Trung Quốc 'đại cải cách', quyền lực Tập Cận Bình đã mở rộng?

Trong một bài phát biểu được công bố 3 ngày sau Hội nghị toàn thể lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XVIII, ông Tập cho rằng chính quyền nước này cần “dũng cảm, táo bạo hơn nữa” để thúc đẩy cải cách, trong đó có kế hoạch thành lập 2 ủy ban quyền lực mà có khả năng ông sẽ là người lãnh đạo. Trong tuyên bố tổng kết hội nghị có nhiều cụm từ mà ông Tập vẫn thường sử dụng kể từ khi trở thành Tổng bí thư hồi tháng 11 năm ngoái, cho thấy dấu ấn cá nhân của ông rất sâu đậm, một điều mà người tiền nhiệm Hồ Cẩm Đào không làm được.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (giữa) và các nhà lãnh đạo khác tại Hội nghị TW3 khóa XVIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc từ ngày 9/11-12/11.

Theo hãng tin Bloomberg, những thay đổi đó cho thấy ông Tập đã củng cố được quyền lực và thể hiện một cách tiếp cận mới về cải cách của các nhà lãnh đạo Trung Quốc – ví dụ như giảm bớt vai trò của nhà nước đối với nền kinh tế - một nội dung vẫn bị coi nhẹ dưới thời Hồ Cẩm Đào. Những thay đổi về chính sách được thông qua trong Hội nghị TW3 khóa XVIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ đi ngược lại lợi ích của các doanh nghiệp nhà nước và chính quyền địa phương thu lợi từ tình trạng kiểm soát lãi suất cho vay và giá bất động sản tăng cao dưới thời Hồ Cẩm Đào.

“Rõ ràng là Tập Cận Bình đang thâu tóm quyền lực. Chúng ta đang chứng kiến cơ chế lãnh đạo mang tính cá nhân quay trở lại và ông Tập sẽ là người chịu trách nhiệm duy nhất”, Francois Godement, chuyên gia về chính sách tại Hội đồng quan hệ quốc tế châu Âu, nhận định.

Theo nhà nghiên cứu Yuan Gangming của Viện Khoa học xã hội Trung Quốc, Hội nghị TW3 khóa XVIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc diễn ra từ 9/11-12/11 đã thông qua một loạt các biện pháp cải cách lớn nhất kể từ năm 1993, năm Chủ tịch Trung Quốc khi đó Giang Trạch Dân thúc đẩy các thay đổi kinh tế theo cơ chế thị trường.  

Vai trò quyết định

Theo tuyên bố được công bố sau Hội nghị, Đảng Cộng sản Trung Quốc khẳng định sẽ để thị trường đóng vai trò “quyết định” trong việc huy động nguồn lực. Bản kế hoạch cải cách chi tiết được công bố sau đó vào ngày 15/11 cam kết sẽ khuyến khích đầu tư tư nhân vào các doanh nghiệp nhà nước và mở rộng quyền của người nông dân về đất đai.

Bên cạnh đó còn có các thay đổi về mặt xã hội: Chấm dứt hệ thống cải tạo lao động theo đó công an có quyền giam giữ người dân mà không cần xét xử và nới lỏng chính sách kế hoạch hóa gia đình (chính sách một con).

Chuyên gia Godement cho hay trong một động thái nhằm thúc đẩy sự tin tưởng của người dân đối với Đảng Cộng sản, ông Tập dự định sẽ trực tiếp lãnh đạo một ủy ban thực thi cải cách và một ủy ban an ninh quốc gia mới. Điều đó sẽ giúp ông Tập củng cố quyền lực để đối phó với những người có tư tưởng đối lập.

Ngoài ra còn có thêm các dấu hiệu khác cho thấy quyền lực của ông Tập được mở rộng. Trong một động thái chưa có tiền lệ, bài phát biểu của ông Tập kêu gọi khuyến khích cải cách được công bố vào ngày 15/11 cùng với bản kế hoạch cải cách chi tiết.

Giấc mơ Trung Hoa

Khẩu hiệu “Giấc mơ Trung Hoa” của ông Tập Cận Bình cũng được đưa vào bản kế hoạch dù cho ông Tập mới nắm chức Tổng bí thư được một năm. Theo nhà nghiên cứu Cheng Li, điều đó cho thấy các ý tưởng của ông Tập đang qui tụ sự ủng hộ nhanh hơn những người tiền nhiệm.

“Rõ ràng là Tập Cận Bình đã “nhúng tay” vào toàn bộ chương trình nghị sự”, Arthur Kroeber, giám đốc điều hành công ty nghiên cứu kinh tế GaveKal Dragonomics, bình luận.

“Có vẻ như ông ấy nhìn rõ mong muốn của mình và điều khiển các cơ chế quản lý hành chính nhằm đạt được mục tiêu của mình tốt hơn người tiền nhiệm”, ông nhận định.

Theo chuyên gia Cheng, có một số rào cản trong hệ thống chính trị Trung Quốc khiến ông Tập không thể thâu tóm quyền lực nhiều hơn nữa. Hiện quyền ra quyết định vẫn thuộc về Bộ Chính trị chứ không phải chủ tịch.

Cảnh sát đi tuần bên ngoài Đại lễ đường nhân dân nơi diễn ra Hội nghị TW3.

Quyền kiểm soát của Chủ tịch Mao

Cơ chế tập trung dân chủ là sự thay đổi lớn so với những năm Mao Trạch Đông nắm toàn quyền và sau ông, nhà lãnh đạo Đặng Tiểu Bình cũng là người đưa ra toàn bộ các quyết định quan trọng.

“Tôi không dám khẳng định rằng ông ấy (Tập Cận Bình) sẽ giống Putin”, nhà nghiên cứu Cheng nói.

Nhưng dù sao, ông Tập cũng đã thâu tóm quyền lực nhanh hơn người tiền nhiệm. Ông đã trở thành Chủ tịch Hội đồng quân ủy trung ương ngay sau khi Đại hội đảng lần thứ 18 vào tháng 11 năm ngoái trong khi cựu Chủ tịch Hồ Cẩm Đào phải đợi tới 2 năm trước khi được nắm vị trí này.

Ông Tập đã khởi xướng một chiến dịch chống tham nhũng nhắm tới các quan chức cấp cao gồm cả cựu phó chủ tịch Ủy ban phát triển và cải cách quốc gia, và đi đầu trong chiến dịch tự phê bình giống như các chiến dịch mà cố Chủ tịch Mao từng phát động.

Theo George Yeo, cựu Ngoại trưởng Singapore, trong những ngày trước Hội nghị TW3, ông Tập tỏ ra rất tự tin về vị thế của mình.

“Chủ tịch Tập tỏ ra rất thoải mái và nói về các thách thức và hi vọng của Trung Quốc với sự tự tin mạnh mẽ. Rõ ràng là ông ấy đang kiểm soát tốt tình hình”, ông Yeo nhận định trong một cuộc phỏng vấn.