Quân đội Nhật hết tiền mua phi cơ “xịn”?

F-2 (hay F-16) là mẫu phi cơ chiến đấu chủ lực nhất của Nhật Bản hiện nay.

Trong một kế hoạch vừa được đưa ra hồi đầu tháng 12 này, Bộ Quốc phòng Nhật Bản đã tuyên bố sẽ thay thế toàn bộ cơ số phi cơ tiêm kích “Con ma” F4 (đã từng được sử dụng khá nhiều bởi quân đội Mỹ trong chiến tranh Việt Nam). Để thay thế cho số máy bay này, Nhật Bản dự định sẽ mua mới từ 40-60 phi cơ chiến đấu loại hiện đại nhất của Mỹ với tổng giá trị hợp đồng lên tới 4 tỷ USD. Đây cũng chính là một trong những bản hợp đồng mua sắm vũ khí “đậm tay” nhất thế giới trong năm 2011.

Quyết định này của Nhật Bản được đưa ra trong bối cảnh Trung Quốc đã vượt qua họ trên khá nhiều mặt trận trong đó quan trọng nhất là vừa chính thức cướp vị trí nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới của họ. Bên cạnh đó, Bắc Kinh cũng khiến Tokyo lo lắng khi liên tục gia tăng chi phí quân sự qua từng năm. Riêng trong năm 2011, tổng mức chi tiêu cho quân đội của Trung Quốc đã tăng 12,7% lên mức 94,3 tỷ USD. Trong khi đó tổng ngân sách dành cho quốc phòng của Nhật Bản chỉ vào khoảng 59 tỷ USD và dự kiến sẽ còn tiếp tục giảm nữa khi đất nước này cần tập trung nguồn lực tái thiết sau thảm họa kép động đất, sóng thần hồi tháng 3 vừa qua.

F-35 Lightning II JSF - phi cơ chiến đấu thế hệ 5 đang là "niềm mơ ước" của Bộ Quốc phòng Nhật.

Trong dự định của Bộ Quốc phòng Nhật, mẫu máy bay được họ ưa thích nhất là chiếc F-35 Lightning II JSF do hãng Lockheed Martin sản xuất bởi đây là mẫu phi cơ chiến đấu hiện đại nhất thế giới hiện nay, được tôn vinh là thế hệ máy bay chiến đấu thứ 5 với công nghệ tàng hình tiên tiến nhất. Trở ngại lớn nhất là mẫu máy bay này quá đắt đỏ, trong khi chưa thực sự tham chiến trên thực tế lần nào.

Lựa chọn thứ 2 đang được xem xét một cách nghiêm túc nhất là các mẫu rẻ tiền hơn nhưng đã được chứng minh năng lực qua nhiều chiến dịch là F-18 Super Hornet do hãng Boeing sản xuất và chiếc Typhoon có xuất xứ từ châu Âu.

"Nhật Bản luôn muốn có được công nghệ mới nhất nên F-35 sẽ rất hấp dẫn nhưng những chiếc F-18 lại tỏ ra phù hợp hơn so với túi tiền hiện tại của chúng tôi”, Toshiyuki Shikata, một giáo sư của trường ĐH Teikyo đồng thời cũng là một trung tướng đã nghỉ hưu của Lực lượng phòng vệ Nhật Bản, bình luận.

Sở dĩ Nhật Bản rất quan tâm đến F-35 và công nghệ tàng hình của nó là bởi càng ngày họ càng cảm thấy bất an trước sự ra đời của 2 mẫu phi cơ chiến đấu tàng hình hiện đại J-20 và Sukhoi T-50 của 2 “anh bạn hàng xóm” Nga, Trung.

Ngoài F-35, F-18 Super Hornet cũng là một lựa chọn sáng giá.

Thời gian gần đây, các máy bay của Trung Quốc và Nga liên tục xâm phạm bầu trời Nhật Bản, buộc họ phải cử những chiếc F-2 bay lên can thiệp và ngăn chặn. Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết, số vụ vi phạm không phận Nhật của máy bay Trung Quốc và Nga trong năm 2011 này nhiều hơn bất cứ thời điểm nào của thập niên 1990.

Bản hợp đồng mua sắm máy bay lần gần đây nhất của Nhật Bản đã 20 năm và khi đó nền kinh tế nước này vẫn đang trong giai đoạn thặng dư tài chính. Khi đó, Nhật Bản hoàn toàn có thể tự sản xuất máy bay trong nước nhưng để tránh đụng độ với đối tác chiến lược Mỹ nên họ đã chấp thuận sản xuất dòng phi cơ F-16 (tên gọi ở Nhật là F-2) nhưng chỉ dừng ở khoảng 60% rồi chuyển qua cho các công ty Mỹ hoàn thiện những khâu cuối cùng. Đáng chú ý, những chiếc F-2 sản xuất ở Nhật có giá thành vào khoảng 171,4 triệu USD/chiếc (theo báo cáo của Bộ Quốc phòng Nhật) cao hơn rất nhiều so với giá thành chung của F-16 sản xuất ở Mỹ.

Sang năm 2011, trong khi Nhật Bản đang cân nhắc các giải pháp nâng cấp không quân của mình trong đó chú trọng đến các công nghệ hiện đại mới của nước ngoài với giá thành rất cao trong khi tổng dư nợ quốc gia của nước này đã vượt quá 200% GDP.

"Hoàn cảnh ngày nay đã thay đổi. Nếu Nhật Bản tự sản xuất máy bay chiến đấu, nguồn kinh phí sẽ trở nên vô cùng khổng lồ và đắt đỏ", Jeffrey Kohler, Phó chủ tịch phụ trách mảng phi cơ quân sự của Boeing đồng thời là một trung tướng đã nghỉ hưu của không quân Mỹ nhận xét, "Các nhà công nghiệp Nhật hiểu rằng họ chỉ có 2 phương án: mua ngoài tất cả hay không có gì cả”.

Chi tiết trong 3 bộ hồ sơ đấu thầu mà Bộ Quốc phòng Nhật nhận được hồi tháng 9/2011 cho biết, F-35 đang được chào hàng với mức hơn 100 triệu USD/chiếc còn F-18 có giá vào khoảng xấp xỉ 50 triệu USD.

Biết Nhật đang thiếu tiền, các hãng sản xuất nước ngoài đã đề xuất giải pháp sản xuất, lắp ráp tại Nhật để giảm giá thành. Lockheed Martin đề nghị chuyển một số công đoạn sản xuất F-35 Lightning II JSF sang Nhật còn Boeing đề nghị cấp phép cho các công ty Nhật sản xuất tới 85% tổng giá trị của F-18 Super Hornet. Nhưng “mạnh tay” nhất vẫn là BAE Systems PLC (một công ty thành viên hàng đầu của tập đoàn Eurofighter) cho biết họ sẵn sàng đưa 95% quá trình sản xuất Typhoon sang Nhật.

Phát biểu trên tờ Wall Street Journal, ông Philip Georgariou, Phó chủ tịch mảng đối tác chiến lược của hãng Lockheed Martin cho rằng tỷ lệ phần trăm “nội địa hóa” cũng tỏ ra hấp dẫn nhưng sẽ không đủ để thu hút người Nhật bằng việc các hãng sẽ mang công nghệ gì đến đất nước mặt trời mọc.

Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nhật Bản Yasuo Ichikawa cho biết, nhiệm vụ của ông hiện nay là phải thuyết phục được Bộ trưởng Bộ Tài chính. Theo đệ trình của Bộ Quốc phòng, ban đầu Nhật sẽ mua khoảng 4 chiếc phi cơ chiến đấu với giá thành 13,7 tỷ yên/chiếc (khoảng 176,3 triệu USD).

Hầu hết các chuyên gia đều cho rằng mẫu Typhoon của hãng Eurofighter với mức giá nằm giữa khoảng giá của F-18 và F-35 sẽ phù hợp hơn cả với nhu cầu phòng vệ của Nhật.

Các hợp đồng mua mới máy bay của không quân Nhật khó thoát khỏi tay các công ty Mỹ.

Có điều, Tokyo sẽ phải chịu rất nhiều sức ép từ phía Washington nếu muốn bắt tay với đối tác châu Âu.

Chính vì thế, F-35 sẽ là ưu tiên số 1 và F-18 là sự lựa chọn thứ 2 của quân đội Nhật.

“Thực tế là từ khi Mỹ trở thành đối tác an ninh quốc phòng chiến lược của Nhật (từ những năm 1970), đội ngũ phi cơ chiến đấu của Nhật chỉ toàn là hàng Mỹ nên các hợp đồng lần này cũng khó thoát khỏi tay các công ty Mỹ”, James Hardy, chuyên gia phân tích châu Á Thái Bình Dương của tuần báo Defense Weekly phát biểu.

Trần Du Phong