Chuyện quen mà lạ giữa đại ngàn: Tiếng chày ở làng Breng

Khi máy móc đã thay cho sức lao động, chày cối thuở nào ít nhiều cũng vắng thưa nhưng có một nơi giữa núi rừng, thanh niên đồng bào Gia Rai vẫn miệt mài giữ gìn nghề làm cối gỗ truyền thống.

Những chiếc cối gỗ khởi đi từ làng đến khắp các làng và tỉnh khác được đón nhận, thậm chí không có hàng để bán. Nhịp chày tay thuở trước, vẫn thậm thình đến bây giờ…

Chuyện quen mà lạ giữa đại ngàn: Tiếng chày ở làng Breng
Thanh niên làng Breng làm cối gỗ.

Những truyền nhân trẻ

Tây Nguyên gió hanh khô, tôi tìm về làng Breng (xã Ia pết, huyện Đắk Đoa, tỉnh Gia Lai) để được sống lại nghề làm cối gỗ của bao chàng trai Gia Rai nơi đây. Cái nắng đầu mùa, mồ hôi nhỏ giọt trên gương mặt rám nắng của Nhun và Thăng (SN 1994, làng Breng). Đôi bàn tay thoăn thoắt bào nhẵn lòng cối sâu, Thăng nói: “Mình học nghề này được mấy năm rồi, bây giờ đã thành thạo. Mỗi ngày chăm chỉ có thể làm được 10 cái cối gỗ. Ngày trước, thời cha ông mỗi ngày làm được 1 cái thôi. Ngày đó, phải dùng cưa tay. Ngày nay có cưa máy, máy bào nên làm nhanh hơn”.

“Cái cối, cái chày có từ bao giờ?”, Nhun cười hiền khô: “Bấy lâu nay, dường như không để ý. Mẹ mình bảo, ngày mẹ còn bé, mẹ đã quấn chân bà bên cái cối, chiếc chày trên sàn nhà. Người Gia Rai siêng năng khéo léo từ xưa. Cái rổ, cái gùi, cái cối cái chày không nhà nào thiếu. Một cối hai chày là bình thường”.

Trước đây, làng có lễ hội là nghe tiếng chày thậm thịch suốt ngày đêm. Người ta giã gạo, giã lá mì. Tiếng giã quen tai đến mức bỗng một ngày khi vắng thanh âm ấy, người ta đem lòng thương nhớ. Hiện nay, đời sống công nghiệp đã đến từng nếp nhà Gia Rai. Người Gia Rai làm quen máy xay, máy xát. Tiếng chày vì thế cứ thưa dần.

Ở xã Ia Pết này chỉ có thanh niên làng Breng làm cối gỗ, các làng khác hầu hết không theo nghề này. Nhun bảo: “Ngày trước mình đi bộ đội, ra quân về học nghề này từ Nhút, anh trai mình. Từ đó, thấy 2 anh em làm được, thanh niên trong làng dần học theo. Đến nay, thanh niên làng này hầu như ai cũng biết làm cối gỗ. Lòng còn vui hơn nữa vì cối giờ được nhiều người quan tâm, để ý. Gắn với những lễ hội truyền thống được làm sống lại, nét đẹp sinh hoạt đời thường của đồng bào ngày xưa được tái hiện thân thương”.

Ngày trước dân làng trồng cao su, cà phê để phát triển kinh tế nhưng thời gian qua giá thành bị sụt giảm nên ngoài việc lên rẫy làm, thanh niên làng Breng làm thêm cối để kiếm thêm thu nhập. Người dân làng Breng thường lấy gỗ tơ nang về làm cối, lấy gỗ tơ nha về làm chày. Khi lượng gỗ khan hiếm họ sử dụng gỗ mít để làm.

Nhun cho biết: “Một chiếc cối có đường kính 40 cm. Việc khó nhất trong việc làm cối gỗ là khoan lỗ, vì rất khó đi đường tròn để làm miệng cối. Một chiếc cối đẹp là khi được bào nhẵn, mịn và không bị nứt mạt gỗ. Khi bán sẽ được giá thành cao hơn. Hiện nay mỗi chiếc cối dao động từ 250 đến 500 nghìn đồng/chiếc. Chày được bán với giá 120 đến 150 nghìn đồng/cái”.

Nhịp chày thân thương

 

Trong đêm cao nguyên, tiếng chày vang vọng, cộng hưởng  rộn ràng. Không biết từ lúc nào, hình ảnh những người đàn ông rắn rỏi, miệt mài đục đẽo bên những thanh gỗ, thiếu nữ nhịp nhàng vung chày giã gạo bên cối gỗ đã trở thành biểu tượng con người và cuộc sống lao động cần cù, nơi đại ngàn nắng gió.

Người Tây Nguyên có thói quen giã gạo vào sáng sớm và giã vào những đêm trăng. Những ngày bận lên nương gieo hạt, trỉa bắp, ban đêm mới là thời gian đâm giã, nên tiếng chày thường vọng về đêm.

Theo già Pơh (huyện Đắk Đoa) cối chày hóa thành mảng hồn làng. Tiếng chày có bao điều kỳ diệu. Nhiều khi đóng vai trò ông mai bà mối cho bao đôi trai gái nên vợ, nên chồng. Lũ con trai chưa vợ nghe tiếng chày rất tinh. Họ nghe tiếng chày mà biết người giã là thiếu nữ hay đã con đàn, con đống. Tiếng chày của thiếu nữ, âm thanh gọn, nhịp nhanh đều và rắn rỏi như có sức quyến rũ khác nữa. Các cô gái Gia Rai muốn qua tiếng chày gửi đi một thông điệp về tài đức của mình đến chàng trai. Các chàng trai theo lời mách bảo của thanh âm ấy mà tìm đến nàng bên cối giã. Họ xin giã cùng cô gái mình ưng bụng. Có chàng còn cố tình để gạo trong cối bắn ra ngoài để được nghe lời trách và ngồi nhặt, đây chính là cái cớ để được ở lâu hơn nữa bên cối giã với người đẹp. Vì thế người Gia Rai xem cối như một vật thiêng, phải giữ gìn cẩn thận. Sau khi giã xong cối phải úp ngay xuống sàn, chày xếp ngay lên giá, đặt trước và song song với hiên nhà không được dựng đứng. Người Gia Rai tối kị ngồi lên miệng cối.

Trước đây vùng đất Tây Nguyên là rừng già mênh mông, tìm cây gỗ làm cối là việc đàn ông nhắm mắt cũng làm được. Họ làm cối bằng cây mít hoặc lộc vừng, chày làm bằng cây Kơ nia. Cây Kơ nia mọc bạt ngàn, người ta chỉ việc đẵn 1 cây thân to bằng bắp chân người lớn, cầm vừa tay là được. Đời một chiếc cối có khi dài hơn cả một đời người. Với người Gia Rai, M’nông, Xê Đăng, Êđê…không có thứ gì không đi qua miệng cối trước khi đến với bữa ăn gia đình, từ gạo, bắp, lá mì, ớt, tiêu rừng…vắng tiếng chày là làng đói. Tiếng chày là âm thanh no ấm, là niềm kiêu hãnh âm thầm của nhà này với nhà khác, làng này với làng khác. Theo phong tục của người Tây Nguyên việc chế tác chày cối bao giờ cũng là đàn ông, sử dụng bao giờ cũng là người thuộc phái nữ.

Cứ như thế, nhiều năm qua làng Breng ngoài giờ lên rẫy, thanh niên làng lại tập trung trước cửa nhà để làm cối gỗ truyền thống. Giữa cuộc sống hiện đại nhộn nhịp, thanh niên làng vẫn say mê giữ gìn nghề cổ. Họ bảo nhu cầu người dân dùng vẫn cao, nghề này giúp họ có thu nhập ổn định.

Hằng ngày, sau khi làm xong cối gỗ, anh Nhun sẽ chở vào các làng đồng bào dân tộc trên địa bàn huyện và các huyện lân cận như Ia Grai, Chư Prông, Đức Cơ…để bán. Nhờ công việc này, Nhun tự xây cho mình một căn nhà khang trang. Người làng Breng cũng hỗ trợ nhau để đưa sản phẩm ra thị trường. Đối với những hộ không có điều kiện chở đi bán, sẽ có hộ đứng lên thu mua để đưa sản phẩm đến các làng đồng bào khác.

Khi hoàng hôn phủ khắp làng người Gia Rai, những thiếu nữ nhịp nhàng vung chày. Cơn gió khẽ đi qua từng tán lá... truyền âm thanh no đủ ấy neo vào lòng du khách.

Chuyện quen mà lạ giữa đại ngàn: Tiếng chày ở làng Breng - ảnh 1

Cối, chày được người đồng bào sử dụng trong các lễ hội.

Già Pơh cho biết, từ bức tranh lao động chung của làng là những câu chuyện mưu sinh của nhiều gia đình. Nơi đây làng Breng làm cối gỗ, làng Ngơm Thung dệt thổ cẩm, đan gùi truyền thống. Điều này đã góp phần giữ gìn và lưu giữ được nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Tây Nguyên.

Theo www.tienphong.vn

 
List comment
 
 
Liên tiếp xảy ra các vụ bạo hành chấn động: Chính quyền ở đâu?
icon

Liên tiếp trong thời gian vừa qua, bất kỳ ai quan tâm đến tin tức thời sự đều chứng kiến những câu chuyện đau lòng. Dư luận xã hội phẫn nộ khi xảy ra quá nhiều vụ bạo lực trong gia đình gây chấn động...

 
 
Những đồ chơi Tết trung thu truyền thống có thể bạn chưa biết
icon

Đồ chơi Tết trung thu ngày nay được bày bán rất nhiều loại hiện đại trên các tuyến phố, tuy nhiên đồ chơi trung thu truyền thống vẫn được nhiều người săn lùng.

 
 
Tranh chấp đất đai: Hòa giải tại cơ sở trước khi khởi kiện ra Tòa
icon

Đối với tranh chấp khác liên quan đến quyền sử dụng đất thì thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp không phải là điều kiện khởi kiện vụ án.

 
 
'Tôi ủng hộ nam công chức Huế mặc áo dài đi làm'
icon

TS Nguyễn Thanh Mai cho rằng ý tưởng công chức ngành văn hóa Huế mặc áo dài nếu phù hợp trên nhiều phương diện thì có thể ủng hộ thay vì 'ném đá'.

 
 
Rơi điện thoại trên đường đi làm về, cô gái may mắn được trả lại tài sản nguyên vẹn
icon

Rơi điện thoại trên đường đi làm từ Hà Nội về Hưng Yên, chị Hải tưởng đã mất không tìm lại được. May mắn, hôm sau chị được các chiến sĩ CSGT Hà Nội trao tận tay chiếc smartphone trị giá hơn 10 triệu đồng của mình.

 
 
“Nam công chức mặc áo dài đến công sở là ý tưởng đột phá, cần được ủng hộ”
icon

“Nam cán bộ, công chức mặc áo dài ngũ thân truyền thống vào mỗi thứ Hai đầu tháng của Sở VH-TT Thừa Thiên Huế là một ý tưởng đột phá, cần được ủng hộ…”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn chia sẻ.

 
Làng 'Digan' bên dòng Trà Khúc
icon

Ở Quảng Ngãi có một làng quê mà người nông dân quanh năm, suốt tháng lang thang khắp các dòng sông.

 
Nhặt tiền sau lễ khai giảng, nữ sinh tức tốc nhờ bảo vệ tìm người đánh rơi để trả lại
icon

Sau khi dự lễ khai giảng, một học sinh của trường THPT chuyên Nguyễn Du (tỉnh Đắk Lắk) đã nhặt được số tiền 3 triệu đồng tại khu nhà để xe, em đã mang gửi bảo vệ trường để nhờ trả lại cho người đánh rơi.

 
Hà Nội: Nổ ở nhà máy thép, 1 công nhân tử vong, 2 người bị thương
icon

Vụ nổ lớn xảy ra sáng nay ở một nhà máy thép tại Khu công nghiệp Phú Thị (huyện Gia Lâm, Hà Nội) làm 1 người tử vong tại chỗ và 2 người bị thương. Công an huyện Gia Lâm đang điều tra nguyên nhân vụ việc.

 
Giọt nước mắt muộn màng của gã 'gà trống nuôi con' chém chết 'tình địch' trong đêm
icon

Bị “tình cũ” của người yêu gây hấn, trong lúc mất bình tĩnh, không kiểm soát được hành vi, Võ Đình Đi (32 tuổi) đã cầm kiếm đoạt mạng đối phương, hậu quả là Đi đối mặt bản án 11 năm tù