Sợ sét đánh khi mưa dông mùa hè, hãy đọc điều này!

Hiện nay, trên thế giới có nhiều phương pháp và thiết bị phòng tránh sét. Phương pháp dùng lồng Farađây - lồng kim loại bao kín khu vực bảo vệ. Theo lý thuyết sóng điện từ, đây là phương pháp lý tưởng để phòng chống sét. Phương pháp chống sét này được sử dụng để bảo vệ một số khu vực đặc biệt như nơi chứa thuốc nổ, hạt nhân. Tuy nhiên, phương pháp này khá tốn kém và không khả thi khi áp dụng cho tất cả các công trình.

Theo Franklin, phương pháp chống sét này có thể làm chệch hướng tia sét vào nhà, dẫn năng lượng xuống đất và phân tán năng lượng điện trên mây, như vậy sẽ ngăn chặn tia sét. Kiểm chứng trong 250 năm qua cho thấy phương pháp chống sét của Franklin và những hệ tương đương phương pháp này có thể giảm thiệt hại về nhà cửa, thuyền tàu nhưng lại không phân tán điện tích và không ngăn chặn tia sét.

Bên cạnh đó, còn có những phương pháp chống sét khác nổi lên trong hàng chục năm gần đây như hệ phát xạ sớm, hệ ngăn chặn sét (hệ tiêu tán năng lượng sét), phương pháp hút sét bằng tia laser để chống sét cho các công trình hiện đại như kho chất nổ đạn dược, hạt nhân, các trung tâm máy tính quan trọng (trung tâm điều khiển bay, trung tâm điều hành mạng,...). 

Cuối cùng, cần phải kể đến một dạng phương pháp được sử dụng rộng rãi trong những năm gần đây là dự báo dông sét sớm. Nhờ vào các thiết bị hiện đại như ra đa, vệ tinh, các hệ thống định vị phóng điện,... con người có thể dự báo được khả năng có dông sét xảy ra tại khu vực trong khoảng thời gian từ 30 phút đến vài giờ. Các phương pháp này được ứng dụng rộng rãi trong ngành hàng không, điện lực và bảo vệ an toàn cho con người...

Áp dụng các phương pháp phòng tránh sét sẽ đảm bảo an toàn tính mạng cho con người trong mưa dông (Ảnh có tính chất minh họa)

Người dân chủ động phòng chống sét

Vì sét là hiện tượng ngẫu nhiên cho nên không có vị trí an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, việc chủ động tìm nơi an toàn để phòng tránh sét có thể làm giảm đáng kể khả năng bị sét đánh. Người dân cần phải được hướng dẫn giáo dục phòng chống sét an toàn.

Trước hết, khi thấy có mưa dông người dân phải nhanh chóng tìm nơi trú ấn an toàn. Thông thường cơn dông kéo đến rất nhanh trong vòng 15 phút và di chuyển với vận tốc 40km/giờ. 

Tiếp đến, người dân nên áp dụng quy tắc nhìn nghe. Khi hiện tượng sét xảy ra, thoạt đầu ta thấy tia chớp loé lên và sau đó là có tiếng sấm kèm theo. Nếu tính được khoảng thời gian từ lúc tia chớp loé lên đến lúc nghe thấy tiếng sấm, chia số giây đó cho 3 thì người dân có thể xác định được khoảng cách tới nơi sét xảy ra. Ví dụ, đếm được 3 giây thì sét cách vị trí đứng là 3 chia 3 bằng 1km. 

Nên nhớ rằng, nếu khoảng thời gian từ khi thấy chớp đến nghe tiếng sấm nhỏ hơn 30 giây, thì ta đã nằm trong tầm ngắm của tia sét rồi và phải cẩn thận. 

Nếu thời gian này nhỏ hơn 20 giây thì phải di chuyển đến nơi an toàn hơn. Người dân luôn phải lưu ý đến sự nguy hiểm khi nghe thấy tiếng sấm đầu tiên, vì sét có thể đánh cách xa nơi có mưa tới 15-20km.

Khi trời sắp xảy ra dông, biện pháp tránh sét tốt nhất là nên ở trong nhà. Chỗ an toàn để tránh sét là các toà nhà hay công sở có lắp đặt hệ thống chống sét. 

Khi ở trong nhà, người dân nên đứng xa cửa sổ, cửa ra vào, các đồ dùng điện, tránh các chỗ ẩm ướt như buồng tắm, bể nước, vòi nước. Không nên dùng điện thoại trừ trường hợp rất cần thiết và nên rút phích cắm các thiết bị điện trước lúc có dông gần xảy ra. Các đường dây điện thoại hay dây điện nối từ bên ngoài có thể bị ảnh hưởng bởi sét đánh lan truyền. Vì vậy, người dân nên tránh xa các dây này, các vật dùng điện với khoảng cách ít nhất là 1 mét.

Trong trường hợp không kịp chạy tìm nơi ẩn náu an toàn, người dân tuyệt đối không dùng cây cối làm chỗ trú mưa. Tránh các khu vực cao hơn xung quanh, tránh xa các vật dụng kim loại như xe đạp, xe máy, hàng rào sắt...

Nếu xung quanh có nhiều cây cao thì nên tìm vị trí cây càng thấp càng tốt. Người dân cần ra khỏi những nơi chứa nước như bãi biển, ao, hồ, mương và không đứng thành nhóm người gần nhau. Các vùng đỉnh núi hay sườn núi nhô cao cũng rất nguy hiểm.

Nếu như cảm thấy tóc bị dựng lên (như cảm giác điện khi sờ tay trước mặt tivi) thì điều đó có nghĩa là có thể bị sét đánh bất cứ lúc nào. Người dân cần lập tức cúi người xuống và lấy tay che tai, nhón chân, không nằm xuống đất hay đặt tay lên đất. 

Khi đang trên xe buýt, tàu hoả, ôtô,.. người dân không được thò người ra ngoài và không chạm đến phần vỏ bọc kim loại của phương tiện. Sau khi nghe thấy tiếng sét 30 phút thì người dân có thể trở lại làm việc bình thường.

Sét đánh có thể làm cháy, bỏng, gây hại tới hệ thần kinh, gãy xương, mất thính giác, thị giác, hay trí nhớ của con người. Người bị sét đánh cần được cứu trợ ngay tức khắc. Nếu người bị sét đánh ngất (tim ngừng đập, tắt thở) phải thực hiện khẩn cấp các động tác hô hấp, trợ tim nhân tạo và tìm những bộ phận trên cơ thể bị gãy. Đặc biệt, nếu nghi ngờ nạn nhân bị gãy cột sống, phải cẩn thận không di dời nạn nhân, mà tìm cách nhanh nhất gọi nhân viên y tế đến.

* Bài viết có tham khảo công trình nghiên cứu khoa học của Thạc sĩ Nguyễn Văn Vui và thông tin của Viện Vật lý Địa cầu.