Ấn Độ tài trợ 3 triệu USD bảo tồn, tu bổ di tích Mỹ Sơn

Hội thảo quốc tế “Mối liên hệ văn minh Chăm giữa Việt Nam và Ấn Độ” diễn ra tại Đà Nẵng trong hai ngày 26 - 27/6 - Ảnh: HC

Trong hai ngày 26 - 27/6 tại Đà Nẵng diễn ra hội thảo “Mối liên hệ văn minh Chăm giữa Việt Nam và Ấn Độ” do Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam tổ chức với sự tham dự của nhiều học giả, chuyên gia về văn hóa Chăm của Ấn Độ, Việt Nam và quốc tế nhân kỷ niệm 40 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt - Ấn và “Năm Hữu nghị Việt Nam - Ấn Độ 2012”.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Bộ trưởng VH-TT-DL Hoàng Tuấn Anh nhấn mạnh, người Chăm là một trong cộng đồng 54 dân tộc anh em ở Việt Nam. Trong lịch sử phát triển, người Chăm đã để lại kho tàng di sản văn hóa phong phú, đa dạng như các đền tháp còn nằm rải rác tại các tỉnh ven biển miền Trung mà tiêu biểu là Di sản văn hoá thế giới Mỹ Sơn; các lễ hội cổ truyền có giá trị xã hội to lớn; các di chỉ khảo cổ minh chứng một nền văn hoá thể hiện bản sắc dân tộc độc đáo, có nhiều yếu tố ảnh hưởng từ văn hóa Ấn Độ, tiêu biểu như lĩnh vực kiến trúc, nghệ thuật, tín ngưỡng và tôn giáo.

Bộ trưởng VH-TT-DL Hoàng Tuấn Anh gặp gỡ các đại biểu Ấn Độ tại cuộc hội thảo - Ảnh: HC

Các nhà nghiên cứu Việt - Ấn đã tiến hành nhiều đề tài nhằm làm rõ thêm ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ đối với văn hóa của cộng đồng người Chăm ở Việt Nam, nhất là các tỉnh miền Trung. Hội thảo lần này là dịp để họ tiếp tục trao đổi, phản biện, cung cấp thêm các tư liệu quý để hiểu rõ hơn văn hóa của người Chăm trong mối liên hệ giữa Ấn Độ và Việt Nam. Khám phá và nghiên cứu nhiều khía cạnh khác nhau trong mối giao lưu văn hóa đa chiều giữa hai nước và đề ra chiều hướng hợp tác tương lai. Đây cũng là cơ hội để chia sẻ kinh nghiệm về bảo tồn, tu bổ và quản lý di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn và nhiều khu di sản khác tại Ấn Độ và Đông Nam Á.

Theo GS. Suresh Kumar Goel, Thứ trưởng, Giám đốc Hội đồng Giao lưu văn hoá Ấn Độ, mọi mối quan hệ thành công đều là kết quả của những nỗ lực không ngừng trong không chỉ trong một vài thập kỷ, thời gian ngắn ngủi đối với một quốc gia, mà còn suốt nhiều thế kỷ và thiên niên kỷ. Không gì đúng hơn trường hợp của Ấn Độ và Việt Nam. Mối quan hệ lịch sử giữa hai nước có niên đại hai thiên niên kỷ với nền văn minh Chăm hình thành ngay tại trung tâm của mối quan hệ này.

Người Chăm đã để lại kho tàng di sản văn hóa phong phú tại các tỉnh ven biển miền Trung - Ảnh: HC

Những ghi nhận của các sử gia Ấn Độ cho thấy nền văn minh Chăm đã được hình thành cuối thế kỷ thứ 2. Các dấu tích tại Mỹ Sơn cho thấy người Chăm nói một ngôn ngữ gọi là ‘tiếng Chăm’ tiếp nhận tiếng Phạn, ngôn ngữ của vùng Vedas và Upanishads Ấn Độ và văn tự Pallava hơn một thiên niên kỷ trước. Rất nhiều chữ khắc Pallava và chữ Phạn đã được tìm thấy dọc bờ biển miền Trung Việt Nam. Những ghi nhận này là bằng chứng cho thấy mối liên hệ thương mại, văn hóa gần gũi và sự hiểu biết văn minh sâu sắc giữa hai xã hội Ấn Độ và Chăm tại thời điểm đó. Ảnh hưởng của nền văn minh Chăm tới kiến trúc Ấn Độ nên là một lĩnh vực nghiên cứu cho các học giả.

Những bằng chứng và chữ khắc khảo cổ cũng gợi ý rằng trong khi Phật giáo du nhập Việt Nam vào thế kỷ thứ 3 - 4 thì Ấn Độ giáo là tôn giáo chính của Vương quốc Chăm sau thế kỷ thứ 2. Những ảnh hưởng nổi bật của đạo Shaivism thể hiện rõ nét qua các minh chứng khảo cổ phong phú liên quan đến việc thờ cúng thần Siva tại thời điểm đó và các yếu tố thờ cúng tôn giáo địa phương như thờ Mẹ Xứ Sở Yan Po Nagar.

Các đại biểu nghe các học giả Việt Nam, Ấn Độ trình bày tham luận tại hội thảo - Ảnh: HC

Việc phát hiện ra những mukhalinga, jatalinga, các phân đoạn linga và kosa rải rác khắp thung lũng Mỹ Sơn chứng thực rằng Shaivism là tôn giáo nổi bật của Vương Quốc Chăm cho đến năm 1471. Mỹ Sơn, thực chất vào thời kỳ trước Angkor Vat và Wat Phou, là nơi chứa đựng các dấu tích văn minh Ấn Độ sớm nhất tại Đông Nam Á. Theo sử sách, khu vực này đã trở thành trung tâm tôn giáo dưới triều đại Vua Bhadravarman thế kỷ thứ 4.

"Những đền đài và dấu tích tại Thung lũng Mỹ Sơn đã bị hư hại bởi nhiều yếu tố, kể cả thiên tai lẫn xung đột. Chúng cần được tu bổ trên diện rộng và Viện Nghiên cứu Khảo cổ Ấn Độ sẵn lòng hợp tác với Chính phủ Việt Nam để thực hiện. Đề xuất hợp tác giữa Ấn Độ và Việt Nam về lĩnh vực này đang được cân nhắc. Chúng ta hài lòng rằng thánh địa Mỹ Sơn đã được UNESCO tuyến bố là di sản thế giới. Bảo tàng Chăm tại Đà Nẵng cũng có một bộ sưu tập đáng kể những dấu tích này!" - GS. Suresh Kumar Goel nói.

Tại hội thảo, các học giả đã trình bày nhiều tham luận đáng chú ý về điêu khắc Chăm: Khám phá những liên hệ giữa Việt Nam và Ấn Độ; đền tháp Chăm: Mối liên hệ mang tính kiến trúc giữa Việt Nam và Ấn Độ; các di sản văn hóa phi vật thể Chămpa (di sản tiếng Phạn và chữ Chăm của Chămpa cổ đại; sự tiếp biến văn hóa Việt - Chăm); shia sẻ kinh nghiệm về trùng tu, quản lý di sản từ các di sản: Mỹ Sơn, Angkor Wat, Ta Prohm, Wat Phu và các di sản thế giới của Ấn Độ.

Giám đốc Bảo tàng điêu khắc Chăm Đà Nẵng Võ Văn Thắng (áo trắng) trao đổi với các nhà khoa học Ấn Độ bên lề hội thảo - Ảnh: HC

Theo Đại sứ Ấn Độ tại Việt Nam Ranjit Rae, khởi nguyên của Đà Nẵng là Vương quốc Chăm cổ được hình thành vào năm 192 sau công nguyên. Người ta tin rằng tên gọi hiện nay của Đà Nẵng là từ tiếng Việt mượn gốc “da nak” tiếng Chăm có nghĩa là “sự mở rộng của một con sông lớn”. Vì vậy việc tổ chức hội thảo này tại TP Đà Nẵng lịch sử giàu truyền thống hiếu học là hết sức phù hợp.

Đặc biệt, ông chính thức thông báo, Chính phủ Ấn Độ đã thông qua khoản tài trợ trị giá 3 triệu USD cho dự án bảo tồn, tu bổ các tháp Chăm ở khu di tích Mỹ Sơn. Biên bản ghi nhớ giữa Ấn Độ và Việt Nam sẽ được hoàn thiện trong vài tháng tới, và sau đó công việc tu bổ sẽ được bắt đầu. Dự án sẽ do Viện Nghiên cứu Khảo cổ Ấn Độ (ASI), cơ quan đã rất thành công trong việc tu bổ Angkor Wat, Ta Prhom tại Campuchia và Wat Phu tại Lào thực hiện.

HẢI CHÂU