“Đột nhập” ngân hàng máu cuống rốn cộng đồng đầu tiên ở Việt Nam

Máu dây rốn là nguyên liệu ban đầu để tách lấy tế bào gốc máu cuống rốn. Tế bào gốc này được sử dụng cho các trường hợp bị bệnh ác tính hệ tạo máu có chỉ định ghép tế bào gốc và trong tương lai ngân hàng sẽ là nguồn tế bào gốc cung cấp cho nhiều bệnh nhân cần ghép tế bào gốc song không có người thân để cho.

Dẫn chúng tôi thăm quan ngân hàng máu cuống rốn tại viện, Tiến sĩ Trần Ngọc Quế, Phó Giám đốc Trung tâm tế bào gốc – Viện Huyết học truyền máu Trung ương cho biết, hiện nay việc điều trị các bệnh nan y bằng tế bào gốc đang có xu hướng phát triển mạnh và mang lại những hiệu quả khả quan. Dây rốn là nguồn cung cấp tế bào gốc lý tưởng nhất vì dễ thu hoạch và xử lý tế bào gốc, không gây bất kỳ ảnh hưởng gì đến sức khoẻ của cả mẹ và con. 

Sau khi đi Nhật Bản về và học hỏi các kinh nghiệm từ nước bạn, Viện trưởng đã quyết định thành lập ngân hàng máu cuống rốn cộng đồng. Tại Nhật mỗi năm họ thực hiện 3500 ca ghép tết bào gốc thì 45% từ máu dây rốn, còn hơn 50% từ ngân hàng người hiến, số rất ít người nhà và tự thân. Trong khi đó, ngân hàng dữ liệu người hiến đã làm xét nghiệm 450.000 người, lưu trữ 35.000 đơn vị máu dây rốn và 12.000 đơn vị đã được sử dụng. 

Tại Việt Nam, ngân hàng máu cuống rốn cộng đồng chính thức đi vào hoạt động từ tháng 3/2014 nhưng đến tháng 5 mới bắt đầu triển khai nhiều hơn. Cho đến hiện tại, ngân hàng đã thu được 750 đơn vị máu cuống rốn. 

Nhìn những bình ni tơ với nhiệt độ – 150 đến - 196 độ C, TS Quế cho biết không phải lưu trữ cuống rốn như mọi người vẫn nghĩ mà các bác sĩ sẽ thực hiện lấy máu ở trong dây rốn sau khi sinh khoảng 10 phút vì để lâu máu sẽ đông. Sau khi thu gom máu cuống rốn, các kỹ thuật viên của viện sẽ tiến hành xử lý để thu mẫu tế bào gốc. Tuy nhiên, quy trình lưu trữ máu cuống rốn phải trải qua rất nhiều công đoạn và khá phức tạp về mặt kỹ thuật.

Tiến sĩ Quế cho biết sở dĩ viện thành lập máu cuống rốn cộng đồng vì thực tế nhiều bệnh nhân cần ghép tế bào gốc để chữa bệnh máu ác tính nhưng không có tế bào gốc phù hợp. Nếu có ngân hàng tế bào gốc máu cuống rốn cộng động thì khả năng được các bệnh nhân tìm kiếm nhiều hơn. Ngân hàng này sẽ được “public” trên toàn thế giới. Nhiều Việt kiều có thể tìm kiếm cơ hội hợp tế bào gốc hơn.

Tiến sĩ Quế cho biết nếu sử dụng dịch vụ cho cá nhân thì hiệu suất sử dụng thấp, có thể cả đời không dùng đến, sẽ hủy đi, dùng cho cộng đồng người bệnh tìm kiếm đến rất là cao. 

Khi người gửi mẫu tế bào gốc, trong trường hợp không may mắn cần dùng đến tế bào của mình, viện sẽ tìm theo mã số riêng của bé. Nếu mẫu đã bị sử dụng thì ngân hàng sẽ tìm kiếm một mẫu khác hợp với các xét nghiệm HLA để “bù” lại cho người gửi và người gửi phải thanh toán một số tiền rất nhỏ.

Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu của nhiều người, trung tâm cũng nhận gửi dịch vụ với mức chi phí cho mẫu máu gửi cộng đồng khoảng 25 triệu đồng. Các năm tiếp theo có thể chỉ 2,5 triệu đồng/năm trong 18 năm. Tuy nhiên, TS Quế cho biết viện không khuyến khích phát triển dịch vụ tư nhân này. 

Hiện nay, mua một đơn vị máu cuống rốn tại Việt Nam có 300 triệu đồng (khoảng 14.000 USD), các nước châu Á khác là 25.000 USD, châu Âu 50.000 USD. Lý giải vì sao chi phí lưu trữ không cao mà chi phí mua đơn vị máu cuống rốn cao, TS Quế giải thích vì không phải mẫu nào gửi cũng dùng được. Ở Nhật chỉ 30% dùng được, còn Việt Nam, TS Quế cho biết có khi chỉ 20% số máu cuống rốn lưu trữ sử dụng được ghép cho bệnh nhân nên chi phí đắt.

Tiêu chuẩn để gửi máu cuống rốn cộng đồng cũng rất cao: Thai phải 36 tuần; Bé sinh ra phải được 3kg; Mẹ không bị bệnh di truyền, lây nhiễm; Trẻ không dị dạng: Bé không nhiễm khuẩn và lấy được trên 80ml mới lưu trữ. 

Khánh Ngọc