Đà Nẵng và Huế bắt tay khai quật khảo cổ di tích quốc gia Hải Vân Quan

Ngày 8/5, Sở Văn hóa – Thể thao Đà Nẵng cho hay, trên cơ sở đề xuất của Sở Văn hóa – Thể thao hai địa phương Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế, Bộ Văn hóa, Thể Thao và Du lịch (VH-TT-DL) cho phép Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế phối hợp với Bảo tàng Lịch sử quốc gia tiến hành khai quật khảo cổ tại Di tích lịch sử quốc gia Hải Vân.

Lãnh đạo TP Đà Nẵng và tỉnh Thừa Thiên Huế thực hiện nghi thức cắm mốc khoanh vùng bảo vệ Di tích lịch sử quốc gia Hải Vân Quan (Ảnh: HC)

Theo đó, thời gian tiến hành khai quật từ ngày 02/5/2018 đến 03/9/2018, diện tích khai quật 600 m2. Chủ trì đợt khai quật này là nhà nghiên cứu Nguyễn Ngọc Chất (Bảo tàng Lịch sử quốc gia). Kinh phí thực hiện đợt khai quật trích từ nguồn kinh phí của 02 địa phương.

Theo quyết định của Bộ VH-TT-DL, các hiện vật thu được trong quá trình khai quật sẽ tạm lưu giữ tại Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế để bảo quản, tránh bị hư hỏng, thất lạc. Sở Văn hóa - Thể thao hai địa phương Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế có trách nhiệm đề xuất phương án phân chia hiện vật, trình Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL xem xét, quyết định.

Như báo điện tử Infonet đã đưa tin, Hải Vân Quan (cửa ải trên đỉnh đèo Hải Vân) được xây từ đời Trần và trùng tu vào thời Nguyễn (năm Minh Mạng thứ 7, 1826). Cửa trông về phủ Thừa Thiên đề ba chữ “Hải Vân Quan”, cửa trông xuống Quảng Nam đề “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”. Một bên góc bảng còn ghi thêm “Minh Mệnh thất niên cát nhật tạo”, tức làm vào ngày tốt năm Minh Mệnh thứ 7 (1826).

Đại Nam thực lục chính biên ghi: “Phía trước, phía sau đều đặt một cửa quan (Ngạch trước viết ba chữ “Hải Vân quan”, ngạch sau viết 6 chữ “Thiên hạ đệ nhất hùng quan”)”. Tương truyền, danh hiệu “Thiên hạ đệ nhất hùng quan” được vua Lê Thánh Tông cách đây hơn 500 năm, trong một lần chinh Nam đã dừng chân trên đỉnh Hải Vân cảm khái mà đặt.

Với địa thế hiểm trở, đèo Hải Vân và Hải Vân Quan luôn được triều đình nhà Nguyễn coi trọng, vì thế vua Minh Mệnh đã truyền khắc hình vào Dụ Đỉnh, tức đỉnh thứ 8 của Cửu Đỉnh trong sân Thế miếu (khu vực Đại nội Huế). Ngoài ra, nơi đỉnh Hải Vân hiện vẫn còn một vài lô cốt (tàn tích của Đồn Nhất) do quân đội Pháp xây dựng năm 1826 để bảo vệ ngọn đèo chiến lược này. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và Mỹ, đèo Hải Vân là nơi liên tiếp diễn ra những trận đánh lớn.

Tại Quyết định số 1531/QĐ-BVHTTDL ngày 14/4/2017, Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL đã công nhận di tích Hải Vân Quan (thuộc thị trấn Lăng Cô, huyện Phú Lộc, Thừa Thiên Huế và phường Hòa Hiệp Bắc, quận Liên Chiểu, Đà Nẵng) là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Đây cũng là di tích vật thể, di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật đầu tiên trong cả nước có sự phối hợp làm hồ sơ của hai địa phương và được công nhận là di tích cấp quốc gia.

Trước đó, chiều 26/4, tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng, Hội Mỹ thuật TP Đà Nẵng phối hợp với Hội Mỹ thuật tỉnh Thừa Thiên Huế và các đơn vị liên quan đã tổ chức khai mạc triển lãm mỹ thuật với chủ đề “Kết nối Hải Vân Quan” nhân kỷ niệm một năm Di tích Hải Vân Quan nằm trên đỉnh đèo Hải Vân giáp ranh giữa hai địa phương được công nhận là Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. 

Triển lãm trưng bày, giới thiệu đến công chúng 50 tác phẩm cùng 15 bức ký họa vẽ về đề tài Di tích Hải Vân Quan, do các họa sỹ của Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế thực hiện. Các tác phẩm tại triển lãm mang đến cho công chúng và du khách yêu mỹ thuật một góc nhìn mới, những ấn tượng đẹp về di tích khi thưởng thức những tác phẩm nghệ thuật đặc sắc của các họa sỹ đến từ hai vùng đất. 

Theo bà Nguyễn Thị Trinh, Phó giám đốc Bảo tàng Mỹ Thuật Đà Nẵng, triển lãm nhằm tôn vinh, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử đặc biệt của Di tích quốc gia Hải Vân Quan, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng. Qua đó, tạo điều kiện cho họa sỹ của hai địa phương thêm cơ hội gặp gỡ, giao lưu, trao đổi kinh nghiệm sáng tác, tìm hiểu về khuynh hướng sáng tác mới của các họa sỹ nổi tiếng trong giới mỹ thuật Việt Nam và quốc tế.