Cách nào chữa bệnh “ăn rồi bảo chưa ăn’?

Người cao tuổi được nhân viên y tế Viện sức khỏe Tâm thần quốc gia khám sàng lọc bệnh Alzheimer

Ăn rồi bảo chưa ăn

Đưa bố đến khám sàng lọc tại Bệnh viện Bạch Mai, chị Hương (Hai Bà Trưng) kể: Bố tôi năm nay 74 tuổi, ăn uống vẫn rất tốt, sức khỏe của cụ không có gì đáng ngại. Tuy nhiên, thời gian gần đây, cụ trở tính. Ông hay làm những việc không giống ai và sinh hoạt trong cuộc sống hằng ngày bị đảo lộn không theo một trình tự nào cả. 

Các anh chị trong gia đình tìm đủ mọi cách để giải thích cho ông hiểu, nhưng ông không chịu nghe ai. Thậm chí có lần thấy các con nói nhiều quá, ông khùng lên rồi đuổi hết các con; lần khác ông lẳng lẳng đi vào phòng đóng chặt cửa, ở trong đó cả ngày mặc kệ các con tha hồ gọi cửa.

“Hơn hai tuần nay ông có vẻ đãng trí nặng. Hôm thì đi lạc, hôm thì 11h cho ông ăn trưa nhưng vừa buông bát được 10 phút ông lại đòi ăn nữa vì lý do… đã được ăn gì đâu”- chị Hương nói.

Trao đổi về trường hợp này, BSCK II Nguyễn Minh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện sức khỏe tâm thần quốc gia cho rằng bố chị Hương có biểu hiện của người mắc chứng Aizheimer (bệnh đãng trí). 

Theo BS Tuấn thì Alzheimer là một bệnh thoái hóa và tiến triển của não bộ gây tác hại cho tế bào thần kinh làm thiếu hụt một chất gọi là acetycholine. Sự thiếu hụt chất này làm suy giảm khả năng nhớ, suy nghĩ, giao tiếp và thay đổi hành vi của bệnh nhân.

Hiện nay vẫn chưa rõ nguyên nhân gây bệnh, nhưng các nghiên cứu chỉ ra rằng người mắc Alzheimer có thể là do do mất cân bằng sản xuất hormone, có thể do yếu tố di truyền và cũng có thế do yếu tố môi trường.

“Đây là một trong những rối loạn nhận thức phổ biến nhất. Ở các nước phát triển tỷ lệ mắc 5- 10% ở thập kỷ 70, sau đó tăng lên 25%. Bệnh tăng mạnh theo tuổi, tại Mỹ, ước tính có khoảng 5,1 triệu người bị mắc trong đó gần 7% bị Alzheimer ở tuổi 65-74; 53% ở tuổi 75-84; 40% trên 84 tuổi. Bệnh Alzheimer cũng là nguyên nhân gây tử vong thứ 7 ở đất nước này. Tại Việt Nam, cũng đã gặp ở những bệnh nhân dưới 40 tuổi” – BS Tuấn nói.

BS Tuấn cho biết thêm triệu chứng của bệnh xuất hiện từ từ. Thời gian tiến triển trung bình từ giai đoạn đầu đến giai đoạn cuối thay đổi nhiều, tùy theo từng bệnh nhân nhưng trung bình kéo dài trong khoảng 9 năm.

Biểu hiện bệnh được chia thành 3 giai đoạn: sớm, giữa và muộn. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có vẻ lo lắng, hay quên và thay đổi hành vi. Bệnh nhân thường phải tìm kiếm từ ngữ khi giao tiếp hoặc không thể nhớ được các sự kiện xảy ra trong thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, bệnh nhân vẫn còn nhớ rõ những sự kiện quá khứ đã xảy ra rất lâu.

Theo các bác sĩ chuyên khoa ở giai đoạn này, bệnh nhân có thể thực hiện các công việc hàng ngày mà không cần giúp đỡ. Chính vì thế mà hầu hết người bệnh thường bỏ qua giai đoạn này. Chỉ đến khi chuyển sang giai đoạn giữa thậm chí giai đoạn cuối người bệnh mới đến viện khám.

“Khi bệnh nhân đã ở giai đoạn giữa thì đã cần có người giúp đỡ để thực hiện các công việc hàng ngày. Hầu hết bệnh nhân đến viện khi không còn nhớ được tên các thành viên trong gia đình hoặc bạn bè. Có cụ hàng ngày vẫn đi tập thể dục quanh khu mình sinh sống, đột nhiên đi lạc không còn nhớ đường về. Thậm chí có bệnh nhân còn không thể thực hiện được việc thay quần áo” – BS Tuấn nhấn mạnh.

Ở giai đoạn này, BS Tuấn cho biết bệnh nhân thường cảm thấy không yên, thay đổi tính tình và hành vi rất rõ rệt.  “Bệnh nhân thường có cảm xúc không ổn định, hay bực dọc, thường phản ứng bùng nổ cảm xúc với bạn bè và người thân giúp đỡ, xua đuổi mọi người không chịu tiếp xúc, bỏ nhà đi, vui ngay đấy nhưng cũng có thể buồn ngay đấy”– BS Tuấn nói thêm.

Với giai đoạn muộn: bệnh nhân đã mất hoàn toàn trí nhớ, khả năng phán đoán và suy luận. Tất cả các hoạt động trong cuộc sống hàng ngày đều cần được giúp đỡ.

Có chữa được dứt điểm?

BS Tuấn cho biết, không thể chữa khỏi bệnh này nhưng nếu bệnh nhân đến viện sớm để được thăm khám và hướng dẫn điều trị thì có thể làm chậm lại quá trình này. Bởi mục đích của điều trị Alzheimer là cải thiện các triệu chứng bệnh, duy trì chức năng nhận thức và hoạt động của bệnh nhân càng dài càng tốt. Do đó, liệu pháp điều trị cho đối tượng bệnh nhân này bao gồm điều trị bằng thuốc, giáo dục và hướng dẫn bệnh nhân thực hiện các hoạt động hàng ngày.

Cụ thể, với những gia đình có người thân mắc chứng bệnh này thì những người khỏe mạnh cần trò chuyện với bệnh nhân bằng những câu ngắn, đơn giản với âm vực nhẹ nhàng. “Bạn cần phải kiên nhẫn vì bệnh nhân có thể cần bạn giải thích một vấn đề nào đó trong nhiều lần. Đặc biệt, bạn không nên tranh cãi về những điều bệnh nhân nói hoặc làm. 

Thay vào đó, bạn hãy đặt cho bệnh nhân những câu đề nghị chứ không phải là câu hỏi. Cùng ăn uống và vận động mỗi ngày với bệnh nhân, tuyệt đối không để bệnh nhân lái xe. Điều cực kỳ quan trọng là bạn cần phải giúp bệnh nhân uống thuốc đều đặn và đúng cách” – BS Tuấn nhấn mạnh.

Ngoài ra các chuyên gia dinh dưỡng cũng chia sẻ chế độ ăn nhằm làm chậm quá trình suy giảm trí nhớ. Đó là khẩu phần ăn của người Địa Trung Hải bao gồm nhiều thực phẩm giàu axit béo Omega 3 như cá, thịt gà, salad cũng như các loại thực phẩm giàu chất béo bão hòa, sữa và hạn chế ăn thịt đỏ.

Đây là kết quả từ một nghiên cứu mới của các nhà nghiên cứu đến từ Đại học Alabama, Mỹ được tiến hành trên 17.478 người Mỹ ở độ tuổi trung bình 64. Họ đều tuân theo chế độ ăn uống theo kiểu “Địa Trung Hải”.  

Các nhà nghiên cứu đã đưa ra những thử nghiệm để kiểm tra độ tư duy và trí nhớ của những người tham gia trong vòng 4 năm. Kết quả nghiên cứu cho thấy, chỉ 7% số người tham gia có dấu hiệu suy giảm trí nhớ, thấp hơn 1/5 so với những người ăn khẩu phần ăn bình thường ở châu Âu.

Rõ ràng với thực tế không có phương pháp điều trị khỏi bệnh đãng trí ở người già thì chế độ ăn uống lành mạnh đóng một vai trò quan trọng trong việc tăng cường chức năng nhận thức.