đó là việc ông đã viết những tác phẩm mà theo chiều dài của đời mình, theo chiều dài của những biến cố trên mảnh đất này, chúng đã sát lại gần nhau để trở thành những chương lịch sử của dân Việt, thứ lịch sử không phải được ghi thành những sự kiện cụ thể như chính sử mà là thứ lịch sử của những gương mặt con người bình thường đã từng trải qua những giai đoạn của khát vọng, của đau thương, của dã man, của bi kịch, của chia lìa và của mất mát mà họ phải gánh chịu. Có thể nói, với chừng ấy thôi, Trịnh Công Sơn chính là người-hát-sử-ca trên từng chặng đường quê hương trọn cả đời mình.

Nếu chúng ta đã có những bài hát để biết về những cuộc hành quân của cả hai phía ở thời đoạn ấy, tức là những bài sử ca đơn lẻ khác kể về những câu chuyện được nhìn bằng góc nhìn riêng của cái gọi là phe-phái thì Trịnh Công Sơn lại hát những sử ca dân dã khác, bằng đôi mắt của nhân dân, đôi mắt nhìn thấy ‘đại bác đêm đêm ru da thịt vàng’, nhìn thấy ‘hàng vạn tấn bom trút xuống đầu làng, hàng vạn chuyến xe cleymore, lựu đạn’ mang lại ‘từng vùng thịt xương có mẹ có em’.

Đôi mắt đó cũng thấy cả những người già trong công viên, người điên trong thành phố; nhìn thấy cả những đàn bò đi lạc bước trong phố đêm, nhìn thấy nhịp màu cờ trong mơ thống nhất cả ba miền; nhìn thấy những xác người phơi trên ruộng đồng, trôi sông đó đây, trên nóc nhà, trên đường quanh; nhìn thấy cả niềm tin rằng một ngày nào đó người Hà nội sẽ thấy Sài gòn và người Sài gòn sẽ được nhìn Hà nội; nhìn thấy cả tấm lòng của từng con người đau thương kia, dù cuộc đời sinh tồn có dã man đến mấy, vẫn muốn gửi hết vào gió, để trải đi, sẻ chia qua những vùng miền.

Đôi mắt nhân dân mà Trịnh Công Sơn đã nhìn qua đó đã ghi lại những hình ảnh lịch sử sinh động, đẹp đẽ về một dân tộc có khát vọng, có yêu thương, biết buồn đau nhưng cũng không bao giờ mất một niềm tin mãnh liệt rằng đất Việt là một, luôn luôn là một, dân Việt là anh em, chẳng cách nào cắt chia được nổi.

Rồi khi khát vọng là một kia đã trở thành hiện thực, người-hát-sử-ca lại hát về những câu chuyện khác, câu chuyện của những người con gái bước chân ra nông trường, người con gái đại diện cho một thế hệ lý tưởng hóa tất cả những gì ngoài cuộc sống kia, lý tưởng hóa đến mức sẵn sàng hi sinh cả tuổi xuân của mình. Đó cũng là đôi mắt của nhân dân, đôi mắt rồi sau đó cũng đã nhìn thấy những biển sóng của đời để rồi cầu xin “biển sóng, biển sóng đừng xô tôi”; nhìn thấy cả những vẫy gọi của đời với em, một cô gái gió sương ngoài phố kia, những vẫy gọi đã bao lần rồi.

Phần sử ca về sau này của Trịnh Công Sơn không còn đậm đà như xưa nữa, bởi lý do thời cuộc, nhưng nó vẫn sống động và vẫn là một mạch nối liền không thể dứt kể từ khi ông chọn con mắt còn lại giữa hai làn đạn bay.

Ngẫm lại, 13 năm rồi, còn ai viết sử ca như Trịnh Công Sơn đây, nhất là những người trẻ. Họ không làm nổi điều đó không phải vì họ không tài giỏi trong âm nhạc, không phải họ không muốn mà bởi họ thiếu thứ mà lớp nghệ sỹ cha anh vẫn có: triết tính. Và cái họ thiếu hơn cả là bởi họ đã đầu hàng trước cuộc đời, đầu hàng bởi họ không dám nói thật, điều mà những người viết sử luôn luôn cần phải có.

Nói thật, đó là điều quan trọng nhất. Như Trịnh Công Sơn từng nói với một người bạn của ông rằng “Toi (ông, tiếng Pháp) biết chứ, Moi (tôi, tiếng Pháp) viết bài 'Hạ trắng' là từ nguồn cảm hứng của bài Summertime. Moi thích bài đó lắm”.