Hòa Bình đề nghị công nhận núi Nam Viên là di tích lịch sử

Đoàn khảo sát khu di tích núi Nam Viên.

Núi Viên Nam là khu căn cứ “Cuộc khởi nghĩa chống Pháp của Tổng Kiêm - Đốc Bang” năm 1909-1910, là di tích lịch sử quan trọng không chỉ với Đảng bộ và nhân dân huyện Kỳ Sơn mà có ý nghĩa lịch sử với tỉnh Hòa Bình.

Vào tháng 4/1909, 30 nghĩa quân tổ chức lễ tế cờ khởi nghĩa. Khi đó, Tổng Kiêm được nghĩa quân suy tôn làm Chánh Thống tướng, Đốc Bang làm Phó Thống tướng. Nghĩa quân mang tên là Quân đội Bình Tây. Quân kỳ màu đỏ có hai chữ Bình Tây. Khẩu hiệu của nghĩa quân: “Nam Sơn Hoàng Bà, Khởi nghĩa Bình Tây, Độc lập Chính phủ”.

Sau khi tế cờ tại đỉnh núi Viên Nam, lực lượng nghĩa quân được tăng cường thêm. Đến tháng 8/1909, quân số nghĩa quân đã tăng lên 41 người. Lúc bấy giờ về chỉ huy, ngoài Đốc Bang, Tổng Kiêm còn thêm Nguyễn Văn Bảng, Nguyễn Văn Tích, Nguyễn Văn Bành... Vũ khí của nghĩa quân chỉ có một súng hoả mai và tám mã tấu. 

Trước đó, ngày 25/12/2017, Ủy ban nhân dân huyện Kỳ Sơn tổ chức Hội thảo khoa học lịch sử “Cuộc khởi nghĩa chống Pháp của nghĩa quân Tổng Kiêm- Đốc Bang” năm 1909-1910. Hội thảo đã khẳng định, làm rõ thân thế sự nghiệp của hai cụ Tổng Kiêm- Đốc Bang, xuất thân từ tầng lớp nông dân, có học thức, được thực dân Pháp tin dùng cho làm trong hệ thống chính quyền thực dân phong kiến là Chánh tổng, Lý trưởng, Đề đốc; nhưng hai ông đã vượt qua ý thức hệ phong kiến, đứng về phía nhân dân lao động và kiên quyết đấu tranh, không thỏa hiệp với áp bức bất công, luôn quan tâm đến lợi ích của người dân, từ chỗ đấu tranh với việc cướp ruộng đất của dân mà hai ông đã nhận thức được kẻ thù lớn nhất là chỗ dựa cho việc cướp ruộng đất của dân là thực dân Pháp. Từ đó, hai ông đã giác ngộ nhân dân châu Kỳ Sơn đứng lên đánh đuổi thực dân Pháp và tay sai cướp nước.

Cuộc khởi nghĩa năm 1909 - 1910 của nghĩa quân Tổng Kiêm - Đốc Bang tại tổng Mông Hóa, châu Kỳ Sơn diễn ra về không gian trải rộng liên tỉnh, liên vùng kết nối với cuộc khởi nghĩa Yên Thế và các thủ lĩnh yêu nước ở các vùng đồng bằng trong khu vực đã được sử sách ghi nhận, để lại dấu ấn như một vết son chói lọi trong lịch sử tỉnh Hòa Bình và lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc. Tên núi Viên Nam, tổng Mông Hóa trở thành một trong những địa danh lịch sử rất đáng được trân trọng, lưu giữ và giới thiệu cho các thế hệ hiện tại, mai sau đón nhận để phát huy.

Với những giá trị lịch sử to lớn đó, Đoàn đã khảo sát thực địa tại nơi tế cờ đỉnh núi Viên Nam và ngôi mộ hai Cụ để lập hồ sơ công nhận khu căn cứ “Cuộc khởi nghĩa chống Pháp của nghĩa quân Tổng Kiêm - Đốc Bang” năm 1909 - 1910 là di tích lịch sử cấp tỉnh và tiến tới có kế hoạch xây dựng, trùng tu tôn tạo để giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa nhằm giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ mai sau.

Tại buổi đi thực địa, Đoàn công tác đã đến thắp hương mộ hai cụ Tổng Kiêm - Đốc Bang tại xã Dân Hòa, Mông Hóa và thống nhất một số nội dung để khoanh vùng nhằm hoàn thiện hồ sơ trình UBND tỉnh Hòa Bình công nhận khu di tích lịch sử “Cuộc khởi nghĩa chống Pháp của nghĩa quân Tổng Kiêm - Đốc Bang” năm 1909-190 là di tích lịch sử, văn hóa cấp tỉnh trong thời gian tới.