Quyền được chết: Cần khung pháp lý chặt chẽ, tránh bị khép tội giết người

Quyết định đúng đắn, nhân đạo với bệnh nhân

TS Dương Đức Hùng, Trưởng phòng kế hoạch tổng hợp, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng, bệnh nhân đến viện được khám chữa bệnh là quyền đầu tiên. Với những bệnh nhân nặng sau khi nghe bác sĩ giải thích, gia đình xin về dù biết ra khỏi bệnh viện là chết thì đó là quyền quyết định của họ, không ai ép được. Bác sĩ lúc này có nhiệm vụ cung cấp thông tin đầy đủ về tình trạng bệnh, phương thức điều trị, chi phí, khả năng mà thôi.

TS Hùng nói: "Một bệnh ung thư giai đoạn cuối di căn đau đớn, dằn vặt; sự tồn tại của họ chỉ tính bằng ngày, bằng tháng nhưng họ chịu đựng đau khủng khiếp. Nỗi đau lan cho gia đình, người thân; tốn kém tiền của nên họ yêu cầu chấm dứt điều trị để họ ra đi, chấm dứt nỗi đau. Tôi cho đây là quyết định đúng đắn, nhân đạo với bệnh nhân", bác sĩ Hùng nói. 

Cá nhân có quyền quyết định chấm dứt sự sống của mình

Dưới góc độ luật pháp, LS Phạm Ngọc Minh - Công ty Luật TNHH Everest cho rằng, quyền sống là quyền tự nhiên của con người, được pháp luật ghi nhận. Ở góc độ quyền tự định đoạt, cá nhân có quyền quyết định chấm dứt sự sống của mình. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa công nhận “quyền được chết”. Thực tế trên thế giới hiện nay, rất ít nước quy định về quyền này.

Nguyên do, mọi hệ quả của những cái chết do cá nhân tự định đoạt thường kéo theo những vấn đề mang tính tiêu cực và ảnh hưởng đến tâm lý của những người khác. Con người là thực thể của tự nhiên. Từ quan điểm, sự sống hay cái chết hãy để nó diễn ra một cách tự nhiên, thì việc sắp xếp, lựa chọn cái chết hiện nay dưới góc độ pháp lý hay đạo đức đều chưa được công nhận.

Tuy nhiên, LS Minh cũng nhấn mạnh cần nhìn thẳng vào thực tế hiện nay, đó là tồn tại những trường hợp mà cái chết đôi khi lại là giải pháp tốt nhất, ví dụ những người mang căn bệnh không thể cứu chữa, sống thực vật, hoặc những người mang những căn bệnh mà sự sống chỉ đem lại cho họ sự đau đớn tột cùng không chỉ về thể xác mà còn về tinh thần. 

Khi đó, họ mong muốn tìm đến cái chết, nhưng không được pháp luật cho phép. “Theo quan điểm của tôi, trong những trường hợp cụ thể như vậy, pháp luật nên công nhận “quyền được chết” của cá nhân. Tuy nhiên, không phải bất cứ khi nào “muốn chết” là có thể “được chết” mà chỉ là trong những trường hợp cụ thể và thể hiện rõ mục đích nhân đạo” – LS Minh nhấn mạnh.

Không phải chỉ nói muốn chết là được đáp ứng ngay

Ths tâm lý Nguyễn Hà Thành cho biết trên thế giới một nước đã cho phép thực hiện “an tử”- cái chết bình yên, cái chết nhân ái. Những trường hợp muốn lựa chọn cái chết an tử thường đã có những buổi làm việc trước đó với bác sỹ, nhà tâm lý hay nhân viên công tác xã hội. Họ có những buổi tham vấn kỹ càng và đảm bảo họ đã lựa chọn khi vẫn còn tỉnh táo. Người thân gia đình có thể tham gia trong quá trình của các buổi làm việc đó nhưng quyết định cuối cùng là của người bệnh. Trong quy điều đạo đức hành nghề của nhóm nghề thường có những buổi làm việc, hỗ trợ cho các bệnh nhân đó như nhà tâm lý, cán sự xã hội … thường có những quy định và hướng dẫn nghề trong trường hợp làm việc với các thân chủ vào giai đoạn cận tử để đảm bảo giữ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp trước lựa chọn giữa lằn ranh sự sống- cái chết của chính thân chủ.

Ths tâm lý Hoàng Kim Xuyến, khoa Nhi và tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương cũng ủng hộ đề xuất này. Bởi đây là lựa chọn tối ưu đối với gia đình và người bệnh khi bị đau ốm kéo dài. Việc này giúp người bệnh giải thoát khỏi sự đau đớn cho bản thân và tránh cho gia đình đỡ tốn kém về tiền bạc. Bằng chứng là có nhiều trường hợp đã tự giải thoát cho chính bản thân họ bằng việc tự tử. 

Tuy nhiên theo Ths Xuyến thì đối với người thân của bệnh nhân thì việc chấm dứt sự sống của người bệnh nan y là không thể, và được cho là việc phi đạo đức. Chính vì thế việc  thực thi sẽ rất khó và càng khó để tìm người hỗ trợ vấn đề này.

Rõ ràng việc công nhận “quyền được chết” là vấn đề hết sức nhạy cảm, nên theo quan điểm của LS Nguyễn Ngọc Minh thì  nếu pháp luật công nhận quyền này thì cần có một khung pháp lý và quy trình chặt chẽ, để đảm bảo không xảy ra tình trạng lạm dụng quyền được chết, hoặc là cá nhân thực hiện quyền này nhưng không phải là ý chí đích thực của họ ví dụ như cá nhân này thực hiện chấm dứt sự sống của mình trong tình trạng kích động, tinh thần không tỉnh táo…

Do đó, cá nhân chỉ thực hiện quyền này khi đã thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt và sự hỗ trợ có những chủ thể nhất định (ví dụ như các bác sĩ hay những người có chuyên môn cao về y học… mới được thực hiện hành vi giúp đỡ người bệnh thực hiện quyền được chết và việc giúp đỡ này phải căn cứ vào những kết luận của một số cơ quan nhất định về việc căn bệnh không thể chữa trị...), hoặc là việc thực hiện quyền được chết bên cạnh phải có sự đồng ý của người bệnh thì cần tham khảo ý kiến của người thân của họ.

Bộ luật Hình sự hiện hành có quy định hai tội danh liên quan tới hành vi chấm dứt sự sống người khác mặc dù có sự đồng ý của họ, vẫn bị coi là tội phạm, đó là tội giết người quy định tại Điều 93 BLHS và tội giúp người khác tự sát quy định tại Điều 101 BLHS. 

Như vậy, “quyền được chết” được công nhận và quy định cụ thể sẽ tạo những khung pháp lý trong trường hợp cụ thể như một một số cá nhân thực hiện hoặc trợ giúp người chấm dứt sự sống của người khác với sự đồng ý của họ vì lý do nhân đạo.