Trung Quốc “nắn gân” báo chí trước thềm ĐH Đảng 18?

Tuy không tạo thành những con sóng dữ dội nhưng việc một số người đứng đầu của các tờ báo được cho là “tiên phong và cấp tiến” ở Trung Quốc vừa bị thay đổi đã khiến giới truyền thông nước này chột dạ và có biểu hiện “nằm im chờ thời”.

Theo tin từ tờ Bưu điện Hoa Nam buổi sáng phát hành tại Hong Kong, ngày 18/7 vừa qua cả Tổng biên tập Lục Viêm (Lu Yan) và Phó tổng biên tập Tôn Giám (Sun Jian) của tờ “Bưu điện Đông Phương buổi sáng” (Oriental Morning Post) đều đã bị cách chức. Trong khi các nguồn tin chính thức vẫn im ắng và coi đó là một sự thay đổi nhân sự bình thường thì một phóng viên của tờ Bưu điện Đông Phương buổi sáng cho biết, cuộc cải tổ nhân sự lần này là kết quả của một loạt tin bài dũng cảm, trong đó có một bài về chuyên gia kinh tế Mao Vu Thức, người đã nêu quan điểm cho rằng Trung Quốc chỉ có thể tăng trưởng bền vững nếu tiến hành cải cách chính trị một cách triệt để. Một số ý kiến trong các cuộc tranh luận trên mạng cho rằng, sử dĩ Lục Viên bị cách chức là do hôm 15/5 đã cho đăng bài phỏng vấn chuyên gia kinh tế Sheng Hong, người kêu gọi hạn chế quyền lực của Nhà nước Trung Quốc.

Một người được Bưu điện Hoa Nam buổi sáng giới thiệu là “nhà báo kỳ cựu ở Thượng Hải” lại lên tiếng khẳng định, cuộc cải tổ nhân sự ở Bưu điện Đông Phương không liên quan tới tin bài cụ thể nào mà đó chỉ là kết quả của một loạt tin bài chỉ trích các lãnh đạo cấp cao của Đảng cộng sản Trung Quốc trong nhiều tháng qua. “Đây là một lời cảnh báo giới truyền thông Thượng Hải rằng nếu họ tiếp tục đưa thông tin về những chủ đề chính trị nhạy cảm, họ sẽ bị “xử lý” bởi nhà chức trách như những gì đã diễn ra ở Bưu điện Đông Phương”, nhà báo Thượng Hải giấu tên này nói.

Các chuyên gia phân tích cũng nhấn mạnh rằng, việc thay đổi ban lãnh đạo Bưu điện Đông Phương diễn ra vào đúng thời điểm các Ban tuyên truyền tại các tỉnh thành và khu tự trị trên toàn Trung Quốc siết chặt kiểm soát truyền thông nhằm đảm bảo một môi trường ổn định trước thềm Đại hội 18. Một nạn nhân khác của cuộc cải tổ này là ông Tổng biên tập Lục Phù Dân (Lu Fumin) của tờ “Tin Nhanh” ở Quảng Châu bị cách chức đồng thời cơ cấu trang của tờ báo này bị thay đổi “đến kinh ngạc” và xóa sổ hoàn toàn trang xã luận. Nguyên nhân được phỏng đoán là do ông Lục cùng với tờ Tin Nhanh đã cho đăng tải bài viết về dòng họ, gia đình nhà ông Tập Cận Bình người được cho là sẽ lên nắm giữ chức Chủ tịch Trung Quốc kể từ sau Đại hội 18 sắp tới. Đáng chú ý, trong loạt bài viết về gia đình nhà ông Tập Cận Bình, khi hãng tin kinh tế Bloomberg trích đăng lại, website của hãng đã bị chặn truy cập tại Trung Quốc suốt hơn 1 tháng liên tục.

Tờ báo của Hong Kong cũng trích dẫn ý kiến của một số độc giả và nhà báo khác ở Thượng Hải cho biết, tờ Bưu điện Đông Phương buổi sáng buộc phải cải tổ nhân sự bởi đây là tờ báo thẳng thắn nhất. Bưu điện Đông Phương thuộc sở hữu của Tập đoàn báo chí liên hiệp Văn hối Tân Dân, một trong những hãng truyền thông lớn nhất của đại lục, bắt đầu xuất bản từ năm 2003, được phát hành chủ yếu ở 3 thành phố lớn là Thượng Hải, Tô Châu và Triết Giang. Báo này được nhiều độc giả đánh giá cao do đăng tải nhiều thông tin “nóng” như thảm họa đường sắt cao tốc Ôn Châu năm 2010, vụ động đất Tứ Xuyên năm 2008… Trong ngành truyền thông, Bưu điện Đông Phương được đánh giá là tờ báo đã “cứu vãn bộ mặt” của truyền thông Thượng Hải – nơi bị coi là kém phát triển và nhút nhát hơn so với Bắc Kinh và Quảng Châu.

Trong khi vụ thay đổi nhân sự cấp cao ở Bưu điện Đông Phương còn chưa kịp lắng xuống thì mới đây, một tờ báo tên tuổi khác ở Bắc Kinh là “Bắc Kinh nhật báo” cũng đã phải gánh chịu những sự kiện tương tự. Ngày 18/8, tờ Thái Dương (Hong Kong) đưa tin cho biết, Tổng biên tập của tờ Bắc Kinh nhật báo là ông Mai Ninh Hoa đã bị “tước” mất chức vụ Bí thư chi bộ bởi Phó trưởng ban tuyên truyền của thành ủy Bắc Kinh là Nghiêm Lực Cường. Sự việc này càng khẳng định những tin đồn trong giới truyền thông Trung Quốc rằng các nhà chức trách đang tiến hành “chỉnh đốn” lực lượng báo chí cánh tả trước thềm Đại hội 18.

Theo tờ Thái Dương, nguồn gốc của vụ tước chức vụ đảng đối với Tổng biên tập tờ Bắc Kinh nhật báo là do ông này đã cho đăng bài “Tổng bí thư không thể vượt trên trung ương” – bài báo có ý đồ chĩa mũi nhọn vào ông Hồ Cẩm Đào với những ngôn từ khá mạnh bạo.

Không chỉ có báo chí cánh tả của Trung Quốc bị “sờ gáy”, các vị trí cao cấp của báo chí cánh hữu cũng đã phải chịu những biến động bất thường. Hồi tháng 5/2012, Bắc Kinh đã phê chuẩn Phó tổng giám đốc Tân Hoa Xã, Đà Chấn giữ chức Ủy viên thường vụ tỉnh Quảng Đông hay Lâm Hùng (thư ký của ông Ôn Gia Bảo) được bổ nhiệm chức Trưởng ban tuyên truyền thuộc tỉnh ủy Quảng Đông. Ngoài ra, chức Bí thư đảng ủy của Tập đoàn báo chí Phương Nam của ông Dương Hưng Phong cũng đã được chuyển cho Dương Kiến, nguyên trưởng phân xã Quảng Đông của Tân Hoa Xã… Rõ ràng, việc 2 cơ quan tuyên truyền chủ chốt của tỉnh Quảng Đông cùng bị thay đổi 2 vị trí lãnh đạo quan trọng nhất không thể được coi là bình thường.

Để kết thúc bài báo của mình, tờ Thái Dương bình luận: Bắc Kinh vừa chống cánh tả vừa dẹp cánh hữu là hành động cân bằng lại lực lượng và đây thực chất là sự tấn công những con chim đầu đàn của cả 2 phe nhằm “giết một để dọa trăm” trong bối cảnh Đại hội 18 đang ngày càng đến gần.

Minh Tân

Tổng hợp