HSBC: Doanh nghiệp Nhà nước đang cản trở tăng trưởng

Báo cáo kinh tế vĩ mô vừa công bố của ngân hàng HSBC nhận định với những chỉ số kinh tế lạc quan, Việt Nam dường như đang đứng ngoài các dòng tin tức bất ổn diễn ra trên thế giới. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng không có tính bền vững khi khối DNNN vẫn nắm giữ và chi phối lượng lớn vốn hóa trên thị trường.

Bất chấp những lực trì kéo, hoạt động xuất khẩu trong tháng 6 đã tăng 18% so với năm ngoái và đưa mức tăng trưởng từ đầu năm đến nay đạt gần 10%. 

Chỉ số Các nhà quản trị mua hàng PMI cũng tích cực không kém với mức tăng trưởng mạnh trong quý II. Trong khi kết quả khảo sát PMI tháng 6 đã giảm từ mức 54,8 điểm xuống còn 52,2 điểm, chỉ số hàng đầu – đơn đặt hàng mới trừ đi hàng tồn kho - đã tăng mạnh cho thấy sản lượng sẽ tiếp tục tăng trong những tháng sắp tới. Tăng trưởng tín dụng cũng đã tăng 17% so với năm ngoái nhờ vào nhu cầu đang dần cải thiện….

HSBC cho rằng, Việt Nam cần đẩy nhanh hơn quá trình cổ phần hóa DNNN

Cũng theo HSBC, các yếu tố lớn đóng góp cho tăng trưởng GDP trong tương lai sẽ là thương mại nhờ vào các thoả thuận thương mại quan trọng như TPP và nguồn lực chi phí lao động.

Tuy thế, nhóm phân tích của HSBC lại đưa ra nhận xét, mô hình tăng trưởng hiện tại của Việt Nam không có tính bền vững, đặc biệt là trong trung hạn khi nguồn cung lao động giá rẻ dư thừa sẽ biến mất và chi phí lương giá rẻ sẽ không còn. Nguyên nhân chính nằm ở việc quản trị nguồn lực, đặc biệt là phân bổ nguồn vốn. Khối doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) mặc dù hoạt động không hiệu quả nhưng vẫn được phân bổ nguồn vốn khá lớn, duy trì khoảng 40% từ năm 2000 đến nay. Trong khi đó tỷ lệ sản lượng của khối quốc doanh đã giảm đều.

Nhóm nghiên cứu của HSBC đưa ra khuyến cáo: “Những nguy cơ lớn nhất sẽ xuất phát từ chính Việt Nam khi việc phân bổ các nguồn lực thiếu hiệu quả sẽ khiến cho năng suất suy yếu dần và khiến Việt Nam rơi vào cái bẫy thu nhập trung bình thấp. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy thoát ra khỏi điều này là khó có thể và đòi hỏi những nỗ lực tích cực để thúc đẩy đầu tư hiệu quả cho dù có ở đầu tư cơ sở hạ tầng phần cứng hay mềm”.

Bình luận về việc ban hành Nghị định 60 về nới room cho nhà đầu tư nước ngoài, các chuyên gia HSBC cho rằng, đây là một bước đi đúng hướng. Tuy nhiên, việc còn thiếu chi tiết cụ thể liên quan tới nới room của nhà đầu tư ngoại trong lĩnh vực ngân hàng cho thấy tiến độ cải cách vẫn còn diễn ra khá chậm (hiện room của nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực ngân hàng là 30%).

Mức vốn hóa của cả 2 sàn giao dịch chứng khoán hiện ở mức 55 tỷ USD, trong đó sàn giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh (HSX) có mức vốn hoá thị trường khoảng 49 tỷ USD, còn sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) chỉ ớ mức 6 USD. Ở sàn HSX, các ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức trần 30% hiện đang chiếm 23%. 

Điều này có nghĩa, lĩnh vực được lợi khi có tự do hoá thêm nữa để nâng cao quản trị doanh nghiệp và hiệu quả hoạt động là không giới hạn. Thứ hai, các lĩnh vực được áp dụng sở hữu trần 49% có thể sẽ không có khả năng bán cho khối nước ngoài khi Nhà nước đang nắm giữ gần như 100% kiểm soát (ví dụ như mã BID của Ngân hàng BIDV và GAS của Tổng Công ty Khí Việt Nam). Ở sàn HSX, các doanh nghiệp có chủ sở hữu Nhà nước hơn 50% đang chiếm 36% tổng nguồn vốn hoá thị trường. 

“Việt Nam đang dần dần tự do hóa nền kinh tế. Điều này có nghĩa là Việt Nam không thể thực hiện điều đó trong một sớm một chiều. Cho dù là những nỗ lực nhằm cổ phần hoá các DNNN hay việc tự do hoá cổ phần công đối với khối ngoại, Nhà nước cần lưu ý đến các chi tiết luật cũng như việc thi hành”- bản báo cáo của HSBC đánh giá.