Vì sao thuốc nhỏ mắt có thể gây mù, tử vong?

"Đặc biệt là Atropin có thể gây ngộc độc cho trẻ em khiến trẻ sốt cao, tim nhanh, giãn đồng tử, hôn mê, thậm chí là tử vong; Corticoid có thể gây mù nếu lạm dụng".

Đó là khẳng định của bác sĩ Hoàng Cương - Phó trưởng phòng Quản lý khoa học đào tạo (Bệnh viện Mắt TƯ) với PV Infonet khi nói về sự nguy hiểm của việc lạm dụng thuốc và sử dụng nhầm liều lượng đối với một số loại thuốc nhỏ mắt.

Bỏ cả tương lai vì lạm dụng thuốc nhỏ mắt

Tai biến do dùng thuốc sai qui định hay lạm dụng thuốc là việc hàng ngày ở hệ thống phòng khám bệnh viện Mắt Trung ương. Rất nhiều bệnh nhân trẻ đã chịu cảnh mù lòa do lạm dụng thuốc có corticoid.

Trường hợp gần đây nhất, bác sĩ Cương cho biết, cháu D. mới 17 tuổi đang chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT rồi Đại học. Mắt chỉ hơi ngứa là cháu đã tự mua Tobradex về nhỏ. Có đợt chưa đầy một tháng đã tự nhỏ hết 3 lọ. Kết quả là mắt căng tức, nhìn mờ dần. Bố mẹ đưa cậu đi khám chữa tại bệnh viện Mắt Trung ương rồi sang Singapore thị lực cũng không thể phục hồi, chỉ còn có thể đếm ngón tay. Tương lai học hành, nghề nghiệp đành lỡ dở cả. Đó là bài học đau xót cho những ai nông nổi, tự coi mình là bác sĩ hay mua thuốc theo hướng dẫn của người bán thuốc.

Không chỉ ở Việt Nam, một người phụ nữ 57 tuổi, bà Linda Hoff đến Bệnh viện Specsavers, chi nhánh ở Blyth, Northumberlandsau ở Anh cũng là nạn nhân của thuốc nhỏ mắt. Khi đến để kiểm tra mắt trước khi đặt làm kính mới, bác sĩ nhãn khoa đã cho bà một liều thuốc nhỏ mắt trong quá trình kiểm tra sức khỏe, nhưng vài giờ đồng hồ sau mắt bà bắt đầu cảm thấy ngứa và đau. Sang đến sáng hôm sau, hai mắt của bà chuyển sang màu đỏ và sưng húp. Đến buổi hẹn khám nhãn khoa định kì, bà đột nhiên trông như "quái vật" do dị ứng với thuốc nhỏ mắt. 

Người phụ nữ ở Anh bị dị ứng với thuốc nhỏ mắt. Ảnh IT

Lạm dụng thuốc và hậu quả 

Theo bác sĩ Cương, lạm dụng thuốc là việc không bị bệnh vẫn dùng thuốc hoặc có bệnh nhưng dùng thuốc không tuân thủ theo đúng chỉ định, thường là tự do kéo dài đơn thuốc mà không tái khám, tự tăng liều...

Nói về tình trạng lạm dụng thuốc nói chung bác sĩ cho biết: việc lạm dụng thuốc là do lỗi cả của cả người bệnh và nhân viên y tế. Việc dùng thuốc không cần bác sĩ kê đơn, dùng thuốc theo kinh nghiệm hoặc theo mách bảo của người khác còn rất phổ biến ở nước ta. Mặt khác các nhân viên bán thuốc cũng khá thoải mái trong việc tư vấn cho người bệnh dùng thuốc này , thuốc nọ, bán thuốc không cần đơn thuốc cũng góp phần làm tăng thêm những tai biến. Tình trạng lạm dụng thuốc thực sự đáng báo động trong thời buổi hiện nay.

Bác sĩ Cương: Atropine có thể gây ngộc độc cho trẻ em, khiến trẻ sốt cao, tim nhanh, giãn đồng tử, hôn mê, thậm chí tử vong. Ảnh minh họa

Riêng về hậu quả của việc lạm dụng thuốc nhỏ mắt, phổ biến nhất vẫn là bệnh glôcôm do dùng corticoid, gây mù không thể cứu chữa được. Cơ chế chủ yếu gây mù trong bệnh glôcôm là do tăng nhãn áp.Tăng nhãn áp có thể xảy ra khi dùng các dẫn chất corticoid khác nhau theo những đường khác nhau.

Ngoài cách dùng thuốc tra mắt hoặc toàn thân còn có những cách dùng khác như bôi thuốc ngoài da mi, tiêm thuốc dưới kết mạc, dưới bao tenon, tiêm nội nhãn, thậm chí dùng thuốc tra mũi hoặc xịt mũi kéo dài cũng có thể dẫn đến tăng nhãn áp. Với những trường hợp nhạy cảm nhãn áp có thể tăng sau vài tuần dùng thuốc và trở lại bình thường nếu dừng thuốc kịp thời. Thế nhưng nếu người bệnh vẫn tiếp tục dùng thuốc, glôcôm sẽ xuất hiện, gây tổn hại trường nhìn, teo thị thần kinh và giảm thị lực bất khả hồi.

Ngoài ra, các chế phẩm có corticoid còn có thể gây rất nhiều biến chứng khác cho mắt như: gây loét hay chậm làm sẹo cho các mô ở mắt, bội nhiễm vi khuẩn hoặc nấm, đục thể thủy tinh. Cho dù ngành y tế, các cơ quan báo chí truyền thông đã cảnh báo nhiều nhưng tai biến do dùng thuốc hoặc lạm dụng thuốc có corticoid vẫn còn xảy ra nhiều bởi thói quan “điếc không sợ súng” của người tiêu dùng.

Bên cạnh việc dùng thuốc nhỏ mắt corticoid thì một số thuốc tra nhỏ mắt khác cũng gây rất nhiều biến chứng và khó chịu cho mắt. Các thuốc chứa chất co mạch vốn dĩ có thể làm giảm đỏ mắt, giảm viêm nhưng lại có thể kích động cơn glôcôm. Nếu dùng kéo dài có thê gây phình giãn, xuất huyết mạch kết mạc do liệt mạch máu. 

Chỉ có 50% thuốc có tác dụng với người dùng

Một nghiên cứu về thị trường dược phẩm tại Pháp đã công bố kết quả: chỉ có 50% thuốc có tác dụng tốt với người dùng nó, 10% gây hại hoặc tai biến do dùng thuốc, 40% còn lại là vô ích - nghĩa là dùng cũng được mà không dùng cũng chẳng sao.

“Thuốc thì có những qui định nghiêm ngặt hơn về chỉ định, liều, thời gian dùng, lưu ý... Chúng ta nên tuân thủ những gì có trong đơn thuốc và tờ rơi trong bao bì thuốc. Những người khỏe mạnh và sống lâu đều ít dùng thuốc. Riêng đối với việc bảo vệ, chăm sóc mắt, hàng ngày ta chỉ cần rửa nước muối sinh lý là đủ. Nếu không có bệnh lý tại mắt thì nên khám mắt 2 năm 1 lần”, Bác sĩ Cương đưa ra lời khuyên.

Gần đây, các bác sĩ đang cảnh báo hiện tượng lạm dụng thuốc nhỏ mắt của người dân dẫn tới mắc bệnh glôcôm gây nguy cơ mù lòa cao.

Chia sẻ cụ thể hơn về vấn đề này, bác sĩ Cương cho hay: Các thuốc điều trị glôcôm có hoạt chất chẹn bêta giao cảm hay cường alpha giao cảm đều có những chống chỉ định. Ai đó tự dùng thuốc đều có thể tự mang họa vào thân.

Theo thống kê của Bệnh viện Mắt Trung ương năm 2009, bệnh nhân bị glôcôm góc mở, có tiền sử tra corticoid tại mắt kéo dài chiếm 31,7% đến 33,1%, trong đó số người trong lứa tuổi lao động (25-59) chiếm 63,1%.