Bill Gates bị Parkinson: Nhiều tiền có khỏi bệnh?

Trong cuộc trò chuyện hiếm hoi liên quan đến sức khỏe trên kênh truyền hình CBS News (Mỹ) cách đây ít lâu, tỷ phú Bill Gates cho biết từ lâu ông không nói với ai về bệnh Parkinson của mình, thậm chí cả với con cái, vì ông e rằng sự thật này làm chúng hoảng sợ: "Tôi sợ nhất là mọi người sẽ đối xử với tôi như với một người bệnh nặng. Tôi có thể hình dung mọi người nghĩ ngay đến sức khỏe và bệnh tật của tôi bất cứ khi nào tôi bước vào phòng làm việc. Tôi cũng không muốn chuyện đó làm những đứa con của tôi sợ hãi và công việc của tôi không được coi là nghiêm túc...". Bill Gates cho biết ông nhận được nhiều thư thăm hỏi của họ hàng, cùng những bệnh nhân Parkinson và ông rất vui khi biết mình có thể là một tấm gương đối với những người mắc bệnh này, để họ thấy lạc quan trong cuộc sống.

Theo PGS-TS-BS. Nguyễn Hữu Công (Phó chủ tịch Hội Thần kinh học TP.HCM, Phó giám đốc Bệnh viện Ngoại Thần kinh quốc tế), cần phân biệt chứng Parkinson (Parkinsonism) và bệnh Parkinson (Parkinson's disease). Chứng Parkinson là tập hợp các biểu hiện bất thường: run, giảm vận động, cứng đờ, kèm tư thế đứng - đi bất thường. Những biểu hiện này có thể thấy sau viêm não, tai biến mạch máu não, do dùng thuốc điều trị tâm thần kéo dài... Còn bệnh Parkinson là tự phát, do thoái hóa bên trong hệ thần kinh, không có căn nguyên cụ thể nào. Tuy nhiên, dạng thường gặp nhất của chứng Parkinson là bệnh Parkinson.

Tỷ phú Bill Gates đã quyết định chi 100 triệu USD từ tài sản cá nhân để đầu tư và tài trợ các dự án nghiên cứu tìm ra những phương pháp điều trị hiệu quả các bệnh liên quan đến bộ não con người. Ảnh: Adam Galica

BS. Công giải thích thêm, bình thường trong não có một chất gọi là dopamine, do các tế bào não sản sinh ra. Đây là chất dẫn truyền tín hiệu thần kinh từ tế bào này sang tế bào khác trong não, giúp tế bào não chỉ huy và kiểm soát các cử động bắp thịt ở chân tay và mặt. Khi bị Parkinson, những tế bào sản sinh ra dopamine suy thoái và chết dần. Điều này xảy ra ở một phần rất nhỏ của não gọi là chất đen (substantia nigra). Khi thiếu dopamine, não không chỉ huy vận động cơ bắp được như bình thường. Tuy nhiên, tại sao các tế bào não sản sinh ra dopamine lại bị thoái hóa và chết đi thì tới giờ khoa học vẫn chưa tìm ra câu trả lời chính thức. Người ta cũng chưa biết tại sao chỉ có một số người mắc bệnh Parkinson, còn những người khác thì không. "Mặc dù không phải loại bệnh nguy hiểm chết người nhưng nếu chậm điều trị, người bệnh Parkinson có thể gặp những hệ lụy nặng nề. Người ta đã thống kê, nếu không điều trị thì 61% trường hợp bị Parkinson sẽ tàn phế hoặc chết sau 5 - 9 năm; sau mười năm, tỷ lệ này là 80%...", BS. Công khuyến cáo.

Hiện trên thế giới có hơn 6,3 triệu người mắc bệnh Parkinson. Bệnh thường bắt đầu lúc trên 60 tuổi, tuy nhiên có khoảng 1/10 số trường hợp khởi bệnh trước 50 tuổi. Hiện căn bệnh này đang trẻ hóa khi các bác sĩ ghi nhận nhiều người khoảng 30 tuổi đã mắc bệnh Parkinson. Nếu Parkinson khởi phát lúc chưa tới 50 tuổi hoặc chưa tới 40 tuổi thì gọi là Parkinson khởi phát sớm (xảy ra trước 40 tuổi thường có yếu tố di truyền). Người trẻ bị Parkinson sẽ có quá trình bệnh nhẹ và tiến triển chậm hơn so với người già. Họ cũng ít bị mất trí nhớ, lẫn, rối loạn thăng bằng... nhưng đổi lại hay bị rối loạn vận động do dùng thuốc.

triệu chứng rất hay gặp, có thể ở cả tay lẫn chân. Thường run rõ hơn khi nghỉ ngơi, như khi người bệnh để hai tay nghỉ trên đùi và nói sang chuyện khác một lúc, run các ngón tay sẽ rõ và nhiều. Khi giơ tay cầm nắm vật nào đó, run lại giảm đi. Lúc mới mắc bệnh thường chỉ run một tay, sau vài tháng, vài năm, sẽ bị run ở cả hai tay. Cũng có người bị run môi hay cằm. Tuy vậy, vẫn có gần 15% trường hợp không bao giờ run.

người bệnh khó quay cổ, xoay người khi nằm giường, ngồi ghế đứng dậy, khó làm những cử động khéo léo của các ngón tay... Nét mặt đờ đẫn, ít biểu lộ cảm xúc như người bình thường. Dáng hơi còng xuống. Dù họ có cố gắng thư giãn cơ bắp tối đa thì khi thầy thuốc tìm cách gấp duỗi tay hay chân của họ vẫn thấy có sức cản rõ, giống như đang bẻ một thanh chì.

người bệnh rất khó khởi động các cử động, mọi việc đều làm rất chậm chạp. Khi đi hai tay không vung vẩy như người bình thường mà lại khép sát vào thân mình. Chữ viết nhỏ dần và viết chậm. Nét mặt trở nên đờ đẫn, ít biểu lộ tình cảm khi nói chuyện và rất ít khi chớp mắt.

người bệnh ngồi vào ghế khó khăn, đứng dậy cũng khó khăn, xoay trở hay đi đều dễ té.

giọng nói nhỏ và khó nghe, ít biểu lộ cảm xúc, rối loạn giấc ngủ, trầm cảm và lo âu, đau, mệt mỏi. Về sau có khó nuốt và rối loạn trí nhớ.

"Thông thường biểu hiện sớm của bệnh Parkinson là chậm vận động ở một tay, rất hay thấy hiện tượng giảm vung vẩy tay bên đó khi đi bộ nhanh. Triệu chứng này hay kèm với đau ở vùng vai. Một số bệnh nhân lại bị triệu chứng đầu tiên là run khi nghỉ. Nói chung trong giai đoạn sớm của bệnh Parkinson điển hình, các triệu chứng xảy ra ở một bên phải hoặc trái, rất hiếm khi xảy ra cả hai bên cùng lúc...", BS. Công cho biết.

Thuốc cơ bản để điều trị bệnh Parkinson là Levodopa. Nếu đúng bị Parkinson, thuốc sẽ có tác dụng rất tốt và kéo dài vài năm. Tuy nhiên nếu dùng liều cao và kéo dài, có thể gây những tác dụng bất lợi. Do vậy, thầy thuốc thường khuyên bệnh nhân đừng vội dùng thuốc này, nhất là người trẻ. Trường hợp đã dùng rồi thì đừng vội tăng liều. Thời gian đầu nên dùng đơn độc, về sau dùng phối hợp với một số thuốc khác. Ngoài ra, nên tập thể dục nhiều, càng vận động thì bệnh càng đỡ nặng. Tăng cường ăn rau và trái cây để tránh táo bón. Không nên kiêng thịt, cá nhưng đừng ăn quá nhiều một lúc vì các chất đạm có thể làm giảm hấp thu thuốc chữa bệnh. "Bệnh Parkinson nếu không chẩn đoán và điều trị đúng sẽ gây tàn phế. Nếu dùng thuốc hợp lý, ngoài việc chậm tàn phế, hầu hết bệnh nhân sẽ kéo dài được tuổi thọ...", BS. Công nói.

Khi bệnh đã nặng, thuốc không còn công hiệu, nếu người bệnh không quá già và không có suy giảm trí nhớ nặng, cũng như không có các bệnh toàn thân nặng, thì có thể xem xét điều trị bằng phẫu thuật. Hiện có hai kiểu phẫu thuật chữa Parkinson: gây phá hủy một vài cấu trúc nhỏ trong não, và đặt điện cực kích thích vào sâu bên trong não. Ở Việt Nam chưa phổ biến các kỹ thuật này. Bệnh nhân thường phải sang Mỹ hoặc Pháp. Kết quả sau mổ có thể rất ngoạn mục nhưng cũng không loại trừ một số biến chứng: biến đổi tâm tính và hành vi, nhiễm trùng, rối loạn ngôn ngữ, nhồi máu não...

Parkinson là một bệnh mãn tính, tiến triển không ngừng, không chữa khỏi hẳn vĩnh viễn. Bệnh tiến triển rất chậm, có người từ nhẹ chuyển sang nặng mất vài chục năm. "Cho đến nay, y học chưa có cách nào để phòng ngừa và chữa khỏi hẳn Parkinson. Tuy nhiên bằng cách dùng thuốc, đa số bệnh nhân vẫn duy trì được cuộc sống và công việc bình thường trong nhiều năm", BS. Công lưu ý.