Những nữ “tiều phu” ở xứ sương mù

Tờ mờ sáng, Lý Thị Mò, ở bản Lao Chải, xã Y Tý (Bát Xát, Lào Cai) mở cánh cửa gỗ, cố gắng nhẹ nhàng nhất có thể để không làm cả nhà tỉnh giấc.

Khẽ rùng mình vì một luồng gió lạnh quấn lấy mình, Lý Thị Mò xoa hai tay vào nhau để tự làm ấm, rồi uể oải bước chân đi. Trong chiếc “quẩy tấu” (gùi lớn) có chuẩn bị sẵn mấy nắm cơm, con dao phay, đó là hành trang cho Lý Thị Mò có sức lấy củi cả một ngày dài.

Lý Thị Mò năm nay mới ngoài hai mươi, nhưng gương mặt khắc khổ hơn so với tuổi. Một nách 3 con nhỏ, cô phải gánh vác đủ mọi việc trong nhà, trong đó, công việc chiếm nhiều thời gian và công sức nhất là đi lấy củi. Chồng Lý Thị Mò là anh Phù A Vu, ngày ngày ở nhà trông con, uống rượu và đến mùa thì làm nương. Khi được hỏi sao không cùng vợ đi lấy củi, anh Phù A Vu cười vô tư bảo: “Cũng thương vợ lắm nhưng ở đây bao đời là vậy, đàn ông lo việc lớn trong nhà, còn lấy củi là việc của đàn bà”.

Những nữ “tiều phu” ở xứ sương mù - ảnh 1

Cuộc sống của những nữ “tiều phu” luôn gắn với gùi củi nặng trĩu.

Ở vùng đất chỉ có gió lạnh và sương muối này, những phụ nữ như Mò phải chấp nhận kiếm củi mưu sinh từ khi còn là đứa trẻ lên 6, lên 7. Chúng tôi thường gọi họ là những nữ “tiều phu”, cả đời lam lũ, ánh nhìn khép nép và dáng đi cứ xiêu đổ về phía trước. Mò kể: Từ nhỏ, cô đã được mẹ dạy cách lấy củi, gùi củi bằng trán. Mò không còn nhớ đã gùi bao nhiêu gùi củi, đi bộ bao nhiêu km, nhưng từng ngõ ngách của khu rừng già Y Tý này, Lý Thị Mò thuộc như lòng bàn tay. Mẹ từng dạy em, củi là nhu cầu sống còn, chừng nào người Hà Nhì còn đốt lửa nấu ăn, sưởi ấm thì chừng đó phụ nữ Hà Nhì phải luẩn quẩn với kiếp “tiều phu” từ đời này qua đời khác.

Lên vùng cao, chúng ta không khó để bắt gặp hình ảnh những phụ nữ khom lưng, bước những bước nhọc nhằn với gùi củi trĩu nặng trên vai, trở về nhà sau 1 ngày lao động mệt mỏi; những vệt mồ hôi lăn dài trên đôi má ửng hồng của họ… Cuộc sống của người phụ nữ Hà Nhì nơi “xứ sở sương mù” cũng vậy. Sáng sớm, khi đất trời Y Tý vẫn còn lạnh tê người, họ đã phải thức giấc, sau khi chuẩn bị cho gia đình bữa ăn sáng, họ vội vàng một tay đỡ gùi lên lưng, một tay cầm nắm cơm rồi nhanh chóng cất bước vào rừng. Phụ nữ Hà Nhì lấy củi rất khéo, với những thân cây lớn, họ dùng dao đóng những cái nêm vào gốc cây rồi khéo léo bóc từng thớ củi, nêm chặt vào gùi. Những gùi củi cao vượt quá đầu người nhưng đôi chân họ vẫn đi thoăn thoắt hàng chục km đường rừng. Thậm chí, đến lúc nghỉ ngơi, họ cũng không rời gùi củi. Có lẽ, vì công việc vất vả và lam lũ đó mà đến bộ trang phục của phụ nữ Hà Nhì cũng độc đáo. Vạt áo đằng sau dài gần quá khoeo chân, để “khi mệt có thể ngả lưng vào vách núi hay gốc cây mà nghỉ”. Khác với các dân tộc khác, phụ nữ Hà Nhì địu củi bằng trán. Chỉ với miếng vải vắt ngang trán, toàn bộ gùi củi nặng dồn lên trán qua dây đeo. Ấy nên là đàn ông Hà Nhì chọn vợ không hẳn vì vẻ đẹp hình thức mà nhìn vào vết hằn trên trán để biết được sức chịu đựng dẻo dai của cô gái đó. Theo quan niệm của họ, người phụ nữ đẹp là người có vết hằn sâu giữa trán, vầng trán chuyển sang nâu rám do sức chà của dây đeo. Người phụ nữ ấy là người phụ nữ chịu thương, chịu khó, lấy củi khéo và chăm chỉ. Chính vì vậy, ngay từ nhỏ, những bé gái đã được bà, được mẹ rèn cho đức tính này. Trẻ em ở đây ngày đi học một buổi, buổi còn lại theo mẹ vào rừng lấy củi.

Giống những nghề truyền thống khác như thêu thùa, đan lát, nghề lấy củi cũng có những kinh nghiệm được truyền dạy từ đời này qua đời khác. Việc chọn củi có nguyên tắc riêng, sao cho củi chặt đều để xếp vào gùi không bị xô lệch, loại cây gỗ được chọn làm củi cũng phải là loại gỗ tốt, khi đun cho lửa bền, than hồng đượm. Bé Ly Thó Xa ở bản Hồng Ngài, năm nay học lớp 5, có dáng người nhỏ nhắn nhưng lấy củi nhanh và khéo không thua kém gì các chị, các mẹ. Xa kể: Từ khi học cấp 1, em đã cùng mẹ lên rừng. Những ngày đầu tập làm quen với gùi củi, em về đau đầu không ngủ được. Nhưng dần dần thành quen. Mẹ dạy em từ cách chọn cây gỗ, đến cách bóc tách các lớp gỗ xếp vào gùi. Mẹ bảo, con gái là phải giỏi lấy củi, sau sẽ không phải chịu khổ.

Trước đây, người Hà Nhì còn nghèo đói, củi lấy về để mưu sinh. Họ mang củi ra chợ bán hoặc đổi lấy thóc, gạo. Giờ no đủ hơn, củi chỉ dùng để sưởi ấm và đun nấu. Người Hà Nhì quan niệm, càng nhiều củi trong nhà thì càng yên ấm, hạnh phúc, bởi lẽ, củi là vật nhen nhóm, sưởi ấm con người trong mùa đông lạnh giá cũng như phục vụ nấu ăn cho gia đình. Bên bếp than hồng, các thành viên trong gia đình cũng xích lại gần nhau hơn. Sống nhờ rừng, nên người Hà Nhì có ý thức bảo vệ nguồn sống của mình. Khác với các dân tộc khác, người Hà Nhì không bao giờ chặt cây tươi về làm củi. Có những khu rừng cấm chỉ mở cửa một tuần một lần và chỉ được gùi 2 gùi củi khô về chứ không được chặt cây tươi. Đó là lý do bao đời nay, dù sống nhờ rừng nhưng những cánh rừng già với nhiều cây cổ thụ vẫn còn vẹn nguyên, che chở cho những mái nhà tường trình bằng đất.

Xế chiều, khi sương bảng lảng không còn nhìn rõ lối về, Lý Thị Mò cùng với những nữ “tiều phu” khật khưỡng đi về trên con đường mòn dẫn vào bản. Tấm vải chắn lật phật phía sau, pha lẫn tiếng chim rừng, như thúc giục bước chân các chị vội vã trở về nhen bếp lửa ấm…

Theo THANH HUỆ/Báo Lào Cai

Nông dân hưởng lợi khi doanh nghiệp làm ‘Net Zero’

Lộ trình thực hiện mục tiêu Net Zero năm 2050 của Vinamilk không chỉ giúp doanh nghiệp có những bước đi bài bản, mà đã dần tạo ra tác động khi góp phần thay đổi tư duy về sản xuất xanh, nông nghiệp bền vững bên ngoài phạm vi các nhà máy, trang trại…

‘Tiểu tam đáng ghét nhất màn ảnh Việt’ kể tác hại của việc xinh đẹp

Diễn viên Cù Thị Trà chia sẻ, ngoại hình xinh đẹp giúp cô có nhiều thuận lợi nhưng cũng có tác hại là thường bị mọi người đóng khung vào những vai diễn tiểu thư sang chảnh.

Ông bố mù ở Nghệ An có 7 con gái xinh đẹp giỏi giang, tuổi U70 hưởng trái ngọt

Ông bố mù ở Nghệ An lần lượt sinh và nuôi 7 con gái học hành thành tài. Ở tuổi U70, vợ chồng ông đang tận hưởng “trái ngọt” sau năm tháng vun trồng.

Đề xuất lập 'bến ảo' trong nội đô cho xe hợp đồng đón, trả khách

Đề xuất thành lập "bến xe ảo" trong khu vực nội thành nhằm quản lý xe hợp đồng với điều kiện chỉ dừng đỗ khoảng 3-5 phút để đón, trả hành khách.

Cánh rừng Net Zero Vinamilk tại Cà Mau đón những đàn chim trở về

Bên trong cánh rừng Net Zero Vinamilk tại Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau, hơn 71.000 cây mắm con đã cao 40-50cm, trở thành bãi sinh sản cho tôm cá, thu hút những đàn chim cót, chim nhàn… trở về làm tổ.

'Người một nhà' tập 24: Bệnh tình của Mầm trở nặng

Trong "Người một nhà" tập 24, bệnh tình của Mầm trở nặng phải cấp cứu. Trong lúc rối bời, Tuệ gọi cho Trí vì muốn có anh trai ở bên lúc này.

Tài xế xe ôm vừa ăn vừa khóc trong ngày sinh nhật, phía sau là chuyện nhói lòng

Khi biết nguyên nhân khiến nam tài xế xe ôm công nghệ vừa ăn vừa khóc trong ngày sinh nhật thứ 22 của mình, cộng đồng mạng không khỏi xót xa, xúc động.

'Bom sex' Trương Văn Từ tự làm cô dâu sau nhiều lần đổ vỡ

Trương Văn Từ - 'bom sex' gợi cảm một thời của Hong Kong - diện váy cô dâu xuống phố thực hiện ảnh cưới. Cô sống lạc quan dù thỉnh thoảng bị chê "ế chồng".

Bí ẩn khu mộ ‘danh gia vọng tộc’ của dòng họ từng nhiều đời làm quan to

Sự kỳ bí về khu mộ cổ Đống Thếch ở Hoà Bình sau 400 năm vẫn chưa được khám phá hết. Những phiến đá bí ẩn vẫn đứng sừng sững giữa “thánh địa” của nhà lang xứ Mường.

Xuất hiện trò lừa đảo đánh cắp mã OTP bằng cuộc gọi AI

Xác thực 2 yếu tố bằng mã OTP được xem là biện pháp bảo mật an toàn. Tuy nhiên các hacker đang tìm cách vượt qua “bức tường” này bằng cách tấn công lừa đảo.

Đang cập nhật dữ liệu !