Cổ vật của Khánh Hòa đang ở đâu?

Nhắc đến các phát hiện về khảo cổ ở Khánh Hòa, nhiều người thường nói đến bia Võ Cạnh, đàn đá Khánh Sơn. Thế nhưng, ít người biết, những cổ vật giá trị ấy không còn nằm ở xứ Trầm Hương.

Từ bia Võ Cạnh...

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, một số học giả người Pháp đã phát hiện và tiến hành nghiên cứu hệ thống di tích bia ký của người Chăm cổ. Trong số hàng trăm bia ký được tìm thấy, bia Võ Cạnh được xem là tấm bia bằng chữ Phạn cổ (Sanskrit) với niên đại khoảng thế kỷ II - III. Theo các tài liệu, bia Võ Cạnh được tìm thấy ở gần một tháp bằng gạch của làng Võ Cạnh (nay thuộc xã Vĩnh Trung, TP. Nha Trang). Tấm bia được nhà nghiên cứu E.Aymonier kiểm tra và dập thác bản năm 1885; năm 1910, bia Võ Cạnh được đưa về viện Viễn Đông Bác cổ và được các học giả như A. Bergaigne, E.Aymonier, Louis Finot... tiếp tục nghiên cứu.

Cổ vật của Khánh Hòa đang ở đâu? - ảnh 1
Phiên bản bia Võ Cạnh tại Bảo tàng Khánh Hòa

Bia Võ Cạnh là khối đá có hình trụ (cao 2,7m, dày 1,1 x 0,8m) lưu giữ một bài minh trên 3 mặt, mỗi dòng được khắc liền từ mặt này tới mặt kia bằng chữ Phạn cổ. Trong suốt hơn 1 thế kỷ, kể từ khi được phát hiện đến nay, vấn đề làm các nhà nghiên cứu quan tâm đó chính là nội dung của bia (bài minh). Học giả A.Bergaigne, người đầu tiên nghiên cứu nội dung của minh văn trên bia Võ Cạnh cho rằng, toàn văn bài minh là văn xuôi. Tuy nhiên, sau đó học giả Louis Finot nhận định, một phần bài minh được viết bằng văn vần. Theo Bảo tàng Lịch sử quốc gia, nội dung minh văn bia Võ Cạnh cho biết: Sri Mara là người đã sáng lập triều đại đầu tiên của Tiểu quốc Nam Chăm, thủ phủ đóng tại vùng Panduranga (vùng Phan Rang, Ninh Thuận ngày nay), còn Tiểu quốc Bắc Chăm thì thủ phủ ở Simhapura (Trà Kiệu, Quảng Nam ngày nay). Sau đó, vào khoảng thế kỷ VII, 2 tiểu quốc này hợp thành Vương quốc Chăm Pa, Simhapura được chọn làm kinh đô. Tấm bia còn cho biết ảnh hưởng mạnh mẽ của văn minh Ấn Độ cũng như vai trò của giới tăng lữ ở tiểu quốc này. Ngoài việc là một bằng chứng của Vương quốc Chăm Pa thời đầu dựng nước, khối bia Võ Cạnh còn là vật chứng cổ nhất Đông Nam Á nói về sự du nhập của Phật giáo, ngay từ ngày ấy đã thâm nhập sang đến tận vùng ven biển phía đông của xứ Đông Dương.

Hiện tại, bia Võ Cạnh được xem là bảo vật của quốc gia và đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia. “Bảo tàng Lịch sử quốc gia đã cho xây dựng riêng một căn nhà kho chỉ để chứa riêng bia Võ Cạnh nhằm tránh nắng mưa có thể hủy hoại thêm bảo vật này”, ông Nguyễn Tâm - Phó Giám đốc Bảo tàng Khánh Hòa cho biết. Hiện tại, du khách tham quan Bảo tàng Khánh Hòa cũng thấy “bia Võ Cạnh” được đặt ngay sát cổng vào, tuy nhiên, đây chỉ là phiên bản được bảo tàng làm lại cách đây khoảng 20 năm.

... Đến đàn đá Khánh Sơn

Sau bia Võ Cạnh, Khánh Hòa còn có phát hiện khảo cổ nổi tiếng không kém, đó là đàn đá Khánh Sơn. Đàn đá Khánh Sơn được các nhà nghiên cứu sưu tầm vào năm 1979; chủ nhân của bộ đàn đá là ông Bo Bo Ren, sống ở xã Trung Hạp (nay là thị trấn Tô Hạp), Khánh Sơn. Đây là một sự kiện “chấn động” của giới khảo cổ học, bởi trước đó chỉ duy nhất nhà dân tộc học người Pháp tìm thấy một bộ đàn đá ở Đắk Lắk từ năm 1949 nhưng đã mang về Pháp. Qua quá trình nghiên cứu, các nhà khoa học đã khẳng định đàn đá Khánh Sơn do con người chế tác từ thời tiền sử, có tuổi từ 2.000 - 5.000 năm; được làm từ đá rhyolite porphyre, loại đá có ở nhiều nơi ở Khánh Sơn. Các nhà nghiên cứu còn phát hiện nhiều dấu vết cho thấy đàn đá Khánh Sơn được chế tác tại chỗ chứ không phải được mang đến từ nơi khác. Theo nhạc sĩ Kpa Ylăng (người tìm ra đàn đá Khánh Sơn), sau đàn đá Khánh Sơn, ngành khảo cổ khai quật đàn đá Bình Đa, đàn đá Di Linh... Tuy nhiên, những bộ đàn đá đó không hoàn chỉnh như đàn đá Khánh Sơn. 

Cổ vật của Khánh Hòa đang ở đâu? - ảnh 2
Một bộ đàn đá được trưng bày ở Hội quán Hòn Chồng

Nổi tiếng như vậy, thế nhưng rất ít người biết nơi đang cất giữ đàn đá Khánh Sơn. Kỳ thực, bộ đàn đá này hiện tại không hề được lưu giữ ở Bảo tàng Khánh Hòa. Ông Nguyễn Tâm cho biết: “Sau khi được phát hiện năm 1979, đàn đá được lãnh đạo tỉnh Phú Khánh trao cho Viện Nghiên cứu Âm nhạc để nghiên cứu. Sau đó, đàn đá được đem đi biểu diễn ở nhiều nơi rồi đi đâu không ai rõ... Cách đây mấy năm, tôi có dò hỏi và được biết đàn đá Khánh Sơn hiện được lưu giữ tại Phân viện phía Nam của Viện Nghiên cứu Âm nhạc Việt Nam (TP. Hồ Chí Minh) nhưng thông tin chưa được xác thực”. Theo ông Tâm, hiện tại bảo tàng đang cất giữ 2 bộ đàn đá (một bộ 6 thanh, một bộ 8 thanh) được tìm thấy ở Khánh Sơn khoảng năm 1984. Riêng “đàn đá” đặt ở phòng trưng bày của Bảo tàng Khánh Hòa hiện nay chỉ là để cho du khách xem chứ chưa đủ tầm để gọi là đàn đá.

Băn khoăn về số phận của đàn đá, người viết đã liên hệ với nhạc sĩ Kpa Ylăng để dò hỏi, tuy nhiên nhạc sĩ cho biết ông nghỉ hưu từ năm 2000 và không biết đích thực đàn đá Khánh Sơn hiện ở đâu. Thiết nghĩ, với ý nghĩa quan trọng như đã nói, Khánh Hòa cần phải đưa đàn đá Khánh Sơn về lại với xứ Trầm Hương, hoặc chí ít cũng phải biết chính xác về nơi lưu giữ hiện tại của hiện vật này để giới thiệu cho những người quan tâm.

XUÂN THÀNH/Báo Khánh Hòa

Huyền thoại 'nữ chúa rừng xanh' Lâm Đồng thu phục binh sĩ bằng loại nước thần bí

Ngoài xinh đẹp, thông minh, "nữ chúa rừng xanh" còn có biệt tài thu phục lòng người. Bà tập hợp được gần 10.000 binh sĩ rồi lập nhiều kế lạ diệt thù.

Hai bàn tay trắng làm nên đống nợ, 9X quyết vực dậy, mỗi năm doanh thu 4-5 tỷ

Từng thất bại khi khởi nghiệp với nông nghiệp, dẫn đến việc phải gánh khoản nợ lên tới 3 tỷ đồng khi vừa tròn 20 tuổi, Nguyễn Văn Đạt vẫn quyết tâm làm lại từ đầu với tâm niệm “ngã ở đâu thì đứng lên ở đấy.”

Diễn viên Thu Quỳnh chia sẻ về điều bất ngờ không có sự tính toán trước

Diễn viên Thu Quỳnh chia sẻ, em bé thứ 2 đến với cô như một trái ngọt tự nhiên, không tính toán trước.

Những 'người hùng' áo vàng trên bãi biển Đà Nẵng

Gần 15 năm làm công tác cứu nạn bãi biển Đà Nẵng, anh Lê Minh Nghiệp thuộc Ban quản lý Bán đảo Sơn Trà, không nhớ nổi đội cứu nạn đã cứu bao nhiêu người khỏi lằn ranh sinh - tử.

8X Bình Dương sở hữu nghìn 'báu vật', khách tới xem rưng rưng thấy lại tuổi thơ

Bộ sưu tập được người đàn ông ở Bình Dương xem như báu vật, không chỉ có giá trị lịch sử mà còn khiến khách tham quan rưng rưng xúc động vì gợi nhắc những kỷ niệm tuổi thơ.

Cô gái bỏ việc ở phố về quê lội bùn, không ngờ giúp cả làng đổi đời

Cô là một trong số những người thành công khi bỏ phố về quê, góp phần cải thiện đời sống của người dân quê mình.

Trúng mẻ cá lớn đầu năm, ngư dân bỏ túi cả trăm triệu

Những ngày đầu năm, ngư dân ở các địa phương ven biển như Quảng Trị, Nghệ An,... đồng loạt ra khơi đánh bắt hải sản. Nhiều tàu bất ngờ đánh bắt được lượng cá lớn, bán cho thương lái thu về hàng trăm triệu đồng.

Huyền tích người phụ nữ đập đầu kêu oan cho chồng và phiến đá kỳ lạ ở Thanh Hoá

Quyết tâm tìm bằng được xác chồng để kêu oan, nàng Bình Khương hết lần này đến lần khác lao vào tường đá đến nỗi khắp người bầm tím, tứa máu.

Ký ức của người lính biên phòng sau trận chiến Pò Hèn năm xưa

Trở về sau cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc cách đây 45 năm, ông Lý nhớ như in cái ngày cùng đồng đội đã sát cánh chiến đấu sinh tử ở đồn Pò Hèn.

Biến rác thải thành 'kiệt tác', chàng trai miền Tây thu 500 triệu đồng mỗi năm

Những phụ phẩm nông nghiệp như bẹ chuối, xơ dừa, lá buông được anh Hứa Trần Phong tận dụng nghiên cứu, tái chế, tạo nên những “kiệt tác” để làm hành trang khởi nghiệp.

Đang cập nhật dữ liệu !