Giáo sư Carl Thayer: VN tiếp tục hiện đại hóa không quân, hải quân

Nhà nghiên cứuCarlyle Alan Thayer

Carlyle Alan Thayer là nhà nghiên cứu khoa học xã hội nổi tiếng, có hai quốc tịch Mỹ và Úc. Ông được quốc tế biết đến qua các nghiên cứu và các bài viết về chính trị Việt Nam và các vấn đề an ninh ở khu vực Đông Nam Á. Trong bài viết mới đây ông phân tích:

Giữa tháng 11, Việt Nam đã điều động hai tàu chiến hiện đại nhất để thực hiện chuyến thăm thiện chí lần đầu tiên tới ba nước Indonesia, Brunei và Philippine.

Ngày 5/11, hai tàu hộ vệ tên lửa lớp Gepard Đinh Tiên Hoàng (HQ 011) và Lý Thái Tổ (HQ 012) từ Vịnh Cam Ranh đã khởi hành đến cảng Tanjung Priok ở Jakarta - chuyến đi vượt qua đường quỹ đạo lần đầu tiên. Đội tàu gồm 228 sĩ quan và thủy thủ dưới sự chỉ đạo của Chuẩn đô đốc Nguyễn Văn Kiệm (Phó Tham mưu trưởng quân chủng Hải quân Việt Nam). Hai tàu chở theo trực thăng săn ngầm Ka-28.

Hành động này cho thấy rõ mục đích muốn đẩy mạnh ngoại giao quốc phòng của Việt Nam. Chuyến thăm thiện chí tới Đông Nam Á để đáp lại các chuyến thăm trước đó tới Việt Nam của tàu chiến các nước Brunei, Indonesia và Philippine. Theo báo Quân đội nhân dân, mục đích chuyến đi này là xây dựng lòng tin, tăng cường mối quan hệ hữu nghị, hợp tác và sự hiểu biết, tin cậy lẫn nhau giữa Hải quân Việt Nam và Hải quân ba nước nói trên.

Đầu tháng 3, Việt Nam cũng đã điều tàu quân y HQ 561 tham gia vào cuộc diễn tập đa phương Komodo tại Indonesia. Cuộc diễn tập này diễn ra trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ASEAN và ASEAN mở rộng (ADMM+). 

Đội tàu Việt Nam đến Tanjung Priok ngày 12/11, thực hiện chuyến thăm kéo dài 3 ngày. Chương trình gồm lễ đón tiếp và bữa tối, các cuộc họp chính thức với Hải quân chủ nhà, gặp gỡ chính quyền địa phương, tham quan tàu hải quân Indonesia, các trận bóng đá và bóng chuyền giữa các thủy thủ. Các tàu Việt Nam cũng tham gia diễn tập tìm kiếm, cứu hộ cùng các tàu Indonesia.

Tiếp đó, họ cập cảng Muara, Brunei ngày 19/11. Đây là đầu tiên tàu hải quân Việt Nam tới Brunei. Trước đó, tháng 4, tàu tuần tra khơi xa KDN Daruleshan của Hải quân Hoàng gia Brunei đã có chuyến thăm đến cảng Hải Phòng.

Tháng 12/2013, Việt Nam và Brunei đã ký một Bản ghi nhớ về hợp tác hải quân hai bên và thiết lập một đường dây nóng hải quân chung. Theo báo Quân đội nhân dân, lực lượng quân đội Việt Nam và Brunei “đã đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực như trao đổi đoàn các cấp, chia sẻ thông tin tình báo; hợp tác đào tạo học viên quân sự, khoa học quân sự; trao đổi kinh nghiệm và phối hợp trong lĩnh vực tìm kiếm cứu nạn, chống cướp biển”.

3 ngày cập cảng bao gồm các chuyến tham quan tàu hai bên và các sự kiện thể thao. Ngày 20/11, Chuẩn đô đốc Kiệm đã gặp gỡ Tư lệnh Hải quân Hoàng gia Brunei và Tư lệnh Lực lượng vũ trang Brunei. Đến ngày 21/11, các tàu Việt Nam bắt đầu rời cảng. 

Ngày 24/11, đội tàu cập cảng South Harbor, Manila trong chuyến thăm thứ ba và cũng là chuyến thăm cuối cùng. Đây là lần đầu tiên các tàu chiến Việt Nam tới Philippine kể từ sau khi Việt Nam thống nhất đất nước năm 1975. Tư lệnh Việt Nam đã mời đoàn ngoại giao lên tham quan hai con tàu hiện đại này.

Chuẩn đô đốc Kiệm đã có cuộc gặp ngoại giao với Phó tư lệnh hải quân Philippine - Chuẩn đô đốc Caesar Taccad, và Cảnh sát trưởng thành phố Manila. Khi còn ở Indonesia, các tàu chiến Việt Nam đã tham gia cuộc tập trận tìm kiếm và giải cứu cùng các tàu của Philippine. Ngày 26/11, họ bắt đầu rời Philippine và trở về, kết thúc chuyến thăm Đông Nam Á.

Hải quân hai nước đã ký Bản ghi nhớ về Tăng cường hợp tác song phương và chia sẻ thông tin vào tháng 10/2011. Một năm sau, lực lượng hải quân hai bên ký tiếp Biên bản làm việc đẩy mạnh quan hệ song phương và trao đổi thông tin. Mối quan hệ đã tiến thêm một bước vào tháng 3 năm 2012 khi họ thực hiện Quy trình điều hành chuẩn (SOP) về trao đổi nhân sự ở gần đảo Song Tử Đông và Song Tử Tây.

Tháng 3, hai lực lượng hải quân đã thiết lập một nhóm làm việc và thực hiện chương trình hợp tác quốc phòng 2014-2015. 3 tháng sau, quân đội Việt Nam đóng quân ở đảo Song Tử Tây, tổ chức tương tác xã hội cùng các đồng sự Philippine ở đảo Song Tử Đông. Hai bên đang đẩy mạnh tiến hành đối thoại quốc phòng song phương cấp Thứ trưởng.

Hợp tác hải quân song phương giữa Philippine và Việt Nam bắt đầu từ năm 1999 khi hai bên ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng. Kể từ đó, hải quân hai nước đã tiến hành tuần tra chung, trao đổi thông tin, thiết lập đường dây nóng và hợp tác giải quyết đánh bắt trái phép.

Năm 2014, Việt Nam cũng đề xuất hợp tác quốc phòng với các nước khác trong khu vực. Tháng 8, báo Quân đội nhân dân đã đưa tin Singapore đã tiếp đón một đội hải quân Việt Nam tại cuộc tập trận chống cướp biển chung diễn ra ở Vịnh Aden. Ngày 24/11, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam và Tư lệnh Hải quân, Đô đốc Nguyễn Văn Hiến đã đón tiếp Tư lệnh Hải quân Hoàng gia Thái Lan, Đô đốc Chansuvanich. Đô đốc Hiến đã đề nghị xúc tiến hợp tác hải quân hai nước ở các lĩnh vực huấn luyện nguồn nhân lực, hậu cần và công nghệ.

Cùng với chuyến thăm thiện chí của các tàu Việt Nam đến Đông Nam Á, Việt Nam cũng đón tiếp tàu hải quân Le Vendémiaire của Pháp ở cảng Tiên Sa, Đà Nẵng từ ngày 15-19 tháng 11. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh kế hoạch hợp tác quốc phòng song phương năm 2014. Tàu Pháp đã cùng lực lượng Hải quân Việt Nam tiến hành cuộc tập trận tìm kiếm cứu nạn chung.

Ngày 18/11, Tư lệnh Hải quân Việt Nam tổ chức cuộc họp đánh giá việc thực hiện dự án 1241 đóng trong nước các tàu hộ tống lớp Tarantul và Molniya tại xưởng Ba Son theo hợp đồng ký với phòng thiết kế Hải quân Trung ương Almaz của Nga năm 2009. Hai tàu hộ tống số hiệu HQ 377 và HQ 378 đã được chuyển giao vào tháng 6 sau khi kết thúc thành công các cuộc tập trận bắn đạn thật. Buổi họp đã đưa ra quyết định sẽ tiếp tục đóng thêm 4 tàu hộ tống còn lại.

Ngày 20/11, báo Thanh Niên đưa tin Việt Nam sẽ nhận được tàu ngầm lớp Kilo thứ 3, HQ 194 Hải Phòng vào đầu tháng 12.

Cuối cùng, ngày 27/11, hãng thông tấn Nga TASS đưa tin Việt Nam và Nga đã ký kết một hiệp định liên chính phủ, đơn giản hóa thủ tục cập cảng Cam Ranh cho các tàu chiến của Nga. Hiệp định này được ký trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới Nga cũng giống với hiệp định giữa Nga và Syria về việc ra vào cảng Tartus, Syria. Theo nguồn tin của Bộ Quốc phòng Nga, trong tương lai, các tàu chiến Nga chỉ cần báo với nước sở tại trước khi cập cảng.

Hiệp định Nga-Việt này có lợi cho hải quân Nga hơn bất cứ lực lượng hải quân nước nào trong việc cập cảng Việt Nam. Mặc dù Việt Nam cho phép tất cả các lực lượng hải quân nước ngoài sử dụng các cơ sở thương mại ở Cam Ranh nhưng vẫn luôn ưu tiên hơn đối với Nga vì đây là đối tác chiến lược toàn diện của Việt Nam và cũng là nước giúp đỡ Việt Nam xây dựng hạm đội tàu ngầm. 

Hiện Nga và Việt Nam đang xem xét hiệp định về trung tâm hậu cần ở Vịnh Cam Ranh để phục vụ Hải quân Nga, tương tự với hiệp định giữa Nga và Syria ở Tartus. Sự tăng cường hợp tác quốc phòng ở Việt Nam năm 2014 là kết quả Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc phòng về hội nhập quốc tế (Nghị quyết 22 ban hành ngày 10/4/2013). Phần III của Nghị quyết 22 nêu rõ: “Tăng cường các hoạt động hợp tác song phương trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng với các nước láng giềng, các nước ASEAN, các cường quốc, bạn bè truyền thống; làm sâu sắc thêm và nâng cao hiệu quả hợp tác”.

Hải quân Việt Nam chọn đúng thời điểm để tăng cường hợp tác quốc phòng. Tháng 12, Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ tổ chức phiên họp Ban chấp hành Trung ương lần thứ 10. Cuộc họp này hướng đến các văn kiện chính trị quan trọng sẽ được đề xuất tại Đại hội Đảng lần thứ 12 đầu năm 2016. Rất có khả năng Đại hội Đảng lần này sẽ xác nhận tăng chi tiêu quốc phòng và ưu tiên tiếp tục hiện đại hóa hải quân, không quân và hợp tác quốc phòng quốc tế.

Nội dung được thực hiện qua tham khảo nguồn tin The Diplomat, một tạp chí có trụ sở ở Tokyo, chuyên về chính trị, văn hóa và xã hội tại khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.