Tổ chức Ngày Sách Việt Nam như thế nào?

Ngày 17/3, Cục Xuất bản In và Phát hành phối hợp Thư viện Quốc gia tổ chức hội thảo bàn về việc Tổ chức Ngày Sách Việt Nam theo Quyết định 284/ QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ký ban hành ngày 24/02/2014. Tham dự hội thảo có nhiều nhà văn, nhà báo, nhà quản lý và học giả cùng tham gia đóng góp ý kiến.

Mỗi người dân không đọc nổi 1 cuốn sách

Thực trạng đọc sách của Việt Nam, theo số liệu thống kê của Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ TT&TT), tính đến năm 2013,  mức hưởng thụ bình quân đầu người nước ta mới chỉ đạt 3,2 bản sách/người (báo gồm cả sách giáo khoa). Còn theo số liệu thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, mỗi người dân Việt Nam chỉ đọc 0,8 cuốn sách/năm tại thư viện. Số sách phân bổ tại các thư viện bình quân 0,35 bản sách/người.

Theo số liệu của Thư viện Quốc gia Việt Nam, số người đến đọc sách tại thư viện chỉ chiếm 8-10% dân số. Thư viện Quốc gia chỉ có khoảng 30.000 bạn đọc thường xuyên đăng ký đọc tại trụ sở; thư viện cấp tỉnh chỉ có khoảng 1.000- 2.000 bạn đọc. Thư viện cấp huyện có khoảng 500-600 bạn đọc; phòng đọc cấp xã có khoảng 100-200 bạn đọc. Số liệu này cho thấy một thực trạng đáng báo động của văn hóa đọc tại Việt Nam.

Chính vì vậy khi mở đầu cho hội thảo về việc tổ chức Ngày Sách Việt Nam, ông Chu Văn Hòa, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành đã phải thốt lên: “Các dân tộc trên thế giới muốn đưa dân tộc mình phát triển đều bằng sách. Đây là hội nghị bàn về một nét đẹp văn hóa lãng quên bấy lâu”.

Cũng theo Cục trưởng Chu Văn Hòa, Bộ Thông tin và Truyền thông đã phối hợp với nhiều bộ ban ngành khác, bàn bạc trình Chính phủ ban hành quyết định về Ngày Sách Việt Nam. Ngay sau khi trình, Thủ tướng đã ký quyết định ban hành ngay, đây là văn bản được ký nhanh nhất. Điều này thể hiện sự đồng thuận của Đảng, Nhà nước và nhân dân trong vấn đề tôn vinh sách, tôn vinh văn hóa đọc của Việt Nam.

Toàn cảnh Hội thảo (ảnh: Xuân Lộc)

Mở đầu ý kiến thảo luận của mình, Nhà báo Phan Quang, Nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, đã nói về quan hệ giữa báo chí và sách. Ông cũng cho rằng, giờ mới ra đời ngày sách là hơi muộn. Ông đóng góp ý kiến: “Không chỉ tôn vinh sách, tôn vinh người làm sách mà còn phải nhấn mạnh trách nhiệm của người làm xuất bản. Đề nghị nên nhấn mạnh trách nhiệm xã hội của người làm sách. Lâu nay báo chí phấn đấu theo hướng này”.

Tiếp theo, Giáo sư sử học Lê Văn Lan trăn trở hơn về thời gian tổ chức còn quá ngắn ngủi, cần phải gấp rút để có thể thực hiện được ngày này. Ông cũng không quên nhìn nhận lại thực trạng văn hóa đọc hiện nay. Ông nói: “Thực trạng văn minh văn hóa đọc nước nhà đang sa sút. Không phải ngẫu nhiên chúng ta nhận được sự đồng tình nhanh như vậy. Trước đây cũng đã có nhiều hội thảo cảnh báo về thực trang văn hóa đọc". Và thực tế, lâu nay, chúng ta “thống thiết la hét về sự băng hoại đạo đức xã hội”. Ông cũng cho rằng nguyên nhân đó bắt nguồn từ sự không chịu đọc. Do đó, việc này là cấp thiết, nên bàn thẳng vào vấn đề sẽ tổ chức Ngày sách Việt Nam như thế nào.

Giáo sư sử học Lê Văn Lan cũng nhìn nhận thẳng vào thực tế: Mặc dù đã có quyết định của Thủ tướng nhưng chúng ta đã có tổ chức để điều hành chưa? Chúng ta đã tính đến việc tổ chức Ngày Sách Việt Nam diễn ra ở đâu chưa?

Nên tổ chức Ngày Sách Việt Nam như thế nào?

Tiếp nối ý kiến, ông Võ Tử Thành, nguyên Vụ trưởng Vụ Báo chí- Xuất bản (Ban Tuyên giáo Trung ương) đề xuất nên tổ chức vào thời gian thứ 7, Chủ nhật để thu hút đông hơn người tham dự; nên cho tác giả, bạn đọc phát biểu, cam kết trách nhiệm của người làm sách; nên xây dựng “phố sách”,... Ông giải thích, ở nước ngoài có “Thành phố sách”, chúng ta có thuận lợi đã có phố Nguyễn Xí chuyên bán sách lâu nay.

Mang đến hội thảo một bản thiết kế chương trình chi tiết, ông Phạm Thế Khang, Chủ tịch hội Thư viện Việt Nam, đề xuất nên tổ chức trang trọng hoành tráng với thông tin lưu động, phố sách trang hoàng. Ông cũng có chung quan điểm với ông Võ Tử Thành nên tổ chức vào ngày Chủ nhật và tổ chức tại Thư viện Quốc gia.

Phát biểu tiếp theo, ông Nguyễn Kiểm, nguyên Cục trưởng Cục Xuất bản, Phó Chủ tịch hội Xuất bản Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của các trường học, đối tượng học sinh, sinh viên và các đối tượng khác trong việc thúc đẩy văn hóa đọc sách. Ông cũng đồng tình với quan điểm của Nhà báo Phan Quang phải đề cao trách nhiệm của những người làm sách, cần có sự phát biểu gần như tuyên thệ của những người làm sách.

Để ủng hộ Ngày Sách Việt Nam, từ năm 2015, Hội Xuất bản Việt Nam sẽ chuyển ngày trao Giải thưởng Sách Việt Nam vào cùng thời điểm diễn ra Ngày sách Việt Nam (21/4).

Ngoài ra, còn nhiều ý kiến quý báu khác "hiến kế" cho Ngày Sách Việt Nam. Có những ý kiến còn là sự trăn trở với những câu hỏi: Đã có tiền chưa?; Tổ chức bao nhiêu tiền?...

Những ý kiến trăn trở ấy có ý kiến của TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch HĐQT kiêm CEO Công ty cổ phần sách Thái Hà: Không có tiền không làm được. Thời gian quá gấp rút (khoảng 1 tháng) liệu có huy động được các nguồn lực xã hội hay không? 

Ông Hùng đặt ra 3 vấn đề thực tế, phải trăn trở:  Thứ nhất, tiền. Thứ 2 làm truyền thông ngay từ bây giờ đã phải căng băng rôn khẩu hiệu. Thứ 3, truyền hình trực tiếp. Thứ 4 vấn đề liên kết quốc tế. Ông cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm thông qua việc tổ chức Ngày hội sách tại TP.HCM vừa qua.

PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái (Đại học KHXH&NV- Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh: Chừng nào có BTC thì mới có thể nói đến việc tổ chức như thế nào. Bà cũng nói đến một thực trạng sinh viên lười đọc sách và thiếu sách công cụ tử tế cho sinh viên. Bà cũng nhấn mạnh đối tượng sinh viên trong Ngày Sách Việt Nam. Theo bà đừng lấy việc “cờ đèn kèn trống” làm quan trọng mà nên tập trung vào thực chất.

Trước khi kết thúc hội thảo, Nhà văn Nguyễn Khắc Phục, người được giao viết kịch bản cho Ngày Sách Việt Nam chia sẻ: “Tôi nghĩ không nên kéo dài 1 tuần mà chỉ nên diễn ra vào khoảng 2 ngày, tạm gọi là 24h Sách Việt Nam”. 

Ông Phục bật mí: Ngày thứ nhất sẽ truyền hình trực tiếp và kéo còi báo động toàn quốc về văn hóa đọc của chúng ta. Ông giải thích, chúng ta mới chỉ lo con cái chúng ta còi về thể chất, chúng ta chưa thực sự lo lắng về chuyện còi cọc về tinh thần, tri thức. Ông dự kiến sẽ mời 2 nhà văn Tô Hoài và Nguyễn Nhật Ánh tham gia giao lưu với độc giả... Theo ông, 2 tác giả này có ảnh hưởng rất lớn trong lòng độc giả trong và ngoài nước.

Kết thúc hội thảo, Cục trưởng Chu Văn Hòa khẳng định: “Ngày Sách Việt Nam là trách nhiệm của mọi người, mọi ngành. Không thể có thành công nếu không có sự đều tay”. Có lẽ sự chung tay của mọi người là điều hết sức cần thiết đối với một ngày nâng cao văn hóa đọc. Đó là một trong những vấn đề có ý nghĩa sống còn với sự phát triển của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia.