Tháng Giêng đi hội hát

Hiếm nơi nào duy trì được phong trào hát dân ca mạnh như ở đây. Tục hát của đồng bào bắt đầu từ Tết Nguyên đán và kéo dài đến hết tháng Giêng.

Đồng bào dân tộc thiểu số vùng lòng hồ Cấm Sơn đi hội hát tại xã Tân Sơn (Lục Ngạn).Ảnh: HG

Rộn ràng trảy hội

Khi dư âm Tết còn hiện hữu ở các bản làng vùng cao, cũng là lúc đồng bào các dân tộc huyện Lục Ngạn rủ nhau đến hội hát mùa xuân. Như thường lệ, mồng 10 tháng Giêng, hội hát xã Biên Sơn lại được mở, thu hút hàng nghìn người dân địa phương và vùng lân cận. Có mặt tại đây mới thấy không khí háo hức của những chàng trai, cô gái trong trang phục ngày hội. 

Ông Mạc Văn Đậu, dân tộc Nùng, Chủ nhiệm CLB hát dân ca soong hao của xã, từng nhiều lần tham gia hội hát chia sẻ: “Từ nhỏ tôi đã được dạy hát soong hao. Người Nùng ở Lục Ngạn vẫn có câu hát truyền khẩu “Soong hao pây lỉn xuân hát lượn, pú lượn là pú vui” (hai ta đi chơi xuân hát lượn, không lượn là không vui). Theo quan niệm, khi đã thành vợ, thành chồng rồi thì hát soong hao giao duyên đến khi nào có con đầu lòng mới thôi. Vì thế, đồng bào luôn coi soong hao là nét văn hoá không thể thiếu trong đời sống tinh thần. Không chỉ hát trong xã, CLB còn đi hát giao lưu ở nơi khác như: Phong Vân, Khuôn Thần, Sơn Hải, Kiên Lao…". 

Được biết, để chuẩn bị giao lưu tại ngày hội, từ trước Tết, các nhóm hát tập trung ôn luyện. Hiện CLB đã sưu tầm được hàng trăm làn điệu cổ và đang cố gắng truyền dạy cho lớp trẻ. Chủ tịch UBND xã Biên Sơn Vô Văn Trường cho hay: Xã có 19 thôn với 6 dân tộc, chủ yếu là người Nùng. Nhằm khuyến khích phong trào ca hát, hằng năm xã hỗ trợ 5 triệu đồng cho CLB hát dân ca, đồng thời đều đặn tổ chức Ngày hội Văn hóa, thể thao các dân tộc.

Mỗi năm một lần, xã Tân Hoa lại tổ chức Ngày hội Văn hóa, thể thao các dân tộc vào mùa xuân. Năm nay, Ngày hội bước sang năm thứ 14, thu hút khá nhiều người quan tâm chờ đợi. Ngay từ sớm mồng 7 tháng Giêng, người dân rủ nhau thành từng đoàn xuống trung tâm xã dự hội. Ở đó, một trong những “đặc sản” không thể thiếu là những âm điệu dân ca Nùng. Trong hội còn có phần trình diễn mặc trang phục dân tộc đẹp kết hợp hài hoà với màn thi hát đối đáp dân tộc, trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt đập niêu, nhảy bao bố… Những lời ca trữ tình, câu hát giao duyên đối đáp hóm hỉnh, giàu ý nghĩa đã mang đến cho khán giả nhiều cảm xúc. 

Ông Nguyễn Bá Đạt, nguyên Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện, nhiều năm dự hội hát tại đây cho biết: Bên cạnh những câu hát ca ngợi mùa xuân, cảnh đẹp của quê hương Lục Ngạn, trong hội hát, ấn tượng nhất vẫn là những làn điệu giao duyên về tình yêu đôi lứa. Không chỉ hát ở địa phương, nhiều lần, CLB hát dân ca Nùng ở đây còn biểu diễn giao lưu ở tỉnh Lạng Sơn.

Đến hẹn lại... hát 

Hiếm ở đâu có nhiều hội hát dân ca thiểu số vào mùa xuân như ở Lục Ngạn. Đã thành lệ, hết hội vùng này, bà con lại tới hội vùng kia, bạn hát lần lượt mời nhau về dự hội ở địa phương mình cho "có đi có lại". Họ say sưa đi từ Thác Lười (Tân Sơn) đến Phong Vân, Tân Hoa, Biển Động, xuôi về Chũ xong lại vòng về Bắc Lệ, Chi Lăng (Lạng Sơn)… cho đến hết xuân. 

Thi hát đối đáp trong ngày hội văn hóa thể thao xã Tân Sơn (Lục Ngạn). Ảnh: Việt Hưng

Từ nhiều năm nay, ngoài Ngày hội Văn hóa, thể thao các dân tộc huyện Lục Ngạn diễn ra vào 18 - 2 âm lịch, mỗi xã còn tổ chức Ngày hội cấp mình với nhiều hoạt động phong phú mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Những hội hát tiêu biểu, thu hút nhiều người tham dự như ở Tân Sơn (12 tháng Giêng) nơi có chợ tình Thác Lười đã đi vào huyền thoại. Hay hội hát được huyện tổ chức luân phiên theo khu vực các xã Biên Sơn, Phong Vân, Khuôn Thần, Kiên Lao, Phong Minh… 

Ông Đặng Minh Tuy, Giám đốc Trung tâm Văn hóa- Thể thao huyện nói: Vào mùa hát, đồng bào ở Lục Ngạn thường mời các bạn hát từ Lạng Sơn cùng các vùng lân cận đến dự. Đoàn ít cỡ mười người, đoàn nhiều lên tới vài ba chục. Để tỏ lòng mến khách, dân bản thường giữ khách ở chơi vài ngày cùng vui ca hát, thanh niên dân tộc hát trong làng, ngoài bản, bên những cánh rừng hoặc ở chợ trung tâm.  

Được sự hỗ trợ kinh phí, mời nghệ nhân truyền dạy, đến nay huyện Lục Ngạn đã thành lập được 25 CLB hát dân ca dân tộc thiểu số và hàng trăm đội văn nghệ thôn, bản. Trung bình mỗi CLB từ 30 đến 40 thành viên, tiêu biểu là CLB các thôn: Trại Bèo, Trại Muối, Trại Chão, Thái Hoạ, Dọc Mùng (xã Giáp Sơn); Bến Huyện, Trại Lâm, Trại Cảnh (xã Nam Dương); Bắc Một, Thum Cũ (xã Quý Sơn); Hà Thanh (xã Thanh Hải); Trại Chính (xã Hồng Giang)... Những khúc hát dân ca dân tộc thiểu số ở Lục Ngạn đang được đồng bào nâng niu, gìn giữ như sản phẩm văn hóa tinh thần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng. 

Để phát huy tốt hơn nữa phong trào này, thời gian tới huyện tích cực tổ chức nhiều buổi liên hoan văn nghệ, hội diễn nghệ thuật quần chúng và hỗ trợ các địa phương tổ chức ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc. Cùng đó, quan tâm về kinh phí, chuyên môn để các địa phương duy trì tốt hoạt động truyền dạy dân ca cho thế hệ trẻ. Đó cũng là hướng đi quan trọng nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc.

Nguyễn Hưởng/Báo Bắc Giang