Chính sách đầu tư đặc thù để huy động mọi nguồn lực xây dựng NTM

Việc áp dụng cơ chế đã góp phần giảm gánh nặng đầu tư từ ngân sách, nâng cao chất lượng, tuổi thọ của công trình, từ đó cả nước đã xây dựng được trăm ngàn km đường liên thôn, đường ngõ xóm, giao thông, thủy lợi nội đồng…

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, ngay từ giai đoạn đầu xây dựng nông thôn mới, một điểm mới trong cơ chế đầu tư là cơ chế giải phóng mặt bằng thông qua vận động, không áp dụng cơ chế đền bù thông thường.

Đây là thay đổi có tính chất quyết định trong việc thực hiện các tiêu chí về hạ tầng do việc giải phóng mặt bằng hết sức phức tạp, chi phí rất lớn, vượt quá khả năng cân đối ngân sách nhà nước và đóng góp của nhân dân.

Việc áp dụng cơ chế đã góp phần giảm gánh nặng đầu tư từ ngân sách, nâng cao chất lượng, tuổi thọ của công trình. Ảnh minh họa

Xuất phát từ tư duy đây là chương trình của dân, phục vụ nhân dân nên trong quá trình xây dựng Chương trình và các văn bản hướng dẫn, cơ chế khuyến khích người dân hiến đất đã ra đời.

Từ quy định này đã tạo sự đồng thuận và huy động được nguồn lực rất lớn từ nhân dân.

Ví dụ ở Hà Tĩnh, chỉ tính riêng trong 3 năm áp dụng cơ chế (2011-2013) đã vận động nhân dân hiến trên 3 triệu m2 đất và đóng góp ngày công, tài sản trên đất trên 900 tỷ đồng. Cơ chế tích hợp 3 quy hoạch trên địa bàn cấp xã cũng đã giảm bớt được thủ tục hành chính, nâng cao được hiệu quả quy hoạch và tiết kiệm được nguồn kinh phí Nhà nước rất lớn.

Tiếp tục xu thế đổi mới là sự ra đời của cơ chế đầu tư đặc thù cho các công trình thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Theo quy định này, đối với các công trình quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản thuộc Chương trình, các địa phương được áp dụng cơ chế đầu tư đặc thù, không cần phải lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật, trên cơ sở thiết kế mẫu, thiết kế điển hình thì chỉ cần lập dự toán đơn giản, chỉ định cho người dân hoặc cộng đồng trong xã tự làm (Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 21/3/2013 của Thủ tướng Chính phủ).

Chính sách là bước ngoặt về khung pháp lý trong thực hiện các công trình, dự án thuộc Chương trình. Hỗ trợ của Nhà nước chỉ mang tính “mồi” để thu hút các nguồn vốn khác (người dân tham gia hiến đất, đóng góp vật liệu, ngày công...).

Giai đoạn 2016-2020, cơ chế đầu tư đặc thù tiếp tục được hoàn thiện thông qua việc ra đời của Nghị định số 161/2016/NĐ-CP ngày 02/12/2016 của Chính phủ. Các quy định đặc thù giai đoạn này đã được mở rộng cả về phạm vi và nội dung như áp dụng cả với Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững, mở rộng về quy mô công trình áp dụng, áp dụng cả công trình liên thôn, công trình do tổ nhóm thợ thực hiện, bổ sung các cơ chế đặc thù so với Luật Đầu tư công, Luật Đấu thầu, cơ chế thanh quyết toán đặc thù...

Đồng thời, chính sách này cũng đóng góp quan trọng trong việc nâng cao trình độ, trách nhiệm của cán bộ cơ sở (xã, thôn) và cộng động đồng dân cư.

Trên cơ sở khung chính sách của trung ương, các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đã ban hành nhiều chính sách đầu tư đặc thù, rất sáng tạo nhằm lồng ghép, huy động mọi nguồn lực xã hội cho xây dựng nông thôn mới và tối đa hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực đó như chính sách cấp xi măng, ống cống, hỗ trợ ca máy trộn bê tông... để dân tự làm đường (Thái Bình, Tuyên Quang, Hà Tĩnh, Vĩnh Phúc, Ninh Bình...); hỗ trợ lãi suất, nâng mức cho vay để triển khai các chương trình, dự án xây dựng nông thôn mới, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nhất là sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Lâm Đồng, Hà Tĩnh...).

Hay chính sách hỗ trợ dồn điền, đổi thửa, mua máy móc nông nghiệp (thành phố Hải Phòng, Hà Nội, Nam Định, Bình Định...); thưởng xã về đích sớm để khuyến khích các xã làm tốt (tỉnh Nam Định, Thanh Hóa, Vĩnh Phúc, Ninh Bình, Nghệ An...).

D. Thùy