'Pháo thủ' gieo pháo đất như sấm tại Hải Dương

Hội pháo đất là hội truyền thống và cổ xưa nhất ở một số huyện của Hải Dương như Ninh Giang, Tứ Kỳ, Gia Lộc. Tương truyền, vào thời Hai Bà Trưng, khi quân giặc phương Bắc tới xâm lược, nữ tướng Lê Chân sai cho binh lính làm nhưng quả pháo đất to, gieo xuống đất phát ra âm thanh như tiếng nổ lớn khiến kẻ thù khiếp sợ. Sau này, pháo đất trở thành trò chơi truyền thống mỗi dịp lễ hội về.

Nguyên lý làm pháo đất là tạo thành một chiếc bình rỗng giữa, kín bốn xung quanh, chỉ để hở một phần, gọi là miệng. Khi quật pháo xuống đất theo chiều miệng úp xuống dưới thì bên trong pháo bị nén. Khi bị nén căng, khí trong pháo sẽ phá thủng một lỗ để thoát ra ngoài.

Pháo đất được nặn từ đất dẻo lấy ở đồng ruộng, làm sạch các tạp chất, nhào kỹ đánh thành từng quả đất có trọng lượng từ 30 – 80kg. Nặn pháo là khâu rất quan trọng, đòi hỏi người nặn phải có kinh nghiệm sao cho viền pháo, rãnh pháo đều nhau.

Quả pháo hoàn thiện chờ gieo.

Pháo lớn nặng tới hơn 80kg cần nhiều người nâng để pháo thủ gieo.

Đối với loại pháo lớn, pháo thủ phải là người có thể lực tốt. Khi gieo, pháo thủ phải chân mở bằng vai, dồn lực vào hai gối, hai nách khép, sau đó dùng lực của hai cánh tay để tán pháo, rồi mới gieo xuống. Để gieo pháo tốt, pháo thủ phải rèn luyện rất công phu cả về sức khỏe và kinh nghiệm.

Loại pháo cỡ nhỏ chừng 30 kg, chỉ cần một người nâng, pháo thủ gieo trong tư thế quỳ một chân.

Pháo gieo xuống đất phát ra tiếng nổ lớn, có khi tưởng chừng to như tiếng sấm.

Vành pháo văng rộng ra hai bên trong tiếng reo hò của mọi người.

Quả pháo hay là quả sau khi gieo vừa tạo ra tiếng nổ lớn, vành dính liền và văng rộng sang bên.

Thông thường chấm thi pháo cho các đội dựa vào khoảng cách giữa hai đầu của vành pháo bung ra.

Hội pháo đất luôn náo nhiệt, hứng khởi từ đầu cho tới lúc kết thúc.

Tất Định