Trung Quốc “gây sự” trên Biển Đông để trả đũa Mỹ?

Cách đây 2 tuần, trong chuyến công du tới châu Á, Tổng thống Obama đã công bố về “ranh giới đỏ” trong khu vực. Theo đó, quần đảo Senkaku/Điếu Ngư mà Nhật Bản và Trung Quốc đang tranh chấp nằm trong phạm vi của hiệp ước an ninh song phương Mỹ - Nhật. Điều đó có nghĩa, nếu quần đảo do Nhật Bản kiểm soát này bị một quốc gia nước ngoài tấn công, Mỹ sẽ giúp Nhật đáp trả.

Trung Quốc "nổi giận" vì Mỹ ủng hộ Nhật Bản về tranh chấp chủ quyền.

Ngoài ra, cũng trong chuyến công du này, ông Obama đã kí kết hiệp ước an ninh với Philippines nhằm tăng cường hiện diện của các lực lượng Mỹ tại quốc gia này.

Mặc dù chuyến công du châu Á không dừng chân tại Trung Quốc của ông Obama được dư luận gọi là “chuyến công du kiềm chế Trung Quốc”, Tổng thống Mỹ khẳng định: “Chúng tôi không hào hứng với ý tưởng kiềm chế Trung Quốc”.

Tuy vậy, theo tác giả Christopher Helman trên trang Forbes, có vẻ người Trung Quốc không tin lời ông Obama và trong tuần qua, Bắc Kinh quyết định “phơi bày” sự hung hăng trong khu vực.

Ngày 3/5, Tập đoàn dầu khí nhà nước Trung Quốc đưa giàn khoan dầu vào vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Cũng trong ngày hôm đó, tàu Trung Quốc đã phun vòi rồng, đâm và làm hư hại tàu cảnh sát biển Việt Nam.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng những hành động vừa qua của Trung Quốc trên Biển Đông là “khiêu khích và không giúp ích gì cho hòa bình và ổn định trong khu vực”.

Đáp lại, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng Mỹ không có quyền đưa ra những bình luận vô trách nhiệm về cái mà Trung Quốc gọi là “chủ quyền” của nước này.

Tác giả Helman cho rằng có vẻ chính quyền Obama sẽ không làm gì để ngăn cản hoạt động của giàn khoan Trung Quốc trên Biển Đông. Ông Obama đã từng không hành động dù đã đề ra ranh giới đỏ về vấn đề Syria. Các quan chức thân cận của Tổng thống Nga Vladimir Putin từng “cười nhạo” các lệnh cấm vận của Mỹ áp đặt với Nga sau khi sát nhập với bán đảo Crimea. Iraq đang hướng tới một cuộc nội chiến còn Iran đang tiến tới khả năng chế tạo một quả bom hạt nhân.

Theo các chuyên gia Ernest Bower và Gregory Polling, những hành động vừa qua của Trung Quốc mang nhiều ẩn ý quan trọng. Việc Trung Quốc thúc đẩy các hoạt động của giàn khoan sau chuyến công du châu Á của ông Obama cho thấy Bắc Kinh muốn “thử thách” ý chí của Việt Nam, các quốc gia ASEAN láng giềng và Washington.

Ngoài ra, Bắc Kinh cũng có thể nhân cơ hội Washington đang phân tán về vấn đề Ukraine, Syria và Nigeria để thay đổi hiện trạng trên Biển Đông. Theo Helman, nếu điều đó là thật, những hành động này của Trung Quốc sẽ có tác động lâu dài tới khu vực và toàn thế giới.

Có vẻ các nhà phân tích Trung Quốc cũng đang nhìn nhận sự việc theo cách tương tự.

Bình luận trên tờ Trung Quốc nhật báo (China Daily), tác giả Liu Weidong viết: “Mặc dù Obama nói rằng Mỹ không tìm cách kiềm chế Trung Quốc, những gì ông ấy thể hiện lại chứng minh điều đó. Mục đích của Mỹ khi quay lại khu vực châu Á – Thái Bình Dương là giành sự cân bằng quyền lực theo hướng có lợi cho Mỹ và đó là mục tiêu chính của chuyến công du châu Á lần này của ông Obama”.  

“Đó là quan điểm không trung lập, 'bênh vực' các quốc gia tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc và do đó Bắc Kinh phải có hành động đáp trả. Chỉ riêng việc Tổng thống Obama tuyên bố ủng hộ Nhật Bản trong cuộc tranh chấp với Trung Quốc, điều chưa từng xảy ra trước đây, là đủ để chứng minh sự giận dữ của Mỹ đối với Vùng phòng không do Trung Quốc áp đặt trên biển Hoa Đông”, tác giả này viết tiếp.

Theo tác giả Helman, nói một cách khách quan, chiến lược cân bằng của Mỹ ở châu Á – Thái Bình Dương là nhằm mục tiêu tạo thế cân bằng chiến lược giữa Trung Quốc và Nhật Bản, để hai quốc gia này không tiến tới chiến tranh nhưng cũng không hòa giải. Chiến lược này cũng khiến cả Nhật Bản và Trung Quốc đều cùng phải “ve vãn” Mỹ, giúp củng cố vị thế của Washington với tư cách là quốc gia "cân bằng quốc tế”.