Sửng sốt nghe chuyện làm cỗ ở phố cổ

Trăm bề bất tiện

Sinhra và lớn lên ở khu phố cổ đến nay ngót nghét gần 60 năm, ấy thế màkhi nhắc đến việc chuẩn bị mâm cỗ ngày lễ tết hay cúng gia tiên, ôngNguyễn Văn T,  ngõ Phất Lộc, Hàng Buồm, (Hoàn Kiếm, Hà Nội) vẫn khôngkhỏi giật mình.

Cảnh chen chúc làm mâm cỗ tại 1 gia đình ngõ Phất Lộc - Hàng Buồm - Hà Nội

ÔngT kể: “Gia đình tôi là người Hà Nội gốc. Nhà cửa tuy cũng được gần 20m2nhưng lại nằm tít sâu trong ngõ. Sống, sinh hoạt đã khó, đến khi giađình có tang gia, giỗ chạp thì trăm bề bất tiện”.

Theolý giải của ông T, do ông là con trai cả trong gia đình nên mỗi khi códịp lễ, giỗ chạp, tất thảy 5 người em của ông dù đã lập gia đình và sinhsống ở nơi khác đều trở về ngôi nhà gần 20m2 này để quây quần, cùngnhau mua sắm, sửa soạn, nấu nướng, làm mâm cỗ cổ truyền cúng gia tiên,họ tộc. Chính vì vậy, ngôi nhà đã chật, nay càng chật chội hơn.

“Tôiphải phân công mỗi người mỗi việc, đảm nhận ở những vị trí khác nhau đểtránh chen chúc, xô đẩy. Các cô thì chợ búa, nấu nướng. Em rể, các cháuthì phải ở nhà, xong xuôi mâm cỗ mới cho sang để thắp nhang, khấn váiđược”, ông T chia sẻ.

Nhà chật, ngõ nhỏ là lối đi chung của nhiều hộ dân khác cũng được các gia đình tận dụng để nấu nướng, làm mâm cỗ. Ảnh chụp tại một gia đình ở phường Hàng Buồm - Hà Nội.

ÔngT nhớ nhất là trong một lần cả gia đình làm mâm cỗ cúng cách đây 2 năm.Lần đó, mưa rất to, nhà lại bị ủ dột nên không thể tận dụng phía ngoàingõ để xào, chiên, rán được. Ấy thế, căn phòng bé xíu trở thành nơi đểrửa thực phẩm, nấu nướng và đặt đồ cúng trông rất nóng bức, ngổn ngangvà nhếch nhác.

“Lần ấy, mưa to đáng lẽphải lạnh, thế mà mấy anh em chen chúc nhau làm mâm cỗ đến phát sốt.Nghĩ tới lần đó, bây giờ tôi vẫn chạnh lòng”, ông T nói.

Nóc tủ, nóc ti vi… thành nơi đặt cỗ cúng

Cómột điều dễ nhận thấy ở nhiều gia đình đang sinh sống tại khu phố cổ đólà, họ đều tận dụng những căn gác xép rộng chỉ vẻn vẹn 70 đến 90cm làmnơi để đặt bàn thờ. Chính vì thế, những lúc có giỗ chạp, cúng kiếng đốivới họ là cả một ám ảnh.

Các món trong mâm cỗ được đặt ngay trên nóc tủ lạnh

Nhiềugia đình, để đặt được cái bếp là chuyện hy hữu, nói gì đến chuyện cóchỗ để đặt bàn thờ gia tiên rộng rãi. Những lúc như thế nóc tủ, tivi…được tận dụng.

“Nóc tủ, ti vi hay bấtcứ thứ đồ gì có thể làm nơi để đặt đồ lễ, món ăn, chúng tôi đều tậndụng chứ nhà chật thì để đâu cho lại. Nhiều lần không đủ tôi còn phảitận dụng mấy viên gạch làm chân, tấm ván làm mặt bàn để đặt cỗ. Chịkhông tin cứ hỏi các hộ khác, họ cũng đều làm như vậy cả”, ông T tâm sự.

Chínhvì sự “chịu khổ” trong những căn nhà chật cuối ngõ ấy mà gia đình ông Tcũng như nhiều gia đình khác vẫn duy trì nếp lề lối, phong tục cổtruyền xưa mà cha ông để lại cho đến tận bây giờ.

Những chỗ có thể sử dụng đều được các gia đình tận dụng.

Chuyệnđặt bàn thờ đã vất vả, chuyện quây quần nhau lại trong căn nhà vẻn vẹnvài ba mét vuông để làm mâm cỗ cũng là cả một cực hình. 

Vìthế, ngày nay, nhiều gia đình ở phố cổ đã lược bỏ đi rất nhiều nhữngtập tục ấy. Đến ngày giỗ, họ thường làm mâm xôi, con gà cùng tiền, vànglễ cho phù hợp với hoàn cảnh của mỗi nhà. Với những gia đình hiện đạihơn, họ tìm đến các dịch vụ làm mâm cỗ cúng theo yêu cầu để phần nào đógiản lược, khắc phục phần nào những hạn chế do nhà sâu, chật mang lại.

Minh Anh - Hạnh Thuý/Vietnamnet